શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ચતુર્દશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
સ્નિગ્ધગંભીરઘોષેણ સ્યંદનેનોપયાન્પ્રભુઃ ।
અયોધ્યાં ભરતઃ ક્ષિપ્રં પ્રવિવેશ મહાયશાઃ ॥ 1 ॥
બિડાલોલૂકચરિતામાલીનનરવારણામ્ ।
તિમિરાભ્યાહતાં કાલીમપ્રકાશાં નિશામિવ ॥ 2 ॥
રાહુશત્રોઃ પ્રિયાં પત્નીં શ્રિયા પ્રજ્વલિતપ્રભામ્ ।
ગ્રહેણાભ્યુત્થિતેનૈકાં રોહિણીમિવ પીડિતામ્ ॥ 3 ॥
અલ્પોષ્ણક્ષુબ્ધસલિલાં ઘર્મોત્તપ્તવિહંગમામ્ ।
લીનમીનઝષગ્રાહાં કૃશાં ગિરિનદીમિવ ॥ 4 ॥
વિધૂમામિવ હેમાભામધ્વરાગ્ને સ્સમુત્થિતામ્ ।
હવિરભ્યુક્ષિતાં પશ્ચાચ્છિખાં વિપ્રલયં ગતામ્ ॥ 5 ॥
વિધ્વસ્તકવચાં રુગ્ણગજવાજિરથધ્વજામ્ ।
હતપ્રવીરામાપન્નાં ચમૂમિવ મહાહવે ॥ 6 ॥
સફેનાં સસ્વનાં ભૂત્વા સાગરસ્ય સમુત્થિતામ્ ।
પ્રશાંતમારુતોદ્ધૂતાં જલોર્મિમિવ નિસ્સ્વનામ્ ॥ 7 ॥
ત્યક્તાં યજ્ઞાયુધૈઃ સર્વૈરભિરૂપૈશ્ચ યાજકૈઃ ।
સુત્યાકાલે સુનિર્વૃત્તે વેદિં ગતરવામિવ ॥ 8 ॥
ગોષ્ઠમધ્યે સ્થિતામાર્તામચરંતીં તૃણં નવમ્ ।
ગોવૃષેણ પરિત્યક્તાં ગવાં પક્તિમિવોત્સુકામ્ ॥ 9 ॥
પ્રભાકરાદ્યૈ સ્સુસ્નિગ્ધૈઃ પ્રજ્વલદ્ભિરિવોત્તમૈઃ ।
વિયુક્તાં મણિભિર્જાત્યૈર્નવાં મુક્તાવલીમિવ ॥ 10 ॥
સહસા ચલિતાં સ્થાનાન્મહીં પુણ્યક્ષયાદ્ગતામ્ ।
સંવૃતદ્યુતિવિસ્તારાં તારામિવ દિવશ્ચ્યુતામ્ ॥ 11 ॥
પુષ્પનદ્ધાં વસંતાંતે મત્તભ્રમરનાદિતામ્ ।
દ્રુતદાવાગ્નિ વિપ્લુષ્ટાં ક્લાંતાં વનલતામિવ ॥ 12 ॥
સમ્મૂઢનિગમાંસ્તબ્ધાં સંક્ષિપ્તવિપણાપણામ્ ।
પ્રચ્છન્નશશિનક્ષત્રાં દ્યામિવાંબુધરૈર્વૃતામ્ ॥ 13 ॥
ક્ષીણપાનોત્તમૈર્ભગ્નૈઃ શરાવૈરભિસંવૃતામ્ ।
હતશૌંડામિવ ધ્વસ્તાંં પાનભૂમિમસંસ્કૃતામ્ ॥ 14 ॥
વૃક્ણભૂમિતલાં નિમ્નાં વૃક્ણપાત્રૈસ્સમાવૃતામ્ ।
ઉપયુક્તોદકાં ભગ્નાં પ્રપાં નિપતિતામિવ ॥ 15 ॥
વિપુલાં વિતતાં ચૈવ યુક્તપાશાં તરસ્વિનામ્ ।
ભૂમૌ બાણૈર્વિનિષ્કૃત્તાં પતિતાં જ્યામિવાયુધાત્ ॥ 16 ॥
સહસા યુદ્ધશૌંડેન હયારોહેણ વાહિતામ્ ।
નિહતાં પ્રતિસૈન્યેન વડવામિવ પાતિતામ્ ॥ 17 ॥
શુષ્કતોયાં મહામત્સ્યૈઃ કૂર્મૈશ્ચ બહુભિર્વૃતામ્ ।
પ્રભિન્નતટવિસ્તીર્ણાં વાપીમિવ હૃતોત્પલામ્ ॥ 18 ॥
પુરુષસ્યાપ્રહૃષ્ટસ્ય પ્રતિષિદ્ધાનુલેપનામ્ ।
સંતપ્તામિવ શોકેન ગાત્રયષ્ટિમભૂષણામ્ ॥ 19 ॥
પ્રાવૃષિ પ્રવિગાઢાયાં પ્રવિષ્ટસ્યાભ્રમંડલમ્ ।
પ્રચ્છન્નાં નીલજીમૂતૈર્ભાસ્કરસ્ય પ્રભામિવ ॥ 20 ॥
ભરતસ્તુ રથસ્થ સ્સન્ શ્રીમાંદશરથાત્મજઃ ।
વાહયંતં રથશ્રેષ્ઠં સારથિં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 21 ॥
કિં નુ ખલ્વદ્ય ગંભીરો મૂર્છિતો ન નિશમ્યતે ।
યથાપુરમયોધ્યાયાં ગીતવાદિત્રનિસ્વનઃ ॥ 22 ॥
વારુણીમદગંધશ્ચ માલ્યગંધશ્ચ મૂર્છિતઃ ।
ધૂપિતાગુરુગંધશ્ચ ન પ્રવાતિ સમંતતઃ ॥ 23 ॥
યાનપ્રવરઘોષશ્ચ સ્નિગ્ધશ્ચ હયનિસ્વનઃ ।
પ્રમત્તગજનાદશ્ચ મહાંશ્ચ રથનિસ્વનઃ ॥ 24 ॥
નેદાનીં શ્રૂયતે પુર્યામસ્યાં રામે વિવાસિતે ।
ચંદનાગરુગંધાંશ્ચ મહાર્હાશ્ચ નવસ્રજઃ ।
ગતે હિ રામે તરુણા સ્સંતપ્તા નોપભુંજતે ॥ 25 ॥
બહિર્યાત્રાં ન ગચ્છંતિ ચિત્રમાલ્યધરા નરાઃ ।
નોત્સવા સ્સંપ્રવર્તંતે રામશોકાર્દિતે પુરે ॥ 26 ॥
સહ નૂનં મમ ભ્રાત્રા પુરસ્યાસ્ય દ્યુતિર્ગતા ।
ન હિ રાજત્યયોધ્યેયં સાસારેવાર્જુની ક્ષપા ॥ 27 ॥
કદા નુ ખલુ મે ભ્રાતા મહોત્સવ ઇવાઽગતઃ ।
જનયિષ્યત્યયોધ્યાયાં હર્ષં ગ્રીષ્મ ઇવાંબુદઃ ॥ 28 ॥
તરુણૈશ્ચારુવેષૈશ્ચ નરૈરુન્નતગામિભિઃ ।
સંપતદ્ભિરયોધ્યાયાં નાભિભાંતિ મહાપથાઃ ॥ 29 ॥
એવં બહુવિધં જલ્પન્વિવેશ વસતિં પિતુઃ ।
તેન હીનાં નરેંદ્રેણ સિંહહીનાં ગુહામિવ ॥ 30 ॥
તદા તદંતઃ પુરમુંઝિતપ્રભં સુરૈરિવોત્સૃષ્ટમભાસ્કરં દિનમ્ ।
નિરીક્ષ્ય સર્વં તુ વિવિક્તમાત્મવાન્મુમોચ બાષ્પં ભરતઃ સુદુઃખિતઃ ॥ 31 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ચતુર્દશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
