श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
ततोद्यांपृथिवींचैववीक्षमाणावनौकसः ।
ददृशुःसंततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ॥ 1 ॥
वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।
आजगामाथतंदेशंससुग्रीवोविभीषणः ॥ 2 ॥
नीलद्विविदमैंदाश्चसुषेणःकुमुदांगदाः ।
तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचंतराघवौ ॥ 3 ॥
अचेष्टौमंदनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।
शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ॥ 4 ॥
निःश्वसंतौयथासर्पौनिश्चेष्टौमंदविक्रमौ ।
रुधिरस्राद्विग्धांगौतापनीयाविवध्वजौ ॥ 5 ॥
तौवीरशयनेवीरौशयानौमंदचेष्टितौ ।
यूथपैस्तैः परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ॥ 6 ॥
राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।
बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ॥ 7 ॥
अंतरिक्षंनिरीक्षंतोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।
नचैनंमाययाछन्नंददृशूरावणिःरणे ॥ 8 ॥
तंतुमायाप्रतिच्छन्नंमाययैवविभीषणः ।
वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ॥ 9 ॥
तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वंद्वमाहवे ।
ददर्शांतर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ॥ 10 ॥
तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ।
इंद्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ॥ 11 ॥
उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ।
दूषणस्यचहंतारौखरस्यचमहाबलौ ॥ 12 ॥
सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबंधनात् ॥ 13 ॥
सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसंघैस्सुरासुरैः ।
यत्कृतेचिंतयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ॥ 14 ॥
अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।
त्स्नेयंयत्कृतेलंकानदीवर्षास्विवाकुला ॥ 15 ॥
सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ।
रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषांचवनौकसाम् ।
विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ॥ 16 ॥
एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ॥ 17 ॥
यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ।
नीलंनवभिराहत्यमैंदंचद्विविदंतथा ॥ 18 ॥
त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ।
जांबवंतंमहेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ॥ 19 ॥
हनूमतोवेगवतोविससर्जशरांदश ।
गवाक्षंशरभंचैवद्वावप्यमिततेजसौ ॥ 20 ॥
द्वाभ्यांद्वाभ्यांमहावेगोविव्याधयुधिरावणिः ।
गोलांगूलेश्वरंचैववालिपुत्रमथांगदम् ॥ 21 ॥
विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ।
तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ॥ 22 ॥
ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ।
तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ॥ 23 ॥
प्रजहासमहाबाहुर्वचनंचेदमब्रवीत् ।
शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ॥ 24 ॥
सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ।
एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ॥ 25 ॥
परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ।
विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ॥ 26 ॥
हतो राम;इति ज्नात्वा रावणिं समपूजयन् ।
निष्पंदौ तु तदा दृष्ट्वा ताव् उभौ राम लक्ष्मणौ ॥ 27 ॥
वसुधायां निरुच्च्वासौ हताव् इत्य् अन्वमन्यत ।
हर्षेण तु समाविष्ट;इंद्रजित् समितिं जयः ॥ 28 ॥
प्रविवेशपुरींलंकांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ।
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ॥ 29 ॥
सर्वाणिचांगोपांगानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
पर्यवस्थापयात्मानमनाथंमांचवानर ॥ 30 ॥
सत्यधर्माभिरक्तानांनास्तिमृत्युकृतंभयम् ।
एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ॥ 31 ॥
सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ।
ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ॥ 32 ॥
सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ।
विमृज्यवदनंतस्यकपिराजस्यधीमतः ॥ 33 ॥
अब्रवीत्कालसंप्राप्तसंभ्रांतमिदंवचः ।
नकालःकपिराजेंद्रवैक्लब्यमवलंबितुम् ॥ 34 ॥
अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।
तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ॥ 35 ॥
हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिंत्यताम् ।
अथवारक्ष्यतांरामोयावत्संज्ञाविपर्ययः ॥ 36 ॥
लब्धसंज्ञौहिकाकुत्स्थौभयंनौव्यपनेष्यतः ।
नैतत्किंचनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ॥ 37 ॥
नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ।
तस्मादाश्वासयात्मानंबलंचाश्वासयस्वकम् ॥ 38 ॥
यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ।
एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ॥ 39 ॥
कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ।
मांतुदृष्टवाप्रधावंतमनीकंसंप्रहर्षितुम् ॥ 40 ॥
त्यजस्तुहरयस्त्रासंभुक्तपूर्वामिवस्रजम् ।
समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेंद्रोविभीषणः ॥ 41 ॥
विद्रुतंवानरानीकंतत्समाश्वासयत्पुनः ।
इंद्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ॥ 42 ॥
कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरि पुम्गव ।
मां तु दृष्ट्वा प्रधावंतं अनीकं संप्रहर्षितुम् ॥ 43 ॥
आचचक्षेप्रियंपित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ।
उत्पपातततोहृष्टःपुत्रंचपरिषस्वजे ॥ 44 ॥
रावणोरक्षसांमध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ।
उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ॥ 45 ॥
पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।
यथातौशरबंधेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ॥ 46 ॥
सहर्षवेगानुगतांतरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।
जहौज्वरंदाशरथेःसमुत्थितंप्रहृष्यवाचाऽभिननंदपुत्रम् ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
