శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ ద్విపంచాశస్సర్గః ।
ధూమ్రాక్షంప్రేక్ష్యనిర్యాంతంరాక్షసంభీమవిక్రమమ్ ।
వినేదుర్వానరాస్సర్వేప్రహృష్టాయుద్ధకాఙ్ క్షిణః ॥ 1 ॥
తేషాంసుతుములంయుద్ధంసంజజ్ఞేకపిరక్షసామ్ ।
అన్యోన్యంపాదపైర్ఘోరంనిఘ్నతాంశూలముద్గరైః ॥ 2 ॥
రాక్షసైర్వానరాఘోరావినికృత్తస్సమంతతః ।
వానరైరాక్షసాశ్చాపిద్రుమైర్భూమిసమీకృతాః ॥ 3 ॥
రాక్షసాస్త్వభిసంక్రుద్ధావానరాన్నిశితైశ్శరైః ।
వివ్యథుర్ఘోరసంకాశైఃకంకపత్రైరజిహ్మగైః ॥ 4 ॥
తేగదాభిశ్చభీమాభిఃపట్టసైః కూటముద్గరైః ।
ఘోరైశ్చపరిఘైశ్చిత్రైస్త్రిశూలైశ్చాపిసంశ్రితైః ॥ 5 ॥
విదార్యమాణారక్షోభిర్వానరాస్తేమహాబలాః ।
అమర్షాజ్జనితోద్ధర్షాశ్చక్రుఃకర్మాణ్యభీతవత్ ॥ 6 ॥
శరనిర్భిన్నగాత్రాస్తేశూలనిర్భిన్నదేహినః ।
జగృహుస్తేద్రుమాంస్తత్రశిలాశ్చహరియూథపాః ॥ 7 ॥
తేభీమవేగాహరయోనర్దమానాస్తతస్తతః ।
మమంథూరాక్షసాన్వీరాన్నామానిచబభాషిరే ॥ 8 ॥
తద్భభూవాద్భుతంఘోరంయుద్ధంవానరరక్షసామ్ ।
శిలాభిర్వివిధాభిశ్చబహుభిశ్చైవపాదపైః ॥ 9 ॥
రాక్షసామథితాఃకేచిద్వానరైర్జితకాశిభిః ।
వవమూరుధిరంకేచిన్ముఖైరుధిరభోజనాః ॥ 10 ॥
పార్శ్వేషుదారితాఃకేచిత్కేచిద్రాశీకృతాద్రుమైః ।
శిలాభిశ్చూర్ణితాఃకేచిత్కేచిద్ధంతైర్విదారితాః ॥ 11 ॥
ధ్వజైర్విమథితైర్భగ్నైఃఖంగైశ్చవినిపాతితైః ।
రథైర్విధ్వంసితైశ్చాపిపతితైఃరజనీచరైః ॥ 12 ॥
గజేంద్రైఃపర్వతాకారైఃపర్వతాగ్రైర్వనౌకసామ్ ।
మథితైర్వాజిభిఃకీర్ణంసారోహైర్వసుధాతలమ్ ॥ 13 ॥
వానరైర్భీమవిక్రాన్స్సైరాప్లుత్యాఽప్లుత్యవేగితైః ।
రాక్షసాఃకరజైస్తీక్ష్ణైర్ముఖేషువినిర్తితాః ॥ 14 ॥
విషణ్ణవదనాభూయోవిప్రకీర్ణశిరోరుహాః ।
మూఢాశ్శోణితగంధేననిపేతుర్ధరణీతలే ॥ 15 ॥
అన్యేతుపరమసంకృక్రుద్ధారాక్షసాభీమనిశ్వనాః ।
తలైరేవాభిధావంతివజ్రస్పర్శసమైర్హరీన్ ॥ 16 ॥
వానరైరాపతంతస్తేవేగితావేగవత్తరైః ।
ముష్టిభిశ్చరణైర్దన్స్సైఃపాదపైశ్చావపోథితా ॥ 17 ॥
సైన్యంతువిద్రుతందృష్టవాధూమ్రాక్షోరాక్షసర్షభః ।
రోషేణకదనంచక్రేవానరాణాంయుయుత్సతామ్ ॥ 18 ॥
ప్తాసైఃప్రమథితాఃకేచిద్వానరాశ్శోణితస్రవాః ।
ముద్గరైరాహతాఃకేచిత్పాతితాధరణీతలే ॥ 19 ॥
పరిఘైర్మథితాఃకేచిద్భిండివాలైర్విదారితాః ।
పట్టసైరాహతాః కేచిద్విహ్వలంతోగతాసవః ॥ 20 ॥
కేచిద్వినిహతాశ్శూలైరుధిరార్ద్రావనౌకసః ।
కేచిద్విద్రావితానష్టాఃసంక్రుద్ధైరాక్షసైర్యుధి ॥ 21 ॥
విభిన్నహృదయాఃకేచిదేకపార్శ్వేనదారితాః ।
విదారితాస్త్రిశూలైశ్చకేచిదాన్స్రైర్వినిఃసృతాః ॥ 22 ॥
తత్సుభీమంమహాయుద్ధంహరిరాక్షససంకులమ్ ।
ప్రబభౌశబ్దబహులంశిలాపాదపసంకులమ్ ॥ 23 ॥
ధనుర్జ్యాతంత్రిమధురంహిక్కాతాలసమన్వితమ్ ।
మంధసంతితసంగీతంతద్యుద్ధగాంధర్వమాబభౌ ॥ 24 ॥
ధూమ్రాక్షస్తుధనుష్పాణిర్వానరాన్రణమూర్ధని ।
హసన్విద్రావయామాసదిశస్తుశరవృష్టిభిః ॥ 25 ॥
ధూమ్రాక్షేణార్దితంసైన్యంవ్యథితంప్రేక్ష్యమారుతిః ।
అభ్యవర్తతసంక్రుద్ధఃప్రగృహ్యవిపులాంశిలామ్ ॥ 26 ॥
క్రోధాద్ ద్విద్ద్విగుణతామ్రాక్షఃపితృస్తుల్యపరాక్రమః ।
శిలాంతాంపాతయామాసధూమ్రాక్షస్యరథంప్రతి ॥ 27 ॥
ఆపతతనీంశిలాందృష్టవాగదాముద్యమ్యసంభ్రమాత్ ।
రథాదాప్లుత్యవేగేనవసుధాయాంవ్యతిష్ఠత ॥ 28 ॥
సాప్రమథ్యరథంతస్యనిపపాతశిలాభువి ।
సచక్రకూబరసాశ్వంసధ్వజంసశరాసనమ్ ॥ 29 ॥
సభఙ్ క్త్వాతురథంతస్యహనుమాన్ మారుతాత్మజః ।
రక్షసాంకదనంచక్రేసస్కంధవిటపైర్ద్రుమైః ॥ 30 ॥
విభిన్నశిరసోభూత్వారాక్షసాశ్శోణితోక్షితాః ।
ద్రుమైఃప్రమథితాశ్చాన్యేనిపేతుర్ధరణీతలే ॥ 31 ॥
విద్రావ్యరాక్షసంసైన్యంహనుమాన్మారుతాత్మజః ।
గిరిశశిఖరమాదాయధూమ్రాక్షమభిదుద్రువే ॥ 32 ॥
తమాపతంతంధూమ్రాక్షోగదాముద్యమ్యవీర్యవాన్ ।
వినర్దమానఃసహసాహనూమంతమభిద్రవత్ ॥ 33 ॥
తస్యక్రుద్ధస్యరోషేణగదాంతాంబహుకంటకామ్ ।
పాతయామాసధూమ్రాక్షోమస్తకేఽథహనూమతః ॥ 34 ॥
తాడితఃసతయాతత్రగదయాభీమరూపయా ।
సకపిర్మారుతబలస్తంప్రహారమచింతయన్ ॥ 35 ॥
పపాత సహసా భూమౌ వికీర్ణ;ఇవ పర్వతః ।
ధూమ్ర అక్షం నిహతం దృష్ట్వా హత శేషా నిశా చరాః ॥ 36 ॥
ధూమ్రాక్షంనిహతందృష్టవాహతశేషానిశాచరాః ॥ 37 ॥
త్రస్తాఃప్రవివిశుర్లంకాంవధ్యమానాఃప్లవంగమైః ।
సతుపవనసుతోనిహత్యశత్రూన్క్షతజవహరిస్సరితశ్చసన్నికీర్య ।
రిపువధజనితశ్రమోమహాత్మాముదమగమత్కపిభిఃసుపూజ్యమానః ॥ 38 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ద్విపంచాశస్సర్గః ॥
