શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ।
અથોવાચ રઘુશ્રેષ્ઠઃ સાગરં દારુણં વચઃ ।
અદ્ય ત્વાં શોષયિષ્યામિ સપાતાલં મહાર્ણવ ॥ 1 ॥
શરનિર્દગ્ધતોયસ્યપરિશુષ્કસ્યસાગરઃ ।
મયાશોષિતસત્ત્વસ્યપાંસુરુત્પદ્યતેમહાન્ ॥ 2 ॥
મત્કાર્મુકવિસૃષ્ટેવશરવર્ષેણસાગર ।
પારંતેઽદ્યગમિષ્યંતિપદભિરેવપ્લવંગમાઃ ॥ 3 ॥
વિચિન્વન્નાભિજાનાસિપૌરુષંનાપિવિક્રમમ્ ।
દાનવાલયસંતાપંમત્તોનાધિગમિષ્યસિ ॥ 4 ॥
બ્રાહ્મેણાસ્ત્રેણસંયોજ્યબ્રહ્મદંડનિભં શરમ્ ।
સંયોજ્યધનુષિશ્રેષ્ઠવિચકર્ષમહાબલઃ ॥ 5 ॥
તસ્મિન્વિવિકૃષ્ટેસહસારાઘવેણશરાસને ।
રોદસીસંપફાલેવપર્વતાશ્ચચકંપિરે ॥ 6 ॥
તમશ્ચલોકમાવ્રતેદિશશ્ચવચકાશિરે ।
પ્રતિચુક્ષુભિરેચાશુસરાંસિસરિતસ્તથા ॥ 7 ॥
તિર્યક્ચસહાનેક્ષત્રૈસ્સંગતૌચંદ્રભાસ્કરૌ ।
ભાસ્કરાંશુભિરાદીપ્તંતમસાચસમાવૃતમ્ ॥ 8 ॥
ચકાશેતદાકાશમુલ્કાશતવિદીપિતમ્ ।
અંતરિક્ષાચ્ચનિર્ઘાતાનિર્જગ્મુરતુલસ્વનાઃ ॥ 9 ॥
વપુસ્ફુરુશ્ચઘનાદિવ્યાદિવિમારુતપઙ્ ખ્કયઃ ।
બભંજચતદાવૃક્ષાન્જલદાનુદ્વહન્નપિઃ ॥ 10 ॥
અરુજંશ્ચૈનશૈલાગ્રાશનિખરાણિબભંજનઃ ।
દિવિસ્પૃશોમહમેઘાસ્સંગતાસ્સમહાસ્વનાઃ ॥ 11 ॥
મુમુચુર્વૈદ્યુતાનનગીંસ્તેમહાશનયસ્તદા ।
યાનિભૂતાનિદૃશ્યાનિચુક્રુશુશ્ચાશનેસમમ્ ॥ 12 ॥
અદૃશ્યાનિચભૂતાનિમુમુચુર્ભૈરવસ્વનમ્ ।
શિશિયરેચાભિભૂતાનિસંત્રસ્તામ્યદ્વિજંતિચ ॥ 13 ॥
સંપ્રવિવ્યથિરેચાપિવચપસ્પંદિરેભયાત્ ।
સહાભૂતૈસ્સતોયોર્મિસ્સનાગસ્સહરાક્ષસઃ ॥ 14 ॥
સહસાઽભૂત્તતોવેગાબદીમવેગોમહોદધિઃ ।
યોજનંવ્યતિચક્રામવેલામન્યત્રસમ્લ્પવાત્ ॥ 15 ॥
તંતદાસમતિક્રાંતંનાતિચક્રામરાઘવઃ ।
સમુદ્ધતમમિત્રઘ્નોરામોનદનદીપતિમ્ ॥ 16 ॥
તતોમથ્યાત્સમુદ્રસ્યસાગરસ્સ્વયમુત્થિતઃ ।
ઉદયન્ હિમહાશૈલાન્મેરોરિવદિવાકરઃ ॥ 17 ॥
પન્નગૈસ્સહદીપ્તાસ્યૈસ્સમુદ્રઃપ્રત્યદૃશ્યત ।
સ્નિગ્ધવૈઢૂર્યસંકાશોજાંબૂનદવિભૂષણઃ ॥ 18 ॥
રક્તમાલ્યાંબરધરઃપદ્મપત્રનિભેક્ષણઃ ।
સર્વપુષ્પમયીંદિવ્યાંશિરસાધારયન્ સ્રજમ્ ॥ 19 ॥
જાતરૂપમયૈશ્ચૈવતપનીયવિભૂષિતૈઃ ।
આત્મજાનાંચરત્નાનાંભૂષિતોભૂષણોત્તમૈઃ ॥ 20 ॥
ધાતુભિર્મંડિતશ્શૈલોવિવિધૈર્હિમવાનિવ ।
એકાવલીમધ્યગતંતરલંપાટલપ્રભમ્ ॥ 21 ॥
વિપુલેનોરસા બિભ્રત્કૌસ્તુભસ્ય સહોદરમ્ ।
અઘૂર્ણિતતરંગૌઘઃકાલિકાનિલસંગુલઃ ॥ 22 ॥
ગંગાસિંદુપ્રધાનનાભિરાપગાભિસ્સમાવૃતઃ ।
દેવતાનાંસરૂપાભિર્નાનારૂપાભિરીશ્વરઃ ॥ 23 ॥
સાગરસ્સમુપક્રમ્યપૂર્વમામ્નત્યરવીર્યવાન્ ।
અબ્રવીત્પ્રાંજલિર્વાક્યંરાઘવંશરપાણિનમ્ ॥ 24 ॥
પૃથિવીવાયુરાકાશમાપોજ્યોતિશ્ચરાઘવઃ ।
સ્વભાવેસૌમ્ય તિષ્ઠંતિશાશ્વતંમાર્ગમાશ્રિતાઃ ॥ 25 ॥
તત્સ્વભાવોમમાપ્યેષયદગાધોઽહમપ્લવઃ ।
વિકારસ્તુભવેદ્ગાધએતત્તેપ્રવદામ્યહમ્ ॥ 26 ॥
નકામાન્નચલોભાદ્વાનભયાતત્સાપાર્થિવાત્મજઃ ।
ગ્રાહનકાકુલજલંસ્તંબયેયંકથંજન ॥ 27 ॥
વિધાસ્યેરામઃ યેનાપિવિષહિષ્યેહ્યહંતથા ।
નગ્રાહાપ્રહરિષ્યંતિયાવત્સેનાતરિષ્યતિ ॥ 28 ॥
હરીણાંતરણેરામકરિષ્યામિયથાસ્થલમ્ ।
તમબ્રવીત્તદારામઃઉદ્યતોહિનદીપતે ।
અમોઘોઽયંમહાબાણઃકસ્મિન્ દેશેનિપાત્યતામ્ ॥ 29 ॥
રામસ્યવચનંશ્રુત્વાતંચદૃષ્ટવામહાશરમ્ ।
મહોદધિર્મહાતેજારાઘવંવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 30 ॥
મહોદધિર્મહાતેજા રાઘવં વાક્યમબ્રવીત્ ।
ઉત્તરેણાવકાશોઽસ્તિ કશ્ચિત્પુણ્યતરો મમ ॥ 31 ॥
ઉગ્રદર્શનકર્માણોબહવસ્તત્રદસ્યવઃ ।
આભીરપ્રમુખાઃપાપાઃપિબંતિસલિલંમમ ॥ 32 ॥
તૈસ્તુસંસ્પર્શનંપાપૈર્નસહેપાપકર્મભિઃ ।
અમોઘઃક્રિયતાંરામઃ તત્રતેષુશરોત્તમઃ ॥ 33 ॥
તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વાસાગરસ્યરાઘવઃ ।
મુમોચતંશરંદીપ્તંવીરસ્સાગરદર્શનાત્ ॥ 34 ॥
તેનતન્મરુકાંતારંપૃથિવ્યાખલુવિશ્રુતમ્ ।
નિપાતિતશ્શરોયત્રવજ્રાશનિસમપ્રભઃ ॥ 35 ॥
નનાદચતદાતત્રવસુધાશલ્યપીડિતા ।
તસ્માદ્બ્રાણમુખાત્તોયમુત્પપાતરસાતલાત્ ॥ 36 ॥
તસ્માદ્બાણમુખાત્તોયમુત્પપાત રસાતલાત્ ।
સ બભૂવ તદા કૂપો વ્રણ ઇત્યેવ વિશ્રુતઃ ॥ 37 ॥
અવધારણશબ્દશ્ચદારુણસ્સમપદ્યત ।
તસ્માત્તદ્બાણનિપાતેનત્વપઃકુક્ષિષ્વશોષયત્ ॥ 38 ॥
વિખ્યાતંત્રિષુલોકેષુમધુકાંતારમેવતત્ ॥ 39 ॥
મોક્ષયિત્વાતતઃકુક્ષિંરામોદશરથાત્મજઃ ।
વરંતસ્મૈદદૌવિદ્વાન્મરવેઽમરવિક્રમઃ ॥ 40 ॥
પશવ્યશ્ચાલ્પરોગશ્ચફલમૂલરસાયુતઃ ।
બહુસ્નેહોબહુક્ષીરસ્સુગધનિર્વિવિધૌષધઃ ॥ 41 ॥
એવમેતૈર્ગુણૈરુક્તોબહુભિસ્સંયુતોમરુઃ ।
રામસ્યવરદાનાચ્ચશિવઃપંથાબભૂવહ ॥ 42 ॥
તસ્મિન્ દગ્ધેતદાકુક્ષૌસમુદ્રસ્સરિતાંપતિઃ ।
રાઘવંસર્વશાસ્ત્રજ્ઞમિદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 43 ॥
અયંસૌમ્યઃ નલોનામતનયોવિશ્વકર્મણઃ ।
પિત્રાદત્તવરશીમાન્પ્રતિમોવિશ્વકર્મણાઃ ॥ 44 ॥
એષસેતુંમહોત્સાહઃકરોતુમયિવાનરઃ ।
તમહંધારયિષ્યામિયથાહ્યેષપિતાતથા ॥ 45 ॥
એવમુક્ત્વોદધિર્નષ્ટસ્સમુત્થાયનલસ્તદા ।
અબ્રવીદ્વાનરશ્રેષ્ઠોવાક્યંરામંમહાબલઃ ॥ 46 ॥
અહંસેતુંકરિષ્યામિવિસ્તીર્ણેવરુણાલયે ।
પિતુસ્સામર્થ્યમાસ્થાયતત્ત્વમહામહોદધિઃ ॥ 47 ॥
અયંહિસાગરોભીમસ્સેતુકર્મદિદૃક્ષ્યાઃ ।
દદૌદંડભયાદ્ગાધંરાઘવાયમહોદધિઃ ॥ 48 ॥
મમમાતુર્વરોદત્તોમંદરેવિશ્વકર્મણા ।
ઔરસસ્તસ્યપુત્રોઽહંસદૃશોવિશ્વકર્મણા ॥ 49 ॥
નચાપ્યહમનુક્તોવઃપ્રબ્રૂયામાત્મનોગુણાન્ ।
સમર્થશ્ચાપ્યહંસેતુંકર્તુંવૈવરુણાલયે ॥ 50 ॥
સ્મારિતોઽસ્મ્યહમેતેનતત્ત્વમહામહોદધિઃ ।
કામમદ્વૈવબધ્નંતુસેતુંવાનરપુંગવાઃ ॥ 51 ॥
તતોવિસૃષ્ટારામેણસર્વતોહરિયૂથપાઃ ।
અભિપેતુર્મહારણ્યંહૃષ્ટાશ્શતસહસ્રશઃ ॥ 52 ॥
તેનગાન્નગસંકાશાશ્શાખામૃગગણર્ષભાઃ ।
બભંજુઃવાનરાસ્તત્રપ્રચકર્ષુશ્ચસાગરમ્ ॥ 53 ॥
તેસાલૈશ્ચાશ્વકર્ણૈશ્ચધવૈશૈશ્ચવાનરાઃ ।
કુટજૈરર્જુનૈસ્તાલૈસ્તિલકૈસંતિશૈરપિ ॥ 54 ॥
બિલ્વકૈસ્સપ્તપર્ણૈશ્ચકર્ણિકારૈશ્ચસુપુષ્પિતૈઃ ।
ચૂતૈશ્ચાશોકવૃક્ષૈશ્ચસાગરંસમપૂરયન્ ॥ 55 ॥
સમૂલાંશ્ચવિમૂલાંશ્ચપાદપાન્ હરિસત્તમાઃ ।
ઇંદ્રકેતૂનિવોદ્યમ્યપ્રજહ્રૂર્વાનરાસ્તરૂન્ ॥ 56 ॥
ઇંદ્ર કેતૂન્ ઇવ ઉદ્યમ્ય પ્રજહ્રુર્ હરયસ્ તરૂન્ ।
તાલાન્ દાડિમગુલ્માંશ્ચ નારિકેલવિભીતકાન્ ॥ 57 ॥
હસ્તિમતાન્મહાકાયાઃપાષાણાંશ્ચમહાબલાઃ ।
પર્વતાંશ્ચસમુત્પાટ્યયન્સ્સરૈઃપરિવહંતિચ ॥ 58 ॥
પ્રક્ષિપ્યમાણૈરચલૈસ્સહસાજલમુદ્દૃતમ્ ।
સમુત્સસર્પઆકાશમવાસર્પત્તતસ્તતઃ ॥ 59 ॥
સમુદ્રંક્ષોભયામાસુર્વાનરાશ્ચસ્સમંતતઃ ।
સૂત્રાણ્યન્યેપ્રગૃહ્ણાંતિવ્યાયતંશતયોજનમ્ ॥ 60 ॥
નલશ્ચક્રેમહાસેતુંમધ્યેનદનદીપતેઃ ।
સતદાક્રિયતેસેતુર્વાનરૈર્ઘોરકર્મભિઃ ॥ 61 ॥
દંડાનન્યેપ્રગૃહ્ણંતિવિચિન્વંતિતથાપરે ॥ 62 ॥
વાનરૈશ્શતશસ્તત્રરામસ્યાજ્ઞાપુરસ્સરાઃ ।
મેઘાભૈઃપર્વતાગ્રૈશ્ચતૃણૈઃકાષ્ઠૈર્બબંધિરે ॥ 63 ॥
પુષ્પિતાગ્રૈશ્ચતરુભિસ્સેતુંબધ્નંતિવાનરાઃ ।
પાષાણાંશ્ચગિરિપ્રખ્યાગનિરીણાંશિખરાણિચ ॥ 64 ॥
દૃશ્યંતેપરિધાવંતોગૃહ્યદાનવસન્નિભાઃ ।
શિલાનાંક્ષિપ્યમાણાનાંશૈલાનાંનિપાત્યતામ્ ।
બભૂવતુમુલશ્શબ્દસ્તદાતસ્મિન્મહોદધૌ ॥ 65 ॥
કૃતાનિપ્રથમેનાહ્નાયોજનાનિચતુર્દશ ।
પ્રહૃષ્ટૈર્ગજસંકાશ્ચૈસ્ત્વરમાણૈઃપ્લવંગમૈઃ ॥ 66 ॥
દ્વિતીયેનતથૈચાહ્નાયોજનાનિતુવિંશતિઃ ।
કૃતાનિપ્લવગૈસ્તૂર્ણંભીમકાયૈર્મહાબલૈઃ ॥ 67 ॥
અહ્નાતૃતયેનતથાયોજનાનિકૃતાનિચ ।
ત્વરમાણૈર્મહાકાયૈરેકવિંશતિરેવચ ॥ 68 ॥
ચતુર્થેનતથાચાહ્નાદ્વાવિંશતિરથાસિવા ।
યોજનાનિમહાવેગૈઃકૃતાનિત્વરિતસ્તુતૈઃ ॥ 69 ॥
પંચમેનતથાચાહ્નાપ્લવગૈઃક્ષિપ્રકારિભિઃ ।
યોજનાનિત્રયોવિંશત્સુવેલમધિકૃત્યવૈ ॥ 70 ॥
સવાનરવરશ્રશીમાન્વિશ્વકર્માત્માજોબલી ।
