ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତସ୍ୟ ୟଥାନ୍ୟାୟଂ ରାଵଣସ୍ୟ ଜଟାୟୁଷା ।
କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ୟାଗ୍ନିନିଭାସ୍ସର୍ଵା ରେଜୁର୍ଵିଂଶତିଦୃଷ୍ଟୟଃ ॥ 1 ॥
ସଂରକ୍ତନୟନଃ କୋପାତ୍ତପ୍ତକାଂଚନକୁଂଡଲଃ ।
ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ରୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ପତଗେଂଦ୍ରମମର୍ଷଣଃ ॥ 2 ॥
ସ ସଂପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲ ସ୍ତୟୋସ୍ତସ୍ମିନ୍ମହାଵନେ ।
ବଭୂଵ ଵାତୋଦ୍ଧତୟୋର୍ମେଘୟୋର୍ଗଗନେ ୟଥା ॥ 3 ॥
ତଦ୍ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଂ ୟୁଦ୍ଧଂ ଗୃଧ୍ରରାକ୍ଷସୟୋସ୍ତଦା ।
ସପକ୍ଷୟୋର୍ମାଲ୍ୟଵତୋର୍ମହାପର୍ଵତୟୋରିଵ ॥ 4 ॥
ତତୋ ନାଲୀକନାରାଚୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିକର୍ଣିଭିଃ ।
ଅଭ୍ୟଵର୍ଷନ୍ମହାଘୋରୈର୍ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ମହାବଲଃ ॥ 5 ॥
ସ ତାନି ଶରଜାଲାନି ଗୃଧ୍ରଃ ପତ୍ତ୍ରରଥେଶ୍ଵରଃ ।
ଜଟାୟୁଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଵଣାସ୍ତ୍ରାଣି ସଂୟୁଗେ ॥ 6 ॥
ତସ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣନଖାଭ୍ୟାଂ ତୁ ଚରଣାଭ୍ୟାଂ ମହାବଲଃ ।
ଚକାର ବହୁଧା ଗାତ୍ରେ ଵ୍ରଣାନ୍ପତଗସତ୍ତମଃ ॥ 7 ॥
ଅଥ କ୍ରୋଧାଦ୍ଧଶଗ୍ରୀଵୋ ଜଗ୍ରାହ ଦଶ ମାର୍ଗଣାନ୍ ।
ମୃତ୍ୟୁଦଂଡନିଭାନ୍ଘୋରାନ୍ଛତ୍ରୁମର୍ଦନକାଂକ୍ଷୟା ॥ 8 ॥
ସ ତୈର୍ବାଣୈର୍ମହାଵୀର୍ୟଃ ପୂର୍ଣମୁକ୍ତୈରଜିହ୍ମଗୈଃ ।
ବିଭେଦ ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗୃଧ୍ରଂ ଘୋରୈଶ୍ଶିଲୀମୁଖୈଃ ॥ 9 ॥
ସ ରାକ୍ଷସରଥେ ପଶ୍ୟନ୍ଜାନକୀଂ ବାଷ୍ପଲୋଚନାମ୍ ।
ଅଚିଂତୟିତ୍ଵା ତାନ୍ବାଣାନ୍ରାକ୍ଷସଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍ ॥ 10 ॥
ତତୋଽସ୍ୟ ସଶରଂ ଚାପଂ ମୁକ୍ତାମଣିଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ଚରଣାଭ୍ୟାଂ ମହାତେଜା ବଭଂଜ ପତଗେଶ୍ଵରଃ ॥ 11 ॥
ତତୋଽନ୍ୟଦ୍ଧନୁରାଦାୟ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ ।
ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ 12 ॥
ଶରୈରାଵାରିତସ୍ତସ୍ୟ ସଂୟୁଗେ ପତଗେଶ୍ଵରଃ ।
କୁଲାୟମୁପସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପକ୍ଷୀଵ ପ୍ରବଭୌ ତଦା ॥ 13 ॥
ସ ତାନି ଶରଵର୍ଷାଣି ପକ୍ଷାଭ୍ୟାଂ ଚ ଵିଧୂୟଚ ।
ଚରଣାଭ୍ୟାଂ ମହାତେଜା ବଭଂଜାସ୍ୟ ମହଦ୍ଧନୁଃ ॥ 14 ॥
ତଚ୍ଚାଗ୍ନିସଦୃଶଂ ଦୀପ୍ତଂ ରାଵଣସ୍ୟ ଶରାଵରମ୍ ।
ପକ୍ଷାଭ୍ୟାଂ ସ ମହାଵୀର୍ୟୋ ଵ୍ୟାଧୁନୋତ୍ପତଗେଶ୍ଵରଃ ॥ 15 ॥
କାଂଚନୋରଶ୍ଛଦାଂଦିଵ୍ୟାନ୍ପିଶାଚଵଦନାନ୍ଖରାନ୍ ।
ତାଂଶ୍ଚାସ୍ୟ ଜଵସଂପନ୍ନାଂଜଘାନ ସମରେ ବଲୀ ॥ 16 ॥
ଵରଂ ତ୍ରିଵେଣୁସଂପନ୍ନଂ କାମଗଂ ପାଵକାର୍ଚିଷମ୍ ।
ମଣିହେମଵିଚିତ୍ରାଂଗଂ ବଭଂଜ ଚ ମହାରଥମ୍ ॥ 17 ॥
ପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ଵ୍ୟଜନୈସ୍ସହ ।
ପାତୟାମାସ ଵେଗେନ ଗ୍ରାହିଭୀ ରାକ୍ଷସୈସ୍ସହ ॥ 18 ॥
ସାରଥେଶ୍ଚାସ୍ୟ ଵେଗେନ ତୁଂଡେନୈଵ ମହଚ୍ଛିରଃ ।
ପୁନର୍ଵ୍ୟପାହରଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ପକ୍ଷିରାଜୋ ମହାବଲଃ ॥ 19 ॥
ସ ଭଗ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ ।
ଅଂକେନାଦାୟ ଵୈଦେହୀଂ ପପାତ ଭୁଵି ରାଵଣଃ ॥ 20 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିପତିତଂ ଭୂମୌ ରାଵଣଂ ଭଗ୍ନଵାହନମ୍ ।
ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଭୂତାନି ଗୃଧ୍ରରାଜମପୂଜୟନ୍ ॥ 21 ॥
ପରିଶ୍ରାଂତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟଵା ଜରୟା ପକ୍ଷିୟୂଥପମ୍ ।
ଉତ୍ପପାତ ପୁନର୍ହୃଷ୍ଟୋ ମୈଥିଲୀଂ ଗୃହ୍ୟ ରାଵଣଃ ॥ 22 ॥
ତଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ନିଧାୟାଂକେ ଗଚ୍ଛଂତଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ଗୃଧ୍ରରାଜସ୍ସମୁତ୍ପତ୍ୟ ସମଭିଦ୍ରୁତ୍ୟ ରାଵଣମ୍ ॥ 23 ॥
ସମାଵାର୍ୟ ମହାତେଜା ଜଟାୟୁରିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଵଜ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶବାଣସ୍ୟ ଭାର୍ୟାଂ ରାମସ୍ୟ ରାଵଣ ॥ 24 ॥
ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧେ ହରସ୍ୟେନାଂ ଵଧାୟ ଖଲୁ ରକ୍ଷସାମ୍ ।
ସମିତ୍ରବଂଧୁସ୍ସାମାତ୍ୟସ୍ସବଲସ୍ସପରିଚ୍ଛଦଃ ॥ 25 ॥
ଵିଷପାନଂ ପିବସ୍ୟେତତ୍ପିପାସିତ ଇଵୋଦକମ୍ ।
ଅନୁବଂଧମଜାନଂତଃ କର୍ମଣାମଵିଚକ୍ଷଣାଃ ॥ 26 ॥
ଶୀଘ୍ରମେଵ ଵିନଶ୍ୟଂତି ୟଥା ତ୍ଵଂ ଵିନଶିଷ୍ୟସି ।
ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ କ୍ଵ ଗତସ୍ତସ୍ୟ ମୋକ୍ଷ୍ୟସେ ॥ 27 ॥
ଵଧାୟ ବଡିଶଂ ଗୃହ୍ୟ ସାମିଷଂ ଜଲଜୋ ୟଥା ।
ନ ହି ଜାତୁ ଦୁରାଧର୍ଷୌ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ତଵ ରାଵଣ ॥ 28 ॥
ଧର୍ଷଣଂ ଚାଶ୍ରମସ୍ୟାସ୍ୟ କ୍ଷମିଷ୍ୟେତେ ତୁ ରାଘଵୌ ।
ୟଥା ତ୍ଵୟା କୃତଂ କର୍ମ ଭୀରୁଣା ଲୋକଗର୍ହିତମ୍ ॥ 29 ॥
ତସ୍କରାଚରିତୋ ମାର୍ଗୋ ନୈଵ ଵୀରନିଷେଵିତଃ ।
ୟୁଧ୍ୟସ୍ଵ ୟଦି ଶୂରୋଽସି ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠରାଵଣ ॥ 30 ॥
ଶୟିଷ୍ୟସେ ହତୋ ଭୂମୌ ୟଥା ଭ୍ରାତା ଖରସ୍ତଥା ।
ପରେତକାଲେ ପୁରୁଷୋ ୟତ୍କର୍ମ ପ୍ରତିପଦ୍ୟତେ ॥ 31 ॥
ଵିନାଶାୟାତ୍ମନୋଽଧର୍ମ୍ୟଂ ପ୍ରତିପନ୍ନୋଽସି କର୍ମ ତତ୍ ।
ପାପାନୁବଂଧୋ ଵୈ ୟସ୍ୟ କର୍ମଣଃ କର୍ମକୋ ନୁ ତତ୍ ॥ 32 ॥
କୁର୍ଵୀତ ଲୋକାଧିପତିସ୍ସ୍ଵୟଂଭୂର୍ଭଗଵାନପି ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶୁଭଂ ଵାକ୍ୟଂ ଜଟାୟୁସ୍ତସ୍ୟ ରକ୍ଷସଃ ॥ 33 ॥
ନିପପାତ ଭୃଶଂ ପୃଷ୍ଠେ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ୟ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିଦଦାର ସମଂତତଃ ॥ 34 ॥
ଅଧିରୂଢୋ ଗଜାରୋହୋ ୟଥା ସ୍ୟାଦ୍ଦୁଷ୍ଟଵାରଣମ୍ ।
ଵିଦଦାର ନଖୈରସ୍ୟ ତୁଂଡଂ ପୃଷ୍ଠେ ସମର୍ପୟନ୍ ॥ 35 ॥
କେଶାଂଶ୍ଚୋତ୍ପାଟୟାମାସ ନଖପକ୍ଷମୁଖାୟୁଧଃ ।
ସ ତଥା ଗୃଧ୍ରରାଜେନ କ୍ଲିଶ୍ୟମାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 36 ॥
ଅମର୍ଷସ୍ଫୁରିତୋଷ୍ଠସ୍ସନ୍ପ୍ରାକଂପତ ଚ ରାଵଣଃ ।
ସ ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ଵାମେନାଂକେନ ରାଵଣଃ ॥ 37 ॥
ତଲେନାଭିଜଘାନାଶୁ ଜଟାୟୁଂ କ୍ରୋଧମୁର୍ଛୀତଃ ।
ଜଟାୟୁସ୍ତମଭିକ୍ରମ୍ୟ ତୁଂଡେନାସ୍ୟ ଖଗାଧିପଃ ॥ 38 ॥
ଵାମବାହୂଂଦଶ ତଦା ଵ୍ୟପାହରଦରିଂଦମଃ ।
ସଂଛିନ୍ନବାହୋସ୍ସଦ୍ୟୈଵ ବାହଵସ୍ସହସାଭଵନ୍ ॥ 39 ॥
ଵିଷଜ୍ଵାଲାଵଲୀୟୁକ୍ତା ଵଲ୍ମୀକାଦିଵ ପନ୍ନଗାଃ ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ସୀତାମୁତ୍ସୃଜ୍ୟ ରାଵଣଃ ॥ 40 ॥
ମୁଷ୍ଟିଭ୍ୟାଂ ଚରଣାଭ୍ୟାଂ ଚ ଗୃଧ୍ରରାଜମପୋଥୟତ୍ ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତଂ ସଂଗ୍ରାମୋ ବଭୂଵାତୁଲ୍ୟଵୀର୍ୟୟୋଃ ॥ 41 ॥
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ୟସ୍ୟ ପକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରଵରସ୍ୟ ଚ ।
ତସ୍ୟ ଵ୍ୟାୟଚ୍ଛମାନସ୍ୟ ରାମସ୍ୟାର୍ଥେ ସ ରାଵଣଃ ॥ 42 ॥
ପକ୍ଷୌ ପାର୍ଶ୍ଵୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ୟ ସୋଽଚ୍ଛିନତ୍ ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନପକ୍ଷସ୍ସହସା ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରକର୍ମଣା ॥ 43 ॥
ନିପପାତ ହତୋ ଗୃଦ୍ରୋ ଧରଣ୍ୟାମଲ୍ପଜୀଵିତଃ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଭୂମୌ କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଂ ଜଟାୟୁଷମ୍ ॥ 44 ॥
ଅଭ୍ୟଧାଵତ ଵୈଦେହୀ ସ୍ଵବଂଧୁମିଵ ଦୁଃଖିତା ।
ତଂ ନୀଲଜୀମୂତନିକାଶକଲ୍ପଂ ସୁପାଂଡୁରୋରସ୍କମୁଦାରଵୀର୍ୟମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ଲଂକାଧିପତିଃ ପୃଥିଵ୍ୟାଂ ଜଟାୟୁଷଂ ଶାଂତମିଵାଗ୍ନିଦାଵମ୍ ॥ 45 ॥
ତତସ୍ତୁ ତଂ ପତ୍ରରଥଂ ମହୀତଲେ ନିପାତିତଂ ରାଵଣଵେଗମର୍ଦିତମ୍ ।
ପୁନଃ ପରିଶ୍ଵଜ୍ୟ ଶଶିପ୍ରଭାନନା ରୁରୋଦ ସୀତା ଜନକାତ୍ମଜାତଦା ॥ 46 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡେ ଏକପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
