શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ ચતુર્નવતિતમસ્સર્ગઃ ।
સ પ્રવિશ્યસભાંરાજાદીનઃપરમદુઃખિતઃ ।
નિષપાદાસનેમુખ્યેસિંહઃક્રુદ્ધૈવશ્વસન્ ॥ 1 ॥
અબ્રવીચ્ચ સ તાન્સર્વાન્ બલમુખ્યાન્ મહાબલઃ ।
રાવણઃપ્રાંજલિર્વાક્યંપુત્રવ્યસનકર્શિતઃ ॥ 2 ॥
સર્વેભવંતસ્સર્વેણહસ્ત્યશ્વેનસમાવૃતાઃ ।
નિર્યાંતુરથસંઘૈશ્ચપાદાતૈશ્ચોપશોભિતાઃ ॥ 3 ॥
એકંરામંપરિક્ષિપ્યસમરેહંતુમર્હથ ।
વર્ષંતશ્શરવર્ષાણિપ્રાવૃટ્ કાલૈવાંબુદાઃ ॥ 4 ॥
અથવાહંશરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભિન્નગાત્રંમહાહવે ।
ભવદ્ભિઃશ્વોનિહંતાસ્મિરામંલોકસ્યપશ્યતઃ ॥ 5 ॥
ઇત્યેતદ્વાક્યમાદાયરક્ષસેંદ્રસ્યરાક્ષસાઃ ।
નિર્યયુસ્તેરથૈઃશીઘ્રૈર્નાનાનીકૈશ્ચસંયુતાઃ ॥ 6 ॥
પરિઘાન્ પટ્ટસાંશ્ચૈવશરખંગપરશ્વધાન્ ।
શરીરાંતકરાન્ સર્વેચિક્ષિપુર્વાનરાન્ પ્રતિ ॥ 7 ॥
વાનરાશ્ચદ્રુમાન્શૈલાન્રાક્ષસાન્પ્રતિચિક્ષિપુઃ ।
સ સંગ્રામોમહાભીમસ્સૂર્યસ્યદયનંપ્રતિ ॥ 8 ॥
રક્ષસાંવાનરાણાં ચ તુમુલસ્સમપદ્યત ।
તેગદાભિશ્ચચિત્રાભિઃપ્રાસૈઃખડગૈઃપરશ્વધૈઃ ॥ 9 ॥
અન્યોન્યંસમરેજઘ્નુસ્તદાવાનરરાક્ષસાઃ ।
એવંપ્રવૃત્તેસંગ્રામેહ્યદ્ભુતંસુમહદ્રજઃ ॥ 10 ॥
રક્ષસાંવાનરાણાં ચ શાંતંશોણિતવિસ્રવૈઃ ।
માતંગરથકૂલાશ્ચવાજિમત્સાસ્યધ્વજદ્રુમાઃ ॥ 11 ॥
શરીરસંઘાટવહાઃપ્રસસ્રુઃશોણિતાપગાઃ ।
તતસ્તેવાનરાઃસર્વેશોણિતૌઘપરિપ્લુતાઃ ॥ 12 ॥
ધ્વજવર્મરથાનશ્વાન્નાનાપ્રહરણાનિ ચ ।
આપ્લુત્યાપ્લુત્યસમરેવાનરેંદ્રાબભંચિરે ॥ 13 ॥
કેશાન્ કર્ણલલાટં ચ નાસિકાશ્ચપ્લવંગમાઃ ।
રક્ષસાંદશનૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નખૈશ્ચાપિવ્યકર્તયન્ ॥ 14 ॥
એકૈકંરાક્ષસંસંખ્યેશતંવાનરપુંગવાઃ ।
અભ્યધાવંતફલિનંવૃક્ષંશકુનયોયથા ॥ 15 ॥
તદાગદાભિર્ગુર્વીભિઃપ્રાસૈઃખડગૈઃપરશ્વધૈઃ ।
નિર્જઘ્નુર્વાનરાન્ઘોરાન્રાક્ષસાઃપર્વતોપમાઃ ॥ 16 ॥
રાક્ષસૈર્વધ્યમાનાનાંવાનરાણાંમહાચમૂઃ ।
શરણ્યંશરણંયાતારામંદશરથાત્મજમ્ ॥ 17 ॥
તતોરામોમહાતેજાધનુરાદાયવીર્યવાન્ ।
પ્રવિશ્યરાક્ષસંસૈન્યંશરવર્ષંવવર્ષ હ ॥ 18 ॥
પ્રવિષ્ટંતુતદારામંમેઘાસ્સૂર્યમિવાંબરે ।
નાથિજગ્મુર્મહાઘોરાનિર્દહંતંશરાગ્નિના ॥ 19 ॥
કૃતાન્યેવસુઘોરાણિરામેણરજનીચરાઃ ।
દદૃશુસ્તે ન વૈરામંકર્માણ્યસુકરાણિતે ॥ 20 ॥
ચાલયંતંમહાસૈન્યંવિધમંતંમહારથાન્ ।
દદૃશુસ્તે ન વૈરામંવાતંવનગતંયથા ॥ 21 ॥
છિન્નંભિન્નંશરૈર્દગ્ધંપ્રભન્નંશસ્ત્રપીડિતમ્ ।
બલંરામેણદદૃશુર્નરામંશીઘ્રકારિણમ્ ॥ 22 ॥
પ્રહરંતંશરીરેષુ ન તેપશ્યંતિરાઘવમ્ ।
ઇંદ્રિયાર્થેષુતિષ્ઠંતંભૂતાત્માનમિવપ્રજાઃ ॥ 23 ॥
એષહંતિગજાનીકમેષહંતિમહારથાન્ ।
એષહંતિશરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃપદાતીસ્વાજિભિઃસહ ॥ 24 ॥
ઇતિતેરાક્ષસાસ્સર્વેરામસ્યસદૃશાન્રણે ।
અન્યોન્યંકુપિતાજઘ્નુસ્સાદૃશ્યાદ્રાઘવસ્યતે ॥ 25 ॥
ન તેદદૃશિરેરામંદહંતમપિવાહિનીમ્ ।
મોહિતાઃપરમાસ્ત્રણગાંધર્વેણમહાત્મના ॥ 26 ॥
તેતુરામસહસ્રાણિરણેપશ્યંતિરાક્ષસાઃ ।
પુનઃપશ્યંતિકાકુત્સ્થમેકમેવમહાહવે ॥ 27 ॥
ભ્રમંતીકાંચનીંકોટિંકાર્મુકસ્યમહાત્મનઃ ।
અલાતચક્રપ્રતિમાંદદૃશુસ્તે ન રાઘવમ્ ॥ 28 ॥
શરીરનાભિસત્ત્વાર્ચિશ્શરારંનેમિકાર્મુકમ્ ।
જ્યાઘોષતલનિર્ઘોષંતેજોબુધદિગુણપ્રભમ્ ॥ 29 ॥
દિવ્યાસ્ત્રગુણપર્યંતંનિઘ્નંતંયુધિરાક્ષસાન્ ।
દદૃશૂરામચક્રંતત્કાલચક્રમિવપ્રજાઃ ॥ 30 ॥
અનીકંદશસાહસ્રંરથાનાંવાતરમ્હસામ્ ।
અષ્ટાદશસહસ્રાણિકુંજરાણાંતરસ્વિનામ્ ॥ 31 ॥
ચતુર્દશસહસ્રાણિસારોહાણાં ચ વાજિનામ્ ।
પૂર્ણેશતસહસ્રેદ્વેરાક્ષસાનાંપદાતિનામ્ ॥ 32 ॥
દિવસસ્યાષ્ટભાગેનશરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ।
હતાત્યાન્યેકેનરામેણરક્ષસાંકામરૂપિણામ્ ॥ 33 ॥
તેહતાશ્વાહતરથાશ્શાંતાવિમથિતધ્વજાઃ ।
અભિપેતુઃપુરીંલંકાંહતશેષાનિશાચરાઃ ॥ 34 ॥
હતૈર્ગજપદાત્યશ્વૈસ્તદ્બભૂવરણાજિરમ્ ।
અક્રીડભૂમિઃક્રુદ્ધસ્યરુદ્રસ્યેવમહાત્મનઃ ॥ 35 ॥
તતોદેવાસ્કસગંધર્વાસ્સિદ્ધાશ્ચપરમર્ષયઃ ।
સાધુસાવધિતિરામસ્યતત્કર્મસમપૂજયન્ ॥ 36 ॥
અબ્રવીચ્છતદારામઃસુગ્રીવંપ્રત્યનંતરમ્ ।
વિભીષણં ચ ધર્માત્માહનૂમંતં ચ વાનરમ્ ॥ 37 ॥
જાંબવંતંહરિશ્રેષ્ઠંમૈંદંદ્વિવિદમેવ ચ ।
એતદસ્ત્રબલંદિવ્યંમમવાત્્યંબકસ્યવા ॥ 38 ॥
નિહત્યતાંરાક્ષસરાજવાહિનીંરામસ્તદાશક્રસમોમહાત્મા ।
અસ્ત્રષુશસ્ત્રષુજિતક્લમશ્ચસંસ્તૂયતેદેવગણૈઃપ્રહૃષ્ટૈઃ ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે ચતુર્નવતિતમસ્સર્ગઃ ॥
