View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 3.60 Aranya Kanda - Sarga 60

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha ṣaṣṭitamassargaḥ ।

bhṛśamāvrajamānasya tasyādhō vāmalōchanam ।
prāsphurachchāskhaladrāmō vēpathuśchāpya jāyata ॥ 1 ॥

upālakṣya nimittāni sō'śubhāni muhurmuhuḥ ।
api kṣēmaṃ nu sītāyā iti vai vyājahāra cha ॥ 2 ॥

tvaramāṇō jagāmātha sītādarśanalālasaḥ ।
śūnyamāvasathaṃ dṛṣṭvā babhūvōdvignamānasaḥ ॥ 3 ॥

udbhramanniva vēgēna vikṣipanraghunandanaḥ ।
tatra tatrōṭajasthānamabhivīkṣaya samantataḥ ॥ 4 ॥

dadarśa parṇaśālāṃ cha rahitāṃ sītayā tadā ।
śriyā virahitāṃ dhvastāṃ hēmantē padminīmiva ॥ 5 ॥

rudantamiva vṛkṣaiścha mlānapuṣpamṛgadvijam ।
śriyā vihīnaṃ vidhvastaṃ santyaktavanadēvatam ॥ 6 ॥

viprakīrṇājinakuśaṃ vipraviddhabrusīkaṭam ।
dṛṣṭvā śūnyaṃ nijasthānaṃ vilalāpa punaḥ punaḥ ॥ 7 ॥

hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati ।
nilīnāpyathavā bhīrurathavā vanamāśritā ॥ 8 ॥

gatā vichētuṃ puṣpāṇi phalānyapi cha vā punaḥ ।
athavā padminīṃ yātā jalārthaṃ vā nadīṃ gatā ॥ 9 ॥

yatnānmṛgayamāṇastu nāsasāda vanē priyām ।
śōkaraktēkṣaṇaśśōkādunmatta iva lakṣyatē ॥ 10 ॥

vṛkṣādvṛkṣaṃ pradhāvansagirēśchādriṃ nadānnadīm ।
babhūva vilapanrāmaśśōkārṇavapariplutaḥ ॥ 11 ॥

api kāchittvayā dṛṣṭā sā kadambapriyā priyā ।
kadamba yadi jānīṣē śaṃsa sītāṃ śubhānanām ॥ 12 ॥

snigdhapallavasaṅkāśā pītakauśēyavāsinī ।
śaṃsasva yadi vā dṛṣṭā bilva bilvōpamastanī ॥ 13 ॥

athavā'rjuna śaṃsa tvaṃ priyāṃ tāmarjunapriyām ।
janakasya sutā bhīruryadi jīvati vā na vā ॥ 14 ॥

kakubhaḥ kakubhōrūṃ tāṃ vyaktaṃ jānāti maithilīm ।
yathā pallavapuṣpāḍhyō bhāti hyēṣa vanaspatiḥ ॥ 15 ॥

bhramarairupagītaścha yathā drumavarō hyayam ।
ēṣa vyaktaṃ vijānāti tilakastilakapriyām ॥ 16 ॥

aśōka śōkāpanuda śōkōpahatachētasam ।
tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsandarśanēna mām ॥ 17 ॥

yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakvatālaphalastanī ।
kathayasva varārōhāṃ kāruṇyaṃ yadi tē mayi ॥ 18 ॥

yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambu jambūphalōpamā ।
priyāṃ yadi vijānīṣē niḥśaṅkaṃ kathayasva mē ॥ 19 ॥

ahō tvaṃ karṇikārādya supuṣpaiśśōbhasē bhṛśam ।
karṇikārapriyā sādhvī śaṃsa dṛṣṭā priyā yadi ॥ 20 ॥

chūtanīpamahāsālānpanasānkuravāndhavān ।
dāḍimānanasāngatvā dṛṣṭvā rāmō mahāyaśāḥ ॥ 21 ॥

mallikā mādhavīśchaiva champakānkētakīstathā ।
pṛchChanrāmō vanē bhāntaḥ unmatta iva lakṣyatē ॥ 22 ॥

athavā mṛgaśābākṣīṃ mṛga jānāsi maithilīm ।
mṛgaviprēkṣaṇī kāntā mṛgībhissahitā bhavēt ॥ 23 ॥

gaja sā gajanāsōrūryadi dṛṣṭā tvayā bhavēt ।
tāṃ manyē viditāṃ tubhyamākhyāhi varavāraṇa ॥ 24 ॥

śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā chandranibhānanā ।
maithilī mama visrabdhaṃ kathayasva na tē bhayam ॥ 25 ॥

kiṃ dhāvasi priyē dūrē dṛṣṭāsi kamalēkṣaṇē ।
vṛkṣairāchChādya chātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣasē ॥ 26 ॥

tiṣṭha tiṣṭha varārōhē na tē'sti karuṇā mayi ।
nātyarthaṃ hāsyaśīlāsi kimarthaṃ māmupēkṣasē ॥ 27 ॥

pītakauśēyakēnāsi sūchitā varavarṇini ।
dhāvantyapi mayā dṛṣṭā tiṣṭha yadyasti sauhṛdam ॥ 28 ॥

naiva sā nūnamathavā hiṃsitā chāruhāsinī ।
kṛchChraprāptaṃ na māṃ nūnaṃ yathōpēkṣitumarhati ॥ 29 ॥

vyaktaṃ sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśitāśanaiḥ ।
vibhajyāṅkāni sarvāṇi mayā virahitā priyā ॥ 30 ॥

nūnaṃ tachChubhadantōṣṭhaṃ sunāsaṃ chārukuṇḍalam ।
pūrṇachandranibhaṃ grastaṃ mukhanniṣprabhatāṃ gatam ॥ 31 ॥

sā hi champakavarṇābhā grīvā graivēyaśōbhitā ।
kōmalā vilapantyāstu kāntāyā bhakṣitā śubhā ॥ 32 ॥

nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakōmalau ।
bhakṣitau vēpamānāgrau sahastābharaṇāṅgadau ॥ 33 ॥

mayā virahitā bālā rakṣasāṃ bhakṣaṇāya vai ।
sārdhēnēva parityaktā bhakṣitā bahubāndhavā ॥ 34 ॥

hā lakṣmaṇa mahābāhō paśyasi tvaṃ priyāṃ kvachit ।
hā priyē kva gatā bhadrē hā sītēti punaḥ punaḥ ॥ 35 ॥

ityēvaṃ vilapanrāmaḥ paridhāvanvanādvanam ।
kvachidudbhramatē vēgātkvachidvibhramatē balāt ॥ 36 ॥

kvachinmatta ivābhāti kāntānvēṣaṇatatparaḥ ।
sa vanāni nadīśśailān giriprasravaṇāni cha ॥ 37 ॥

kānanāni cha vēgēna bhramatyaparisaṃsthitaḥ ।
tathā sa gatvā vipulaṃ mahadvanaṃ parītya sarvaṃ tvatha maithilīṃ prati ।
aniṣṭhitāśassachakāra mārgaṇē punaḥ priyāyāḥ paramaṃ pariśramam ॥ 38 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē ṣaṣṭitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: