śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha dvāviṃśassargaḥ ।
athōvācha raghuśrēṣṭhaḥ sāgaraṃ dāruṇaṃ vachaḥ ।
adya tvāṃ śōṣayiṣyāmi sapātālaṃ mahārṇava ॥ 1 ॥
śaranirdagdhatōyasyapariśuṣkasyasāgaraḥ ।
mayāśōṣitasattvasyapāṃsurutpadyatēmahān ॥ 2 ॥
matkārmukavisṛṣṭēvaśaravarṣēṇasāgara ।
pārantē'dyagamiṣyantipadabhirēvaplavaṅgamāḥ ॥ 3 ॥
vichinvannābhijānāsipauruṣannāpivikramam ।
dānavālayasantāpammattōnādhigamiṣyasi ॥ 4 ॥
brāhmēṇāstrēṇasaṃyōjyabrahmadaṇḍanibhaṃ śaram ।
saṃyōjyadhanuṣiśrēṣṭhavichakarṣamahābalaḥ ॥ 5 ॥
tasminvivikṛṣṭēsahasārāghavēṇaśarāsanē ।
rōdasīsampaphālēvaparvatāśchachakampirē ॥ 6 ॥
tamaśchalōkamāvratēdiśaśchavachakāśirē ।
pratichukṣubhirēchāśusarāṃsisaritastathā ॥ 7 ॥
tiryakchasahānēkṣatraissaṅgatauchandrabhāskarau ।
bhāskarāṃśubhirādīptantamasāchasamāvṛtam ॥ 8 ॥
chakāśētadākāśamulkāśatavidīpitam ।
antarikṣāchchanirghātānirjagmuratulasvanāḥ ॥ 9 ॥
vapusphuruśchaghanādivyādivimārutapaṅ khkayaḥ ।
babhañjachatadāvṛkṣānjaladānudvahannapiḥ ॥ 10 ॥
arujaṃśchainaśailāgrāśanikharāṇibabhañjanaḥ ।
divispṛśōmahamēghāssaṅgatāssamahāsvanāḥ ॥ 11 ॥
mumuchurvaidyutānanagīṃstēmahāśanayastadā ।
yānibhūtānidṛśyānichukruśuśchāśanēsamam ॥ 12 ॥
adṛśyānichabhūtānimumuchurbhairavasvanam ।
śiśiyarēchābhibhūtānisantrastāmyadvijanticha ॥ 13 ॥
sampravivyathirēchāpivachapaspandirēbhayāt ।
sahābhūtaissatōyōrmissanāgassaharākṣasaḥ ॥ 14 ॥
sahasā'bhūttatōvēgābadīmavēgōmahōdadhiḥ ।
yōjanaṃvyatichakrāmavēlāmanyatrasamlpavāt ॥ 15 ॥
tantadāsamatikrāntannātichakrāmarāghavaḥ ।
samuddhatamamitraghnōrāmōnadanadīpatim ॥ 16 ॥
tatōmathyātsamudrasyasāgarassvayamutthitaḥ ।
udayan himahāśailānmērōrivadivākaraḥ ॥ 17 ॥
pannagaissahadīptāsyaissamudraḥpratyadṛśyata ।
snigdhavaiḍhūryasaṅkāśōjāmbūnadavibhūṣaṇaḥ ॥ 18 ॥
raktamālyāmbaradharaḥpadmapatranibhēkṣaṇaḥ ।
sarvapuṣpamayīndivyāṃśirasādhārayan srajam ॥ 19 ॥
jātarūpamayaiśchaivatapanīyavibhūṣitaiḥ ।
ātmajānāñcharatnānāmbhūṣitōbhūṣaṇōttamaiḥ ॥ 20 ॥
dhātubhirmaṇḍitaśśailōvividhairhimavāniva ।
ēkāvalīmadhyagatantaralampāṭalaprabham ॥ 21 ॥
vipulēnōrasā bibhratkaustubhasya sahōdaram ।
aghūrṇitataraṅgaughaḥkālikānilasaṅgulaḥ ॥ 22 ॥
gaṅgāsindupradhānanābhirāpagābhissamāvṛtaḥ ।
dēvatānāṃsarūpābhirnānārūpābhirīśvaraḥ ॥ 23 ॥
sāgarassamupakramyapūrvamāmnatyaravīryavān ।
abravītprāñjalirvākyaṃrāghavaṃśarapāṇinam ॥ 24 ॥
pṛthivīvāyurākāśamāpōjyōtiścharāghavaḥ ।
svabhāvēsaumya tiṣṭhantiśāśvatammārgamāśritāḥ ॥ 25 ॥
tatsvabhāvōmamāpyēṣayadagādhō'hamaplavaḥ ।
vikārastubhavēdgādhaētattēpravadāmyaham ॥ 26 ॥
nakāmānnachalōbhādvānabhayātatsāpārthivātmajaḥ ।
grāhanakākulajalaṃstambayēyaṅkathañjana ॥ 27 ॥
vidhāsyērāmaḥ yēnāpiviṣahiṣyēhyahantathā ।
nagrāhāprahariṣyantiyāvatsēnātariṣyati ॥ 28 ॥
harīṇāntaraṇērāmakariṣyāmiyathāsthalam ।
tamabravīttadārāmaḥudyatōhinadīpatē ।
amōghō'yammahābāṇaḥkasmin dēśēnipātyatām ॥ 29 ॥
rāmasyavachanaṃśrutvātañchadṛṣṭavāmahāśaram ।
mahōdadhirmahātējārāghavaṃvākyamabravīt ॥ 30 ॥
mahōdadhirmahātējā rāghavaṃ vākyamabravīt ।
uttarēṇāvakāśō'sti kaśchitpuṇyatarō mama ॥ 31 ॥
ugradarśanakarmāṇōbahavastatradasyavaḥ ।
ābhīrapramukhāḥpāpāḥpibantisalilammama ॥ 32 ॥
taistusaṃsparśanampāpairnasahēpāpakarmabhiḥ ।
amōghaḥkriyatāṃrāmaḥ tatratēṣuśarōttamaḥ ॥ 33 ॥
tasyatadvachanaṃśrutvāsāgarasyarāghavaḥ ।
mumōchataṃśarandīptaṃvīrassāgaradarśanāt ॥ 34 ॥
tēnatanmarukāntārampṛthivyākhaluviśrutam ।
nipātitaśśarōyatravajrāśanisamaprabhaḥ ॥ 35 ॥
nanādachatadātatravasudhāśalyapīḍitā ।
tasmādbrāṇamukhāttōyamutpapātarasātalāt ॥ 36 ॥
tasmādbāṇamukhāttōyamutpapāta rasātalāt ।
sa babhūva tadā kūpō vraṇa ityēva viśrutaḥ ॥ 37 ॥
avadhāraṇaśabdaśchadāruṇassamapadyata ।
tasmāttadbāṇanipātēnatvapaḥkukṣiṣvaśōṣayat ॥ 38 ॥
vikhyātantriṣulōkēṣumadhukāntāramēvatat ॥ 39 ॥
mōkṣayitvātataḥkukṣiṃrāmōdaśarathātmajaḥ ।
varantasmaidadauvidvānmaravē'maravikramaḥ ॥ 40 ॥
paśavyaśchālparōgaśchaphalamūlarasāyutaḥ ।
bahusnēhōbahukṣīrassugadhanirvividhauṣadhaḥ ॥ 41 ॥
ēvamētairguṇairuktōbahubhissaṃyutōmaruḥ ।
rāmasyavaradānāchchaśivaḥpanthābabhūvaha ॥ 42 ॥
tasmin dagdhētadākukṣausamudrassaritāmpatiḥ ।
rāghavaṃsarvaśāstrajñamidaṃvachanamabravīt ॥ 43 ॥
ayaṃsaumyaḥ nalōnāmatanayōviśvakarmaṇaḥ ।
pitrādattavaraśīmānpratimōviśvakarmaṇāḥ ॥ 44 ॥
ēṣasētummahōtsāhaḥkarōtumayivānaraḥ ।
tamahandhārayiṣyāmiyathāhyēṣapitātathā ॥ 45 ॥
ēvamuktvōdadhirnaṣṭassamutthāyanalastadā ।
abravīdvānaraśrēṣṭhōvākyaṃrāmammahābalaḥ ॥ 46 ॥
ahaṃsētuṅkariṣyāmivistīrṇēvaruṇālayē ।
pitussāmarthyamāsthāyatattvamahāmahōdadhiḥ ॥ 47 ॥
ayaṃhisāgarōbhīmassētukarmadidṛkṣyāḥ ।
dadaudaṇḍabhayādgādhaṃrāghavāyamahōdadhiḥ ॥ 48 ॥
mamamāturvarōdattōmandarēviśvakarmaṇā ।
aurasastasyaputrō'haṃsadṛśōviśvakarmaṇā ॥ 49 ॥
nachāpyahamanuktōvaḥprabrūyāmātmanōguṇān ।
samarthaśchāpyahaṃsētuṅkartuṃvaivaruṇālayē ॥ 50 ॥
smāritō'smyahamētēnatattvamahāmahōdadhiḥ ।
kāmamadvaivabadhnantusētuṃvānarapuṅgavāḥ ॥ 51 ॥
tatōvisṛṣṭārāmēṇasarvatōhariyūthapāḥ ।
abhipēturmahāraṇyaṃhṛṣṭāśśatasahasraśaḥ ॥ 52 ॥
tēnagānnagasaṅkāśāśśākhāmṛgagaṇarṣabhāḥ ।
babhañjuḥvānarāstatraprachakarṣuśchasāgaram ॥ 53 ॥
tēsālaiśchāśvakarṇaiśchadhavaiśaiśchavānarāḥ ।
kuṭajairarjunaistālaistilakaisntiśairapi ॥ 54 ॥
bilvakaissaptaparṇaiśchakarṇikāraiśchasupuṣpitaiḥ ।
chūtaiśchāśōkavṛkṣaiśchasāgaraṃsamapūrayan ॥ 55 ॥
samūlāṃśchavimūlāṃśchapādapān harisattamāḥ ।
indrakētūnivōdyamyaprajahrūrvānarāstarūn ॥ 56 ॥
indra kētūn iva udyamya prajahrur harayas tarūn ।
tālān dāḍimagulmāṃścha nārikēlavibhītakān ॥ 57 ॥
hastimatānmahākāyāḥpāṣāṇāṃśchamahābalāḥ ।
parvatāṃśchasamutpāṭyayanssaraiḥparivahanticha ॥ 58 ॥
prakṣipyamāṇairachalaissahasājalamuddṛtam ।
samutsasarpaākāśamavāsarpattatastataḥ ॥ 59 ॥
samudraṅkṣōbhayāmāsurvānarāśchassamantataḥ ।
sūtrāṇyanyēpragṛhṇāntivyāyataṃśatayōjanam ॥ 60 ॥
nalaśchakrēmahāsētummadhyēnadanadīpatēḥ ।
satadākriyatēsēturvānarairghōrakarmabhiḥ ॥ 61 ॥
daṇḍānanyēpragṛhṇantivichinvantitathāparē ॥ 62 ॥
vānaraiśśataśastatrarāmasyājñāpurassarāḥ ।
mēghābhaiḥparvatāgraiśchatṛṇaiḥkāṣṭhairbabandhirē ॥ 63 ॥
puṣpitāgraiśchatarubhissētumbadhnantivānarāḥ ।
pāṣāṇāṃśchagiriprakhyāganirīṇāṃśikharāṇicha ॥ 64 ॥
dṛśyantēparidhāvantōgṛhyadānavasannibhāḥ ।
śilānāṅkṣipyamāṇānāṃśailānānnipātyatām ।
babhūvatumulaśśabdastadātasminmahōdadhau ॥ 65 ॥
kṛtāniprathamēnāhnāyōjanānichaturdaśa ।
prahṛṣṭairgajasaṅkāśchaistvaramāṇaiḥplavaṅgamaiḥ ॥ 66 ॥
dvitīyēnatathaichāhnāyōjanānituviṃśatiḥ ।
kṛtāniplavagaistūrṇambhīmakāyairmahābalaiḥ ॥ 67 ॥
ahnātṛtayēnatathāyōjanānikṛtānicha ।
tvaramāṇairmahākāyairēkaviṃśatirēvacha ॥ 68 ॥
chaturthēnatathāchāhnādvāviṃśatirathāsivā ।
yōjanānimahāvēgaiḥkṛtānitvaritastutaiḥ ॥ 69 ॥
pañchamēnatathāchāhnāplavagaiḥkṣiprakāribhiḥ ।
yōjanānitrayōviṃśatsuvēlamadhikṛtyavai ॥ 70 ॥
savānaravaraśraśīmānviśvakarmātmājōbalī ।
babandhasāgarēsētuṃyathāchāpyatathāpitā ॥ 71 ॥
babandha sāgarē sētuṃ yathā chāsya tathā pitā ।
sa nalēna kṛtaḥ sētuḥ sāgarē makara ālayē ॥ 72 ॥
tatōdēvassagandharvāssiddāśchaparamarṣayaḥ ।
āgamyagaganētasthurdraṣṭukāmāstadadbutam ॥ 73 ॥
daśayōjanavistīrṇaṃśatayōjanamāyatam ।
dadṛśurdēvagandharvānalasētuṃsuduṣkaram ॥ 74 ॥
āplavantaḥplavantaśchagarjantaśchaplavaṅgamāḥ ॥ 75 ॥
tadachnityamasahyañchahyadbhutaṃrōmaharṣaṇam ।
dadṛśussarvabhūtānisāgarēsētubandhanam ।
622.76 ।
tānikōṭisahasrāṇivānarāṇāmmahaujasām ।
badhnantassāgarēsētuñjugmuḥpārammahōdadhēḥ ॥ 76 ॥
tāni kōṭi sahasrāṇi vānarāṇāṃ mahāōjasām ।
badhnantaḥ sāgarē sētuṃ jagmuḥ pāraṃ mahāudadhēḥ ॥ 77 ॥
tataḥpārēsamudrasyagadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ ।
parēṣāmabhighātārthamatiṣṭhatsachivaissahā ॥ 78 ॥
tataḥ parē samudrasya gadā pāṇir vibhīṣaṇaḥ ।
parēṣāṃ abhighata arthaṃ atiṣṭhat sachivaiḥ saha ॥ 79 ॥
ayaṃhivipulōvīrasāgarōmakarālayaḥ ।
vaihāyapauyuvāmētauvānarautārayiṣyataḥ ॥ 80 ॥
agratastasyasainyasyaśrīmānrāmassalakṣmaṇaḥ ।
jagāmadhanvīdharmātmāsugrīvēṇasamanvitaḥ ॥ 81 ॥
nyēmadhyēnagachChantipārśvatō'nyēplavaṅgamāḥ ।
salilamprapatantanyēmārgamanyēnalēbhirē ॥ 82 ॥
kēchidvaihāyasagatāssuparṇāivapupluvuḥ ।
ghōṣēṇamahatātasyasindhōrghōṣaṃsamuchChritam ।
bhīmantardadhēbhīmātarantīharivāhinī ॥ 83 ॥
vānarāṇāṃhisātīrṇāvāhinīnalasētunā ।
tīrēniviviśērājñābahumūlaphalōdakē ॥ 84 ॥
tadadbutaṃrāghavakarmaduṣkaraṃsamīkṣyadēvāssahasiddhachāraṇaiḥ ।
upētyarāmasahasāmahārṣibhissamabhyaṣiñchan suśubhairjalaiḥpṛthak ।
6.2 2.86 ।
jayasvaśatrūnnaradē vaḥmēdinīṃsasāgarāmpālayaśāśvatīssamāḥ ।
itīvarāmannaradēvasatkṛ taṃśubhairvachōbhirvividhairapūjayan ॥ 85 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē dvāviṃśassargaḥ ॥