બબંધસાગરેસેતુંયથાચાપ્યતથાપિતા ॥ 71 ॥
બબંધ સાગરે સેતું યથા ચાસ્ય તથા પિતા ।
સ નલેન કૃતઃ સેતુઃ સાગરે મકર આલયે ॥ 72 ॥
તતોદેવસ્સગંધર્વાસ્સિદ્દાશ્ચપરમર્ષયઃ ।
આગમ્યગગનેતસ્થુર્દ્રષ્ટુકામાસ્તદદ્બુતમ્ ॥ 73 ॥
દશયોજનવિસ્તીર્ણંશતયોજનમાયતમ્ ।
દદૃશુર્દેવગંધર્વાનલસેતુંસુદુષ્કરમ્ ॥ 74 ॥
આપ્લવંતઃપ્લવંતશ્ચગર્જંતશ્ચપ્લવંગમાઃ ॥ 75 ॥
તદચ્નિત્યમસહ્યંચહ્યદ્ભુતંરોમહર્ષણમ્ ।
દદૃશુસ્સર્વભૂતાનિસાગરેસેતુબંધનમ્ ।
622.76 ।
તાનિકોટિસહસ્રાણિવાનરાણાંમહૌજસામ્ ।
બધ્નંતસ્સાગરેસેતુંજુગ્મુઃપારંમહોદધેઃ ॥ 76 ॥
તાનિ કોટિ સહસ્રાણિ વાનરાણાં મહાઓજસામ્ ।
બધ્નંતઃ સાગરે સેતું જગ્મુઃ પારં મહાઉદધેઃ ॥ 77 ॥
તતઃપારેસમુદ્રસ્યગદાપાણિર્વિભીષણઃ ।
પરેષામભિઘાતાર્થમતિષ્ઠત્સચિવૈસ્સહા ॥ 78 ॥
તતઃ પરે સમુદ્રસ્ય ગદા પાણિર્ વિભીષણઃ ।
પરેષાં અભિઘત અર્થં અતિષ્ઠત્ સચિવૈઃ સહ ॥ 79 ॥
અયંહિવિપુલોવીરસાગરોમકરાલયઃ ।
વૈહાયપૌયુવામેતૌવાનરૌતારયિષ્યતઃ ॥ 80 ॥
અગ્રતસ્તસ્યસૈન્યસ્યશ્રીમાન્રામસ્સલક્ષ્મણઃ ।
જગામધન્વીધર્માત્માસુગ્રીવેણસમન્વિતઃ ॥ 81 ॥
ન્યેમધ્યેનગચ્છંતિપાર્શ્વતોઽન્યેપ્લવંગમાઃ ।
સલિલંપ્રપતંતન્યેમાર્ગમન્યેનલેભિરે ॥ 82 ॥
કેચિદ્વૈહાયસગતાસ્સુપર્ણાઇવપુપ્લુવુઃ ।
ઘોષેણમહતાતસ્યસિંધોર્ઘોષંસમુચ્છ્રિતમ્ ।
ભીમંતર્દધેભીમાતરંતીહરિવાહિની ॥ 83 ॥
વાનરાણાંહિસાતીર્ણાવાહિનીનલસેતુના ।
તીરેનિવિવિશેરાજ્ઞાબહુમૂલફલોદકે ॥ 84 ॥
તદદ્બુતંરાઘવકર્મદુષ્કરંસમીક્ષ્યદેવાસ્સહસિદ્ધચારણૈઃ ।
ઉપેત્યરામસહસામહાર્ષિભિસ્સમભ્યષિંચન્ સુશુભૈર્જલૈઃપૃથક્ ।
6.2 2.86 ।
જયસ્વશત્રૂન્નરદે વઃમેદિનીંસસાગરાંપાલયશાશ્વતીસ્સમાઃ ।
ઇતીવરામંનરદેવસત્કૃ તંશુભૈર્વચોભિર્વિવિધૈરપૂજયન્ ॥ 85 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ॥
