શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ એકપંચાશસ્સર્ગઃ ।
ઇત્યુક્તસ્ય યથાન્યાયં રાવણસ્ય જટાયુષા ।
ક્રુદ્ધસ્યાગ્નિનિભાસ્સર્વા રેજુર્વિંશતિદૃષ્ટયઃ ॥ 1 ॥
સંરક્તનયનઃ કોપાત્તપ્તકાંચનકુંડલઃ ।
રાક્ષસેંદ્રોઽભિદુદ્રાવ પતગેંદ્રમમર્ષણઃ ॥ 2 ॥
સ સંપ્રહારસ્તુમુલ સ્તયોસ્તસ્મિન્મહાવને ।
બભૂવ વાતોદ્ધતયોર્મેઘયોર્ગગને યથા ॥ 3 ॥
તદ્બભૂવાદ્ભુતં યુદ્ધં ગૃધ્રરાક્ષસયોસ્તદા ।
સપક્ષયોર્માલ્યવતોર્મહાપર્વતયોરિવ ॥ 4 ॥
તતો નાલીકનારાચૈસ્તીક્ષ્ણાગ્રૈશ્ચ વિકર્ણિભિઃ ।
અભ્યવર્ષન્મહાઘોરૈર્ગૃધ્રરાજં મહાબલઃ ॥ 5 ॥
સ તાનિ શરજાલાનિ ગૃધ્રઃ પત્ત્રરથેશ્વરઃ ।
જટાયુઃ પ્રતિજગ્રાહ રાવણાસ્ત્રાણિ સંયુગે ॥ 6 ॥
તસ્ય તીક્ષ્ણનખાભ્યાં તુ ચરણાભ્યાં મહાબલઃ ।
ચકાર બહુધા ગાત્રે વ્રણાન્પતગસત્તમઃ ॥ 7 ॥
અથ ક્રોધાદ્ધશગ્રીવો જગ્રાહ દશ માર્ગણાન્ ।
મૃત્યુદંડનિભાન્ઘોરાન્છત્રુમર્દનકાંક્ષયા ॥ 8 ॥
સ તૈર્બાણૈર્મહાવીર્યઃ પૂર્ણમુક્તૈરજિહ્મગૈઃ ।
બિભેદ નિશિતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ગૃધ્રં ઘોરૈશ્શિલીમુખૈઃ ॥ 9 ॥
સ રાક્ષસરથે પશ્યન્જાનકીં બાષ્પલોચનામ્ ।
અચિંતયિત્વા તાન્બાણાન્રાક્ષસં સમભિદ્રવત્ ॥ 10 ॥
તતોઽસ્ય સશરં ચાપં મુક્તામણિવિભૂષિતમ્ ।
ચરણાભ્યાં મહાતેજા બભંજ પતગેશ્વરઃ ॥ 11 ॥
તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય રાવણઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
વવર્ષ શરવર્ષાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥ 12 ॥
શરૈરાવારિતસ્તસ્ય સંયુગે પતગેશ્વરઃ ।
કુલાયમુપસંપ્રાપ્તઃ પક્ષીવ પ્રબભૌ તદા ॥ 13 ॥
સ તાનિ શરવર્ષાણિ પક્ષાભ્યાં ચ વિધૂયચ ।
ચરણાભ્યાં મહાતેજા બભંજાસ્ય મહદ્ધનુઃ ॥ 14 ॥
તચ્ચાગ્નિસદૃશં દીપ્તં રાવણસ્ય શરાવરમ્ ।
પક્ષાભ્યાં સ મહાવીર્યો વ્યાધુનોત્પતગેશ્વરઃ ॥ 15 ॥
કાંચનોરશ્છદાંદિવ્યાન્પિશાચવદનાન્ખરાન્ ।
તાંશ્ચાસ્ય જવસંપન્નાંજઘાન સમરે બલી ॥ 16 ॥
વરં ત્રિવેણુસંપન્નં કામગં પાવકાર્ચિષમ્ ।
મણિહેમવિચિત્રાંગં બભંજ ચ મહારથમ્ ॥ 17 ॥
પૂર્ણચંદ્રપ્રતીકાશં છત્રં ચ વ્યજનૈસ્સહ ।
પાતયામાસ વેગેન ગ્રાહિભી રાક્ષસૈસ્સહ ॥ 18 ॥
સારથેશ્ચાસ્ય વેગેન તુંડેનૈવ મહચ્છિરઃ ।
પુનર્વ્યપાહરચ્છ્રીમાન્પક્ષિરાજો મહાબલઃ ॥ 19 ॥
સ ભગ્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
અંકેનાદાય વૈદેહીં પપાત ભુવિ રાવણઃ ॥ 20 ॥
દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભૂમૌ રાવણં ભગ્નવાહનમ્ ।
સાધુસાધ્વિતિ ભૂતાનિ ગૃધ્રરાજમપૂજયન્ ॥ 21 ॥
પરિશ્રાંતં તુ તં દૃષ્ટવા જરયા પક્ષિયૂથપમ્ ।
ઉત્પપાત પુનર્હૃષ્ટો મૈથિલીં ગૃહ્ય રાવણઃ ॥ 22 ॥
તં પ્રહૃષ્ટં નિધાયાંકે ગચ્છંતં જનકાત્મજામ્ ।
ગૃધ્રરાજસ્સમુત્પત્ય સમભિદ્રુત્ય રાવણમ્ ॥ 23 ॥
સમાવાર્ય મહાતેજા જટાયુરિદમબ્રવીત્ ।
વજ્રસંસ્પર્શબાણસ્ય ભાર્યાં રામસ્ય રાવણ ॥ 24 ॥
અલ્પબુદ્ધે હરસ્યેનાં વધાય ખલુ રક્ષસામ્ ।
સમિત્રબંધુસ્સામાત્યસ્સબલસ્સપરિચ્છદઃ ॥ 25 ॥
વિષપાનં પિબસ્યેતત્પિપાસિત ઇવોદકમ્ ।
અનુબંધમજાનંતઃ કર્મણામવિચક્ષણાઃ ॥ 26 ॥
શીઘ્રમેવ વિનશ્યંતિ યથા ત્વં વિનશિષ્યસિ ।
બદ્ધસ્ત્વં કાલપાશેન ક્વ ગતસ્તસ્ય મોક્ષ્યસે ॥ 27 ॥
વધાય બડિશં ગૃહ્ય સામિષં જલજો યથા ।
ન હિ જાતુ દુરાધર્ષૌ કાકુત્સ્થૌ તવ રાવણ ॥ 28 ॥
ધર્ષણં ચાશ્રમસ્યાસ્ય ક્ષમિષ્યેતે તુ રાઘવૌ ।
યથા ત્વયા કૃતં કર્મ ભીરુણા લોકગર્હિતમ્ ॥ 29 ॥
તસ્કરાચરિતો માર્ગો નૈવ વીરનિષેવિતઃ ।
યુધ્યસ્વ યદિ શૂરોઽસિ મુહૂર્તં તિષ્ઠરાવણ ॥ 30 ॥
શયિષ્યસે હતો ભૂમૌ યથા ભ્રાતા ખરસ્તથા ।
પરેતકાલે પુરુષો યત્કર્મ પ્રતિપદ્યતે ॥ 31 ॥
વિનાશાયાત્મનોઽધર્મ્યં પ્રતિપન્નોઽસિ કર્મ તત્ ।
પાપાનુબંધો વૈ યસ્ય કર્મણઃ કર્મકો નુ તત્ ॥ 32 ॥
કુર્વીત લોકાધિપતિસ્સ્વયંભૂર્ભગવાનપિ ।
એવમુક્ત્વા શુભં વાક્યં જટાયુસ્તસ્ય રક્ષસઃ ॥ 33 ॥
નિપપાત ભૃશં પૃષ્ઠે દશગ્રીવસ્ય વીર્યવાન્ ।
તં ગૃહીત્વા નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વિદદાર સમંતતઃ ॥ 34 ॥
અધિરૂઢો ગજારોહો યથા સ્યાદ્દુષ્ટવારણમ્ ।
વિદદાર નખૈરસ્ય તુંડં પૃષ્ઠે સમર્પયન્ ॥ 35 ॥
કેશાંશ્ચોત્પાટયામાસ નખપક્ષમુખાયુધઃ ।
સ તથા ગૃધ્રરાજેન ક્લિશ્યમાનો મુહુર્મુહુઃ ॥ 36 ॥
અમર્ષસ્ફુરિતોષ્ઠસ્સન્પ્રાકંપત ચ રાવણઃ ।
સ પરિષ્વજ્ય ચ વૈદેહીં વામેનાંકેન રાવણઃ ॥ 37 ॥
તલેનાભિજઘાનાશુ જટાયું ક્રોધમુર્છીતઃ ।
જટાયુસ્તમભિક્રમ્ય તુંડેનાસ્ય ખગાધિપઃ ॥ 38 ॥
વામબાહૂંદશ તદા વ્યપાહરદરિંદમઃ ।
સંછિન્નબાહોસ્સદ્યૈવ બાહવસ્સહસાભવન્ ॥ 39 ॥
વિષજ્વાલાવલીયુક્તા વલ્મીકાદિવ પન્નગાઃ ।
તતઃ ક્રોધાદ્દશગ્રીવસ્સીતામુત્સૃજ્ય રાવણઃ ॥ 40 ॥
મુષ્ટિભ્યાં ચરણાભ્યાં ચ ગૃધ્રરાજમપોથયત્ ।
તતો મુહૂર્તં સંગ્રામો બભૂવાતુલ્યવીર્યયોઃ ॥ 41 ॥
રાક્ષસાનાં ચ મુખ્યસ્ય પક્ષિણાં પ્રવરસ્ય ચ ।
તસ્ય વ્યાયચ્છમાનસ્ય રામસ્યાર્થે સ રાવણઃ ॥ 42 ॥
પક્ષૌ પાર્શ્વૌ ચ પાદૌ ચ ખડ્ગમુદ્ધૃત્ય સોઽચ્છિનત્ ।
સ ચ્છિન્નપક્ષસ્સહસા રક્ષસા રૌદ્રકર્મણા ॥ 43 ॥
નિપપાત હતો ગૃદ્રો ધરણ્યામલ્પજીવિતઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ ક્ષતજાર્દ્રં જટાયુષમ્ ॥ 44 ॥
અભ્યધાવત વૈદેહી સ્વબંધુમિવ દુઃખિતા ।
તં નીલજીમૂતનિકાશકલ્પં સુપાંડુરોરસ્કમુદારવીર્યમ્ ।
દદર્શ લંકાધિપતિઃ પૃથિવ્યાં જટાયુષં શાંતમિવાગ્નિદાવમ્ ॥ 45 ॥
તતસ્તુ તં પત્રરથં મહીતલે નિપાતિતં રાવણવેગમર્દિતમ્ ।
પુનઃ પરિશ્વજ્ય શશિપ્રભાનના રુરોદ સીતા જનકાત્મજાતદા ॥ 46 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે એકપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
