ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ୍ନିଗ୍ଧଗଂଭୀରଘୋଷେଣ ସ୍ୟଂଦନେନୋପୟାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଂ ଭରତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାୟଶାଃ ॥ 1 ॥
ବିଡାଲୋଲୂକଚରିତାମାଲୀନନରଵାରଣାମ୍ ।
ତିମିରାଭ୍ୟାହତାଂ କାଲୀମପ୍ରକାଶାଂ ନିଶାମିଵ ॥ 2 ॥
ରାହୁଶତ୍ରୋଃ ପ୍ରିୟାଂ ପତ୍ନୀଂ ଶ୍ରିୟା ପ୍ରଜ୍ଵଲିତପ୍ରଭାମ୍ ।
ଗ୍ରହେଣାଭ୍ୟୁତ୍ଥିତେନୈକାଂ ରୋହିଣୀମିଵ ପୀଡିତାମ୍ ॥ 3 ॥
ଅଲ୍ପୋଷ୍ଣକ୍ଷୁବ୍ଧସଲିଲାଂ ଘର୍ମୋତ୍ତପ୍ତଵିହଂଗମାମ୍ ।
ଲୀନମୀନଝଷଗ୍ରାହାଂ କୃଶାଂ ଗିରିନଦୀମିଵ ॥ 4 ॥
ଵିଧୂମାମିଵ ହେମାଭାମଧ୍ଵରାଗ୍ନେ ସ୍ସମୁତ୍ଥିତାମ୍ ।
ହଵିରଭ୍ୟୁକ୍ଷିତାଂ ପଶ୍ଚାଚ୍ଛିଖାଂ ଵିପ୍ରଲୟଂ ଗତାମ୍ ॥ 5 ॥
ଵିଧ୍ଵସ୍ତକଵଚାଂ ରୁଗ୍ଣଗଜଵାଜିରଥଧ୍ଵଜାମ୍ ।
ହତପ୍ରଵୀରାମାପନ୍ନାଂ ଚମୂମିଵ ମହାହଵେ ॥ 6 ॥
ସଫେନାଂ ସସ୍ଵନାଂ ଭୂତ୍ଵା ସାଗରସ୍ୟ ସମୁତ୍ଥିତାମ୍ ।
ପ୍ରଶାଂତମାରୁତୋଦ୍ଧୂତାଂ ଜଲୋର୍ମିମିଵ ନିସ୍ସ୍ଵନାମ୍ ॥ 7 ॥
ତ୍ୟକ୍ତାଂ ୟଜ୍ଞାୟୁଧୈଃ ସର୍ଵୈରଭିରୂପୈଶ୍ଚ ୟାଜକୈଃ ।
ସୁତ୍ୟାକାଲେ ସୁନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଵେଦିଂ ଗତରଵାମିଵ ॥ 8 ॥
ଗୋଷ୍ଠମଧ୍ୟେ ସ୍ଥିତାମାର୍ତାମଚରଂତୀଂ ତୃଣଂ ନଵମ୍ ।
ଗୋଵୃଷେଣ ପରିତ୍ୟକ୍ତାଂ ଗଵାଂ ପକ୍ତିମିଵୋତ୍ସୁକାମ୍ ॥ 9 ॥
ପ୍ରଭାକରାଦ୍ୟୈ ସ୍ସୁସ୍ନିଗ୍ଧୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲଦ୍ଭିରିଵୋତ୍ତମୈଃ ।
ଵିୟୁକ୍ତାଂ ମଣିଭିର୍ଜାତ୍ୟୈର୍ନଵାଂ ମୁକ୍ତାଵଲୀମିଵ ॥ 10 ॥
ସହସା ଚଲିତାଂ ସ୍ଥାନାନ୍ମହୀଂ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷୟାଦ୍ଗତାମ୍ ।
ସଂଵୃତଦ୍ୟୁତିଵିସ୍ତାରାଂ ତାରାମିଵ ଦିଵଶ୍ଚ୍ୟୁତାମ୍ ॥ 11 ॥
ପୁଷ୍ପନଦ୍ଧାଂ ଵସଂତାଂତେ ମତ୍ତଭ୍ରମରନାଦିତାମ୍ ।
ଦ୍ରୁତଦାଵାଗ୍ନି ଵିପ୍ଲୁଷ୍ଟାଂ କ୍ଲାଂତାଂ ଵନଲତାମିଵ ॥ 12 ॥
ସମ୍ମୂଢନିଗମାଂସ୍ତବ୍ଧାଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଵିପଣାପଣାମ୍ ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଶଶିନକ୍ଷତ୍ରାଂ ଦ୍ୟାମିଵାଂବୁଧରୈର୍ଵୃତାମ୍ ॥ 13 ॥
କ୍ଷୀଣପାନୋତ୍ତମୈର୍ଭଗ୍ନୈଃ ଶରାଵୈରଭିସଂଵୃତାମ୍ ।
ହତଶୌଂଡାମିଵ ଧ୍ଵସ୍ତାଂଂ ପାନଭୂମିମସଂସ୍କୃତାମ୍ ॥ 14 ॥
ଵୃକ୍ଣଭୂମିତଲାଂ ନିମ୍ନାଂ ଵୃକ୍ଣପାତ୍ରୈସ୍ସମାଵୃତାମ୍ ।
ଉପୟୁକ୍ତୋଦକାଂ ଭଗ୍ନାଂ ପ୍ରପାଂ ନିପତିତାମିଵ ॥ 15 ॥
ଵିପୁଲାଂ ଵିତତାଂ ଚୈଵ ୟୁକ୍ତପାଶାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍ ।
ଭୂମୌ ବାଣୈର୍ଵିନିଷ୍କୃତ୍ତାଂ ପତିତାