శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ ద్వావింశస్సర్గః ।
అథోవాచ రఘుశ్రేష్ఠః సాగరం దారుణం వచః ।
అద్య త్వాం శోషయిష్యామి సపాతాలం మహార్ణవ ॥ 1 ॥
శరనిర్దగ్ధతోయస్యపరిశుష్కస్యసాగరః ।
మయాశోషితసత్త్వస్యపాంసురుత్పద్యతేమహాన్ ॥ 2 ॥
మత్కార్ముకవిసృష్టేవశరవర్షేణసాగర ।
పారంతేఽద్యగమిష్యంతిపదభిరేవప్లవంగమాః ॥ 3 ॥
విచిన్వన్నాభిజానాసిపౌరుషంనాపివిక్రమమ్ ।
దానవాలయసంతాపంమత్తోనాధిగమిష్యసి ॥ 4 ॥
బ్రాహ్మేణాస్త్రేణసంయోజ్యబ్రహ్మదండనిభం శరమ్ ।
సంయోజ్యధనుషిశ్రేష్ఠవిచకర్షమహాబలః ॥ 5 ॥
తస్మిన్వివికృష్టేసహసారాఘవేణశరాసనే ।
రోదసీసంపఫాలేవపర్వతాశ్చచకంపిరే ॥ 6 ॥
తమశ్చలోకమావ్రతేదిశశ్చవచకాశిరే ।
ప్రతిచుక్షుభిరేచాశుసరాంసిసరితస్తథా ॥ 7 ॥
తిర్యక్చసహానేక్షత్రైస్సంగతౌచంద్రభాస్కరౌ ।
భాస్కరాంశుభిరాదీప్తంతమసాచసమావృతమ్ ॥ 8 ॥
చకాశేతదాకాశముల్కాశతవిదీపితమ్ ।
అంతరిక్షాచ్చనిర్ఘాతానిర్జగ్మురతులస్వనాః ॥ 9 ॥
వపుస్ఫురుశ్చఘనాదివ్యాదివిమారుతపఙ్ ఖ్కయః ।
బభంజచతదావృక్షాన్జలదానుద్వహన్నపిః ॥ 10 ॥
అరుజంశ్చైనశైలాగ్రాశనిఖరాణిబభంజనః ।
దివిస్పృశోమహమేఘాస్సంగతాస్సమహాస్వనాః ॥ 11 ॥
ముముచుర్వైద్యుతాననగీంస్తేమహాశనయస్తదా ।
యానిభూతానిదృశ్యానిచుక్రుశుశ్చాశనేసమమ్ ॥ 12 ॥
అదృశ్యానిచభూతానిముముచుర్భైరవస్వనమ్ ।
శిశియరేచాభిభూతానిసంత్రస్తామ్యద్విజంతిచ ॥ 13 ॥
సంప్రవివ్యథిరేచాపివచపస్పందిరేభయాత్ ।
సహాభూతైస్సతోయోర్మిస్సనాగస్సహరాక్షసః ॥ 14 ॥
సహసాఽభూత్తతోవేగాబదీమవేగోమహోదధిః ।
యోజనంవ్యతిచక్రామవేలామన్యత్రసమ్ల్పవాత్ ॥ 15 ॥
తంతదాసమతిక్రాంతంనాతిచక్రామరాఘవః ।
సముద్ధతమమిత్రఘ్నోరామోనదనదీపతిమ్ ॥ 16 ॥
తతోమథ్యాత్సముద్రస్యసాగరస్స్వయముత్థితః ।
ఉదయన్ హిమహాశైలాన్మేరోరివదివాకరః ॥ 17 ॥
పన్నగైస్సహదీప్తాస్యైస్సముద్రఃప్రత్యదృశ్యత ।
స్నిగ్ధవైఢూర్యసంకాశోజాంబూనదవిభూషణః ॥ 18 ॥
రక్తమాల్యాంబరధరఃపద్మపత్రనిభేక్షణః ।
సర్వపుష్పమయీందివ్యాంశిరసాధారయన్ స్రజమ్ ॥ 19 ॥
జాతరూపమయైశ్చైవతపనీయవిభూషితైః ।
ఆత్మజానాంచరత్నానాంభూషితోభూషణోత్తమైః ॥ 20 ॥
ధాతుభిర్మండితశ్శైలోవివిధైర్హిమవానివ ।
ఏకావలీమధ్యగతంతరలంపాటలప్రభమ్ ॥ 21 ॥
విపులేనోరసా బిభ్రత్కౌస్తుభస్య సహోదరమ్ ।
అఘూర్ణితతరంగౌఘఃకాలికానిలసంగులః ॥ 22 ॥
గంగాసిందుప్రధాననాభిరాపగాభిస్సమావృతః ।
దేవతానాంసరూపాభిర్నానారూపాభిరీశ్వరః ॥ 23 ॥
సాగరస్సముపక్రమ్యపూర్వమామ్నత్యరవీర్యవాన్ ।
అబ్రవీత్ప్రాంజలిర్వాక్యంరాఘవంశరపాణినమ్ ॥ 24 ॥
పృథివీవాయురాకాశమాపోజ్యోతిశ్చరాఘవః ।
స్వభావేసౌమ్య తిష్ఠంతిశాశ్వతంమార్గమాశ్రితాః ॥ 25 ॥
తత్స్వభావోమమాప్యేషయదగాధోఽహమప్లవః ।
వికారస్తుభవేద్గాధఏతత్తేప్రవదామ్యహమ్ ॥ 26 ॥
నకామాన్నచలోభాద్వానభయాతత్సాపార్థివాత్మజః ।
గ్రాహనకాకులజలంస్తంబయేయంకథంజన ॥ 27 ॥
విధాస్యేరామః యేనాపివిషహిష్యేహ్యహంతథా ।
నగ్రాహాప్రహరిష్యంతియావత్సేనాతరిష్యతి ॥ 28 ॥
హరీణాంతరణేరామకరిష్యామియథాస్థలమ్ ।
తమబ్రవీత్తదారామఃఉద్యతోహినదీపతే ।
అమోఘోఽయంమహాబాణఃకస్మిన్ దేశేనిపాత్యతామ్ ॥ 29 ॥
రామస్యవచనంశ్రుత్వాతంచదృష్టవామహాశరమ్ ।
మహోదధిర్మహాతేజారాఘవంవాక్యమబ్రవీత్ ॥ 30 ॥
మహోదధిర్మహాతేజా రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్ ।
ఉత్తరేణావకాశోఽస్తి కశ్చిత్పుణ్యతరో మమ ॥ 31 ॥
ఉగ్రదర్శనకర్మాణోబహవస్తత్రదస్యవః ।
ఆభీరప్రముఖాఃపాపాఃపిబంతిసలిలంమమ ॥ 32 ॥
తైస్తుసంస్పర్శనంపాపైర్నసహేపాపకర్మభిః ।
అమోఘఃక్రియతాంరామః తత్రతేషుశరోత్తమః ॥ 33 ॥
తస్యతద్వచనంశ్రుత్వాసాగరస్యరాఘవః ।
ముమోచతంశరందీప్తంవీరస్సాగరదర్శనాత్ ॥ 34 ॥
తేనతన్మరుకాంతారంపృథివ్యాఖలువిశ్రుతమ్ ।
నిపాతితశ్శరోయత్రవజ్రాశనిసమప్రభః ॥ 35 ॥
ననాదచతదాతత్రవసుధాశల్యపీడితా ।
తస్మాద్బ్రాణముఖాత్తోయముత్పపాతరసాతలాత్ ॥ 36 ॥
తస్మాద్బాణముఖాత్తోయముత్పపాత రసాతలాత్ ।
స బభూవ తదా కూపో వ్రణ ఇత్యేవ విశ్రుతః ॥ 37 ॥
అవధారణశబ్దశ్చదారుణస్సమపద్యత ।
తస్మాత్తద్బాణనిపాతేనత్వపఃకుక్షిష్వశోషయత్ ॥ 38 ॥
విఖ్యాతంత్రిషులోకేషుమధుకాంతారమేవతత్ ॥ 39 ॥
మోక్షయిత్వాతతఃకుక్షింరామోదశరథాత్మజః ।
వరంతస్మైదదౌవిద్వాన్మరవేఽమరవిక్రమః ॥ 40 ॥
పశవ్యశ్చాల్పరోగశ్చఫలమూలరసాయుతః ।
బహుస్నేహోబహుక్షీరస్సుగధనిర్వివిధౌషధః ॥ 41 ॥
ఏవమేతైర్గుణైరుక్తోబహుభిస్సంయుతోమరుః ।
రామస్యవరదానాచ్చశివఃపంథాబభూవహ ॥ 42 ॥
తస్మిన్ దగ్ధేతదాకుక్షౌసముద్రస్సరితాంపతిః ।
రాఘవంసర్వశాస్త్రజ్ఞమిదంవచనమబ్రవీత్ ॥ 43 ॥
అయంసౌమ్యః నలోనామతనయోవిశ్వకర్మణః ।
పిత్రాదత్తవరశీమాన్ప్రతిమోవిశ్వకర్మణాః ॥ 44 ॥
ఏషసేతుంమహోత్సాహఃకరోతుమయివానరః ।
తమహంధారయిష్యామియథాహ్యేషపితాతథా ॥ 45 ॥
ఏవముక్త్వోదధిర్నష్టస్సముత్థాయనలస్తదా ।
అబ్రవీద్వానరశ్రేష్ఠోవాక్యంరామంమహాబలః ॥ 46 ॥
అహంసేతుంకరిష్యామివిస్తీర్ణేవరుణాలయే ।
పితుస్సామర్థ్యమాస్థాయతత్త్వమహామహోదధిః ॥ 47 ॥
అయంహిసాగరోభీమస్సేతుకర్మదిదృక్ష్యాః ।
దదౌదండభయాద్గాధంరాఘవాయమహోదధిః ॥ 48 ॥
మమమాతుర్వరోదత్తోమందరేవిశ్వకర్మణా ।
ఔరసస్తస్యపుత్రోఽహంసదృశోవిశ్వకర్మణా ॥ 49 ॥
నచాప్యహమనుక్తోవఃప్రబ్రూయామాత్మనోగుణాన్ ।
సమర్థశ్చాప్యహంసేతుంకర్తుంవైవరుణాలయే ॥ 50 ॥
స్మారితోఽస్మ్యహమేతేనతత్త్వమహామహోదధిః ।
కామమద్వైవబధ్నంతుసేతుంవానరపుంగవాః ॥ 51 ॥
తతోవిసృష్టారామేణసర్వతోహరియూథపాః ।
అభిపేతుర్మహారణ్యంహృష్టాశ్శతసహస్రశః ॥ 52 ॥
తేనగాన్నగసంకాశాశ్శాఖామృగగణర్షభాః ।
బభంజుఃవానరాస్తత్రప్రచకర్షుశ్చసాగరమ్ ॥ 53 ॥
తేసాలైశ్చాశ్వకర్ణైశ్చధవైశైశ్చవానరాః ।
కుటజైరర్జునైస్తాలైస్తిలకైసంతిశైరపి ॥ 54 ॥
బిల్వకైస్సప్తపర్ణైశ్చకర్ణికారైశ్చసుపుష్పితైః ।
చూతైశ్చాశోకవృక్షైశ్చసాగరంసమపూరయన్ ॥ 55 ॥
సమూలాంశ్చవిమూలాంశ్చపాదపాన్ హరిసత్తమాః ।
ఇంద్రకేతూనివోద్యమ్యప్రజహ్రూర్వానరాస్తరూన్ ॥ 56 ॥
ఇంద్ర కేతూన్ ఇవ ఉద్యమ్య ప్రజహ్రుర్ హరయస్ తరూన్ ।
తాలాన్ దాడిమగుల్మాంశ్చ నారికేలవిభీతకాన్ ॥ 57 ॥
హస్తిమతాన్మహాకాయాఃపాషాణాంశ్చమహాబలాః ।
పర్వతాంశ్చసముత్పాట్యయన్స్సరైఃపరివహంతిచ ॥ 58 ॥
ప్రక్షిప్యమాణైరచలైస్సహసాజలముద్దృతమ్ ।
సముత్ససర్పఆకాశమవాసర్పత్తతస్తతః ॥ 59 ॥
సముద్రంక్షోభయామాసుర్వానరాశ్చస్సమంతతః ।
సూత్రాణ్యన్యేప్రగృహ్ణాంతివ్యాయతంశతయోజనమ్ ॥ 60 ॥
నలశ్చక్రేమహాసేతుంమధ్యేనదనదీపతేః ।
సతదాక్రియతేసేతుర్వానరైర్ఘోరకర్మభిః ॥ 61 ॥
దండానన్యేప్రగృహ్ణంతివిచిన్వంతితథాపరే ॥ 62 ॥
వానరైశ్శతశస్తత్రరామస్యాజ్ఞాపురస్సరాః ।
మేఘాభైఃపర్వతాగ్రైశ్చతృణైఃకాష్ఠైర్బబంధిరే ॥ 63 ॥
పుష్పితాగ్రైశ్చతరుభిస్సేతుంబధ్నంతివానరాః ।
పాషాణాంశ్చగిరిప్రఖ్యాగనిరీణాంశిఖరాణిచ ॥ 64 ॥
దృశ్యంతేపరిధావంతోగృహ్యదానవసన్నిభాః ।
శిలానాంక్షిప్యమాణానాంశైలానాంనిపాత్యతామ్ ।
బభూవతుములశ్శబ్దస్తదాతస్మిన్మహోదధౌ ॥ 65 ॥
కృతానిప్రథమేనాహ్నాయోజనానిచతుర్దశ ।
ప్రహృష్టైర్గజసంకాశ్చైస్త్వరమాణైఃప్లవంగమైః ॥ 66 ॥
ద్వితీయేనతథైచాహ్నాయోజనానితువింశతిః ।
కృతానిప్లవగైస్తూర్ణంభీమకాయైర్మహాబలైః ॥ 67 ॥
అహ్నాతృతయేనతథాయోజనానికృతానిచ ।
త్వరమాణైర్మహాకాయైరేకవింశతిరేవచ ॥ 68 ॥
చతుర్థేనతథాచాహ్నాద్వావింశతిరథాసివా ।
యోజనానిమహావేగైఃకృతానిత్వరితస్తుతైః ॥ 69 ॥
పంచమేనతథాచాహ్నాప్లవగైఃక్షిప్రకారిభిః ।
యోజనానిత్రయోవింశత్సువేలమధికృత్యవై ॥ 70 ॥
సవానరవరశ్రశీమాన్విశ్వకర్మాత్మాజోబలీ ।
బబంధసాగరేసేతుంయథాచాప్యతథాపితా ॥ 71 ॥
బబంధ సాగరే సేతుం యథా చాస్య తథా పితా ।
స నలేన కృతః సేతుః సాగరే మకర ఆలయే ॥ 72 ॥
తతోదేవస్సగంధర్వాస్సిద్దాశ్చపరమర్షయః ।
ఆగమ్యగగనేతస్థుర్ద్రష్టుకామాస్తదద్బుతమ్ ॥ 73 ॥
దశయోజనవిస్తీర్ణంశతయోజనమాయతమ్ ।
దదృశుర్దేవగంధర్వానలసేతుంసుదుష్కరమ్ ॥ 74 ॥
ఆప్లవంతఃప్లవంతశ్చగర్జంతశ్చప్లవంగమాః ॥ 75 ॥
తదచ్నిత్యమసహ్యంచహ్యద్భుతంరోమహర్షణమ్ ।
దదృశుస్సర్వభూతానిసాగరేసేతుబంధనమ్ ।
622.76 ।
తానికోటిసహస్రాణివానరాణాంమహౌజసామ్ ।
బధ్నంతస్సాగరేసేతుంజుగ్ముఃపారంమహోదధేః ॥ 76 ॥
తాని కోటి సహస్రాణి వానరాణాం మహాఓజసామ్ ।
బధ్నంతః సాగరే సేతుం జగ్ముః పారం మహాఉదధేః ॥ 77 ॥
తతఃపారేసముద్రస్యగదాపాణిర్విభీషణః ।
పరేషామభిఘాతార్థమతిష్ఠత్సచివైస్సహా ॥ 78 ॥
తతః పరే సముద్రస్య గదా పాణిర్ విభీషణః ।
పరేషాం అభిఘత అర్థం అతిష్ఠత్ సచివైః సహ ॥ 79 ॥
అయంహివిపులోవీరసాగరోమకరాలయః ।
వైహాయపౌయువామేతౌవానరౌతారయిష్యతః ॥ 80 ॥
అగ్రతస్తస్యసైన్యస్యశ్రీమాన్రామస్సలక్ష్మణః ।
జగామధన్వీధర్మాత్మాసుగ్రీవేణసమన్వితః ॥ 81 ॥
న్యేమధ్యేనగచ్ఛంతిపార్శ్వతోఽన్యేప్లవంగమాః ।
సలిలంప్రపతంతన్యేమార్గమన్యేనలేభిరే ॥ 82 ॥
కేచిద్వైహాయసగతాస్సుపర్ణాఇవపుప్లువుః ।
ఘోషేణమహతాతస్యసింధోర్ఘోషంసముచ్ఛ్రితమ్ ।
భీమంతర్దధేభీమాతరంతీహరివాహినీ ॥ 83 ॥
వానరాణాంహిసాతీర్ణావాహినీనలసేతునా ।
తీరేనివివిశేరాజ్ఞాబహుమూలఫలోదకే ॥ 84 ॥
తదద్బుతంరాఘవకర్మదుష్కరంసమీక్ష్యదేవాస్సహసిద్ధచారణైః ।
ఉపేత్యరామసహసామహార్షిభిస్సమభ్యషించన్ సుశుభైర్జలైఃపృథక్ ।
6.2 2.86 ।
జయస్వశత్రూన్నరదే వఃమేదినీంససాగరాంపాలయశాశ్వతీస్సమాః ।
ఇతీవరామంనరదేవసత్కృ తంశుభైర్వచోభిర్వివిధైరపూజయన్ ॥ 85 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ద్వావింశస్సర్గః ॥
