શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
તતોદ્યાંપૃથિવીંચૈવવીક્ષમાણાવનૌકસઃ ।
દદૃશુઃસંતતૌબાણૈર્ભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ॥ 1 ॥
વૃષ્ટવેવોપરતેદેવેકૃતકર્મણિરાક્ષસે ।
આજગામાથતંદેશંસસુગ્રીવોવિભીષણઃ ॥ 2 ॥
નીલદ્વિવિદમૈંદાશ્ચસુષેણઃકુમુદાંગદાઃ ।
તૂર્ણંહનુમતાસાર્ધમન્વશોચંતરાઘવૌ ॥ 3 ॥
અચેષ્ટૌમંદનિશ્શ્વાસૌશોણિતૌઘપરિપ્લુતૌ ।
શરજાલાચિતૌસ્તબ્દૌશયાનૌશરતલ્પયોઃ ॥ 4 ॥
નિઃશ્વસંતૌયથાસર્પૌનિશ્ચેષ્ટૌમંદવિક્રમૌ ।
રુધિરસ્રાદ્વિગ્ધાંગૌતાપનીયાવિવધ્વજૌ ॥ 5 ॥
તૌવીરશયનેવીરૌશયાનૌમંદચેષ્ટિતૌ ।
યૂથપૈસ્તૈઃ પરિવૃતૌબાષ્પવ્યાકુલલોચનૈઃ ॥ 6 ॥
રાઘવૌપતિતૌદૃષ્ટવાશરજાલસમાવૃતૌ ।
બભૂવુર્વેર્વ્યથિતાસ્સર્વેવાનરાસ્સવિભીષણાઃ ॥ 7 ॥
અંતરિક્ષંનિરીક્ષંતોદિશસ્સર્વાશ્ચવાનરાઃ ।
નચૈનંમાયયાછન્નંદદૃશૂરાવણિઃરણે ॥ 8 ॥
તંતુમાયાપ્રતિચ્છન્નંમાયયૈવવિભીષણઃ ।
વીક્ષમાણોદદર્શાથભ્રાતુઃપુત્રમવસ્થિતમ્ ॥ 9 ॥
તમપ્રતિકર્માણમપ્રતિદ્વંદ્વમાહવે ।
દદર્શાંતર્હિતંવીરંવરદાનાદ્વિભીષણઃ ॥ 10 ॥
તેજસાયશસાચૈવવિક્રમેણચસમ્યુતમ્ ।
ઇંદ્રજિત્ત્વાત્મનઃકર્મતૌશયાનૌસમીક્ષ્યચ ॥ 11 ॥
ઉવાચપરમપ્રીતોહર્ષયન્ સર્વનૈરૃતાન્ ।
દૂષણસ્યચહંતારૌખરસ્યચમહાબલૌ ॥ 12 ॥
સાદિતૌમામકૈર્બાણૈર્ભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ।
નેમૌમોક્ષયિતુંશક્યાવેતસ્માદિષુબંધનાત્ ॥ 13 ॥
સર્વૈરપિસમાગમ્યસર્ષિસંઘૈસ્સુરાસુરૈઃ ।
યત્કૃતેચિંતયાનસ્યશોકાર્તસ્યપિતુર્મમ ॥ 14 ॥
અસ્પૃષ્ટવાશયનંગાત્રૈસ્ત્રિયામાયાતિશર્વરી ।
ત્સ્નેયંયત્કૃતેલંકાનદીવર્ષાસ્વિવાકુલા ॥ 15 ॥
સોઽયંમૂલહરોઽનર્થઃસર્વેષાંનિહતોમયા ।
રામસ્યલક્ષ્મણસ્યૈવસર્વેષાંચવનૌકસામ્ ।
વિક્રમાનિષ્ફલાઃસર્વેયથાશરદિતોયદાઃ ॥ 16 ॥
એવમુક્ત્વાતુતાન્ સર્વાન્રાક્ષસાન્પરિપાર્શ્વતઃ ॥ 17 ॥
યૂથપાનપિતાન્સર્વાંસ્તાડયામાસરાવણિઃ ।
નીલંનવભિરાહત્યમૈંદંચદ્વિવિદંતથા ॥ 18 ॥
ત્રિભિસ્ત્રિભિરમિત્રઘ્નસ્તતાપપ્રવરેષુભિઃ ।
જાંબવંતંમહેષ્વાસોવિદ્ ધ્વાબાણેનવક્ષસિ ॥ 19 ॥
હનૂમતોવેગવતોવિસસર્જશરાંદશ ।
ગવાક્ષંશરભંચૈવદ્વાવપ્યમિતતેજસૌ ॥ 20 ॥
દ્વાભ્યાંદ્વાભ્યાંમહાવેગોવિવ્યાધયુધિરાવણિઃ ।
ગોલાંગૂલેશ્વરંચૈવવાલિપુત્રમથાંગદમ્ ॥ 21 ॥
વિવ્યાધબહુભિર્બાણૈસ્ત્વરમાણોઽથરાવણિઃ ।
તાન્વાનરવરાન્ભિત્ત્વાશરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ॥ 22 ॥
નનાદબલવાંસ્તત્રમહાસત્ત્વસ્સરાવણિઃ ।
તાનર્ધયિત્વાબાણૌઘૈસ્ત્રાસયિત્વાચવાનરાન્ ॥ 23 ॥
પ્રજહાસમહાબાહુર્વચનંચેદમબ્રવીત્ ।
શરશબ્દેનઘોરેણમયાબદ્ધૌચમૂમુખે ॥ 24 ॥
સહિતૌભ્રાતરવેતૌનિશામયતરાક્ષસાઃ ।
એવમુક્તાસ્તુતેસર્વેરાક્ષસાઃકૂટયોધિનઃ ॥ 25 ॥
પરંવિસ્મયામાજગ્મુઃકર્મણાતેનહર્ષિતાઃ ।
વિનેદુશ્ચમહાનાદાન્ સર્વેતેજલદોપમાઃ ॥ 26 ॥
હતો રામ;ઇતિ જ્નાત્વા રાવણિં સમપૂજયન્ ।
નિષ્પંદૌ તુ તદા દૃષ્ટ્વા તાવ્ ઉભૌ રામ લક્ષ્મણૌ ॥ 27 ॥
વસુધાયાં નિરુચ્ચ્વાસૌ હતાવ્ ઇત્ય્ અન્વમન્યત ।
હર્ષેણ તુ સમાવિષ્ટ;ઇંદ્રજિત્ સમિતિં જયઃ ॥ 28 ॥
પ્રવિવેશપુરીંલંકાંહર્ષયન્ સર્વનૈર્વૃતાન્ ।
રામલક્ષ્મણયોર્દૃષ્ટવાશરીરેસાયકૈશ્ચિતે ॥ 29 ॥
સર્વાણિચાંગોપાંગાનિસુગ્રીવંભયમાવિશત્ ।
પર્યવસ્થાપયાત્માનમનાથંમાંચવાનર ॥ 30 ॥
સત્યધર્માભિરક્તાનાંનાસ્તિમૃત્યુકૃતંભયમ્ ।
એવમુક્ત્વાતતસ્તસ્યજલક્લન્નેનપાણિના ॥ 31 ॥
સુગ્રીવસ્યશુભેનેત્રેપ્રમમાર્જવિભીષણઃ ।
તતસ્સલિલમાદાયવિદ્યયાપરિજપ્યચ ॥ 32 ॥
સુગ્રીવનેત્રેધર્માત્માસમમાર્જવિભીષણઃ ।
વિમૃજ્યવદનંતસ્યકપિરાજસ્યધીમતઃ ॥ 33 ॥
અબ્રવીત્કાલસંપ્રાપ્તસંભ્રાંતમિદંવચઃ ।
નકાલઃકપિરાજેંદ્રવૈક્લબ્યમવલંબિતુમ્ ॥ 34 ॥
અતિસ્નેહોઽપ્યકાલેઽસ્મિન્મરણાયોપકલ્પતે ।
તસ્માદુત્સૃજ્યવૈક્લબ્યંસર્વકાર્યવિનાશનમ્ ॥ 35 ॥
હિતંરામપુરોગણાંસૈન્યાનાનુચિંત્યતામ્ ।
અથવારક્ષ્યતાંરામોયાવત્સંજ્ઞાવિપર્યયઃ ॥ 36 ॥
લબ્ધસંજ્ઞૌહિકાકુત્સ્થૌભયંનૌવ્યપનેષ્યતઃ ।
નૈતત્કિંચનરામસ્યનચરામોમુમૂર્ષતિ ॥ 37 ॥
નહ્યેનંહાસ્યતેલક્ષ્મીદ્દુર્લભાયાગતાયુષામ્ ।
તસ્માદાશ્વાસયાત્માનંબલંચાશ્વાસયસ્વકમ્ ॥ 38 ॥
યાવત્કાર્યાણિસર્વાણિપુનઃસંસ્થાપયામ્યહમ્ ।
એતેહિફુલ્લનયનાસ્ત્રાસાદાગતસાધ્વસાઃ ॥ 39 ॥
કર્ણેકર્ણેપ્રકથિતાહરયોહરિસત્તમ ।
માંતુદૃષ્ટવાપ્રધાવંતમનીકંસંપ્રહર્ષિતુમ્ ॥ 40 ॥
ત્યજસ્તુહરયસ્ત્રાસંભુક્તપૂર્વામિવસ્રજમ્ ।
સમાશ્વાસ્યતુસુગ્રીવંરાક્ષસેંદ્રોવિભીષણઃ ॥ 41 ॥
વિદ્રુતંવાનરાનીકંતત્સમાશ્વાસયત્પુનઃ ।
ઇંદ્રજિત્તુમહામાયઃસર્વસૈન્યસમાવૃતઃ ॥ 42 ॥
કર્ણે કર્ણે પ્રકથિતા હરયો હરિ પુમ્ગવ ।
માં તુ દૃષ્ટ્વા પ્રધાવંતં અનીકં સંપ્રહર્ષિતુમ્ ॥ 43 ॥
આચચક્ષેપ્રિયંપિત્રેનિહતૌરામલક્ષ્મણૌ ।
ઉત્પપાતતતોહૃષ્ટઃપુત્રંચપરિષસ્વજે ॥ 44 ॥
રાવણોરક્ષસાંમધ્યેશ્રુત્વાશત્રૂનિપાતિતૌ ।
ઉપાઘ્રાયચતંમૂદ્ ર્નેનંપપ્રચ્છપ્રીતમાનસઃ ॥ 45 ॥
પૃચ્છતેચયથાવૃત્તંપિત્રેતસ્મૈસર્વંન્યવેદયત્ ।
યથાતૌશરબંધેનનિશ્ચેષ્ટૌનિષ્પ્રભૌકૃતૌ ॥ 46 ॥
સહર્ષવેગાનુગતાંતરાત્માશ્રુત્વાવચસ્તસ્યમહારથસ્ય ।
જહૌજ્વરંદાશરથેઃસમુત્થિતંપ્રહૃષ્યવાચાઽભિનનંદપુત્રમ્ ॥ 47 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
