श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ चतुर्नवतितमस्सर्गः ।
स प्रविश्यसभांराजादीनःपरमदुःखितः ।
निषपादासनेमुख्येसिंहःक्रुद्धैवश्वसन् ॥ 1 ॥
अब्रवीच्च स तान्सर्वान् बलमुख्यान् महाबलः ।
रावणःप्रांजलिर्वाक्यंपुत्रव्यसनकर्शितः ॥ 2 ॥
सर्वेभवंतस्सर्वेणहस्त्यश्वेनसमावृताः ।
निर्यांतुरथसंघैश्चपादातैश्चोपशोभिताः ॥ 3 ॥
एकंरामंपरिक्षिप्यसमरेहंतुमर्हथ ।
वर्षंतश्शरवर्षाणिप्रावृट् कालैवांबुदाः ॥ 4 ॥
अथवाहंशरैस्तीक्ष्णैर्भिन्नगात्रंमहाहवे ।
भवद्भिःश्वोनिहंतास्मिरामंलोकस्यपश्यतः ॥ 5 ॥
इत्येतद्वाक्यमादायरक्षसेंद्रस्यराक्षसाः ।
निर्ययुस्तेरथैःशीघ्रैर्नानानीकैश्चसंयुताः ॥ 6 ॥
परिघान् पट्टसांश्चैवशरखंगपरश्वधान् ।
शरीरांतकरान् सर्वेचिक्षिपुर्वानरान् प्रति ॥ 7 ॥
वानराश्चद्रुमान्शैलान्राक्षसान्प्रतिचिक्षिपुः ।
स संग्रामोमहाभीमस्सूर्यस्यदयनंप्रति ॥ 8 ॥
रक्षसांवानराणां च तुमुलस्समपद्यत ।
तेगदाभिश्चचित्राभिःप्रासैःखडगैःपरश्वधैः ॥ 9 ॥
अन्योन्यंसमरेजघ्नुस्तदावानरराक्षसाः ।
एवंप्रवृत्तेसंग्रामेह्यद्भुतंसुमहद्रजः ॥ 10 ॥
रक्षसांवानराणां च शांतंशोणितविस्रवैः ।
मातंगरथकूलाश्चवाजिमत्सास्यध्वजद्रुमाः ॥ 11 ॥
शरीरसंघाटवहाःप्रसस्रुःशोणितापगाः ।
ततस्तेवानराःसर्वेशोणितौघपरिप्लुताः ॥ 12 ॥
ध्वजवर्मरथानश्वान्नानाप्रहरणानि च ।
आप्लुत्याप्लुत्यसमरेवानरेंद्राबभंचिरे ॥ 13 ॥
केशान् कर्णललाटं च नासिकाश्चप्लवंगमाः ।
रक्षसांदशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापिव्यकर्तयन् ॥ 14 ॥
एकैकंराक्षसंसंख्येशतंवानरपुंगवाः ।
अभ्यधावंतफलिनंवृक्षंशकुनयोयथा ॥ 15 ॥
तदागदाभिर्गुर्वीभिःप्रासैःखडगैःपरश्वधैः ।
निर्जघ्नुर्वानरान्घोरान्राक्षसाःपर्वतोपमाः ॥ 16 ॥
राक्षसैर्वध्यमानानांवानराणांमहाचमूः ।
शरण्यंशरणंयातारामंदशरथात्मजम् ॥ 17 ॥
ततोरामोमहातेजाधनुरादायवीर्यवान् ।
प्रविश्यराक्षसंसैन्यंशरवर्षंववर्ष ह ॥ 18 ॥
प्रविष्टंतुतदारामंमेघास्सूर्यमिवांबरे ।
नाथिजग्मुर्महाघोरानिर्दहंतंशराग्निना ॥ 19 ॥
कृतान्येवसुघोराणिरामेणरजनीचराः ।
ददृशुस्ते न वैरामंकर्माण्यसुकराणिते ॥ 20 ॥
चालयंतंमहासैन्यंविधमंतंमहारथान् ।
ददृशुस्ते न वैरामंवातंवनगतंयथा ॥ 21 ॥
छिन्नंभिन्नंशरैर्दग्धंप्रभन्नंशस्त्रपीडितम् ।
बलंरामेणददृशुर्नरामंशीघ्रकारिणम् ॥ 22 ॥
प्रहरंतंशरीरेषु न तेपश्यंतिराघवम् ।
इंद्रियार्थेषुतिष्ठंतंभूतात्मानमिवप्रजाः ॥ 23 ॥
एषहंतिगजानीकमेषहंतिमहारथान् ।
एषहंतिशरैस्तीक्ष्णैःपदातीस्वाजिभिःसह ॥ 24 ॥
इतितेराक्षसास्सर्वेरामस्यसदृशान्रणे ।
अन्योन्यंकुपिताजघ्नुस्सादृश्याद्राघवस्यते ॥ 25 ॥
न तेददृशिरेरामंदहंतमपिवाहिनीम् ।
मोहिताःपरमास्त्रणगांधर्वेणमहात्मना ॥ 26 ॥
तेतुरामसहस्राणिरणेपश्यंतिराक्षसाः ।
पुनःपश्यंतिकाकुत्स्थमेकमेवमहाहवे ॥ 27 ॥
भ्रमंतीकांचनींकोटिंकार्मुकस्यमहात्मनः ।
अलातचक्रप्रतिमांददृशुस्ते न राघवम् ॥ 28 ॥
शरीरनाभिसत्त्वार्चिश्शरारंनेमिकार्मुकम् ।
ज्याघोषतलनिर्घोषंतेजोबुधदिगुणप्रभम् ॥ 29 ॥
दिव्यास्त्रगुणपर्यंतंनिघ्नंतंयुधिराक्षसान् ।
ददृशूरामचक्रंतत्कालचक्रमिवप्रजाः ॥ 30 ॥
अनीकंदशसाहस्रंरथानांवातरम्हसाम् ।
अष्टादशसहस्राणिकुंजराणांतरस्विनाम् ॥ 31 ॥
चतुर्दशसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।
पूर्णेशतसहस्रेद्वेराक्षसानांपदातिनाम् ॥ 32 ॥
दिवसस्याष्टभागेनशरैरग्निशिखोपमैः ।
हतात्यान्येकेनरामेणरक्षसांकामरूपिणाम् ॥ 33 ॥
तेहताश्वाहतरथाश्शांताविमथितध्वजाः ।
अभिपेतुःपुरींलंकांहतशेषानिशाचराः ॥ 34 ॥
हतैर्गजपदात्यश्वैस्तद्बभूवरणाजिरम् ।
अक्रीडभूमिःक्रुद्धस्यरुद्रस्येवमहात्मनः ॥ 35 ॥
ततोदेवास्कसगंधर्वास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।
साधुसावधितिरामस्यतत्कर्मसमपूजयन् ॥ 36 ॥
अब्रवीच्छतदारामःसुग्रीवंप्रत्यनंतरम् ।
विभीषणं च धर्मात्माहनूमंतं च वानरम् ॥ 37 ॥
जांबवंतंहरिश्रेष्ठंमैंदंद्विविदमेव च ।
एतदस्त्रबलंदिव्यंममवात्ऱ्यंबकस्यवा ॥ 38 ॥
निहत्यतांराक्षसराजवाहिनींरामस्तदाशक्रसमोमहात्मा ।
अस्त्रषुशस्त्रषुजितक्लमश्चसंस्तूयतेदेवगणैःप्रहृष्टैः ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे चतुर्नवतितमस्सर्गः ॥
