શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ ત્રિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
સ રાજપુત્રઃ પ્રિયયા વિહીનઃ શોકેન મોહેન ચ પીડ્યમાનઃ ।
વિષાદયન્ભ્રાતરમાર્તરૂપો ભૂયો વિષાદં પ્રવિવેશ તીવ્રમ્ ॥ 1 ॥
સ લક્ષ્મણં શોકવશાભિપન્નં શોકે નિમગ્નો વિપુલે તુ રામઃ ।
ઉવાચ વાક્યં વ્યસનાનુરૂપમુષ્ણં વિનિશ્શ્વસ્ય રુદંત્સશોકમ્ ॥ 2 ॥
ન મદ્વિધો દુષ્કૃતકર્મકારી મન્યે દ્વિતીયોઽસ્તિ વસુંધરાયામ્ ।
શોકેન શોકો હિ પરંપરાયા મા મેતિ ભિંદન્હૃદયં મનશ્ચ ॥ 3 ॥
પૂર્વં મયા નૂનમભીપ્સિતાનિ પાપાનિ કર્માણ્યસકૃત્કૃતાનિ ।
તત્રાયમદ્યાપતિતો વિપાકો દુઃખેન દુઃખં યદહં વિશામિ ॥ 4 ॥
રાજ્યપ્રણાશસ્સ્વજનૈર્વિયોગઃ પિતુર્વિનાશો જનનીવિયોગઃ ।
સર્વાણિ મે લક્ષ્મણ શોકવેગમાપૂરયંતિ પ્રવિચિંતિતાનિ ॥ 5 ॥
સર્વં તુ દુઃખં મમ લક્ષ્મણેદં શાંતં શરીરે વનમેત્ય શૂન્યમ્ ।
સીતાવિયોગાત્પુનરપ્યુદીર્ણં કાષ્ઠૈરિવાગ્નિસ્સહસા પ્રદીપ્તઃ ॥ 6 ॥
સા નૂનમાર્યા મમ રાક્ષસેન બલાદ્દૃતા ખં સમુપેત્ય ભીરુઃ ।
અપસ્વરં સસ્વરવિપ્રલાપા ભયેન વિક્રંદિતવત્યભીક્ષ્ણમ્ ॥ 7 ॥
તૌ લોહિતસ્ય પ્રિયદર્શનસ્ય સદોચિતાવુત્તમચંદનસ્ય ।
વૃત્તૌ સ્તનૌ શોણિતપંકદિગ્ધૌ નૂનં પ્રિયાયા મમ નાભિભાતઃ ॥ 8 ॥
તચ્છલક્ષ્ણસુવ્યક્તમૃદુપ્રલાપં તસ્યા મુખં કુંચિતકેશભારમ્ ।
રક્ષોવશં નૂનમુપાગતાયા ન ભ્રાજતે રાહુમુખે યથેંદુઃ ॥ 9 ॥
તાં હારપાશસ્ય સદોચિતાયા ગ્રીવાં પ્રિયાયા મમ સુવ્રતાયાઃ ।
રક્ષાંસિ નૂનં પરિપીતવંતિ વિભિદ્ય શૂન્યે રુધિરાશનાનિ ॥ 10 ॥
મયા વિહીના વિજને વને યા રક્ષોભિરાહૃત્ય વિકૃષ્યમાણા ।
નૂનં નિનાદં કુરરીવ દીના સા મુક્તવત્યાયતકાંતનેત્રા ॥ 11 ॥
અસ્મિન્મયાસાર્ધમુદારશીલા શિલાતલે પૂર્વમુપોપવિષ્ટા ।
કાંતસ્મિતા લક્ષ્મણ જાતહાસા ત્વામાહ સીતા બહુવાક્યજાતમ્ ॥ 12 ॥
ગોદાવરીયં સરિતાં વરિષ્ઠા પ્રિયા પ્રિયાયા મમ નિત્યકાલમ્ ।
અપ્યત્ર ગચ્છેદિતિ ચિંતયામિ નૈકાકિની યાતિ હિ સા કદાચિત્ ॥ 13 ॥
પદ્માનના પદ્મવિશાલનેત્રા પદ્માનિ વાનેતુમભિપ્રયાતા ।
તદપ્યયુક્તં ન હિ સા કદાચિન્મયા વિના ગચ્છતિ પંકજાનિ ॥ 14 ॥
કામં ત્વિદં પુષ્પિતવૃક્ષષંડં નાનાવિધૈઃ પક્ષિગણૈરુપેતમ્ ।
વનં પ્રયાતા નુ તદપ્યયુક્ત મેકાકિની સાતિબિભેતિ ભીરુઃ ॥ 15 ॥
આદિત્ય ભો લોકકૃતાકૃતજ્ઞ લોકસ્ય સત્યાનૃતકર્મસાક્ષિન્ ।
મમ પ્રિયા સા ક્વ ગતા હૃતા વા શંસસ્વ મે શોકવશસ્ય નિત્યમ્ ॥ 16 ॥
લોકેષુ સર્વેષુ ચ નાસ્તિ કિંચિદ્યત્તે ન નિત્યં વિદિતં ભવેત્તત્ ।
શંસસ્વ વાયો કુલશાલિનીં તાં હૃતા મૃતા વા પથિ વર્તતે વા ॥ 17 ॥
ઇતીવ તં શોકવિધેયદેહં રામં વિસંજ્ઞં વિલપંતમેવમ્ ।
ઉવાચ સૌમિત્રિરદીનસત્ત્વો ન્યાયે સ્થિતઃ કાલયુતં ચ વાક્યમ્ ॥ 18 ॥
શોકં વિમુંચાર્ય ધૃતિં ભજસ્વ સોત્સાહતા ચાસ્તુ વિમાર્ગણેઽસ્યાઃ ।
ઉત્સાહવંતો હિ નરા ન લોકે સીદંતિ કર્મસ્વતિદુષ્કરેષુ ॥ 19 ॥
ઇતીવ સૌમિત્રિમુદગ્રપૌરુષં બ્રુવંતમાર્તો રઘુવંશવર્ધનઃ ।
ન ચિંતયામાસ ધૃતિં વિમુક્તવાન્પુનશ્ચ દુઃખં મહદભ્યુપાગમત્ ॥ 20 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે ત્રિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
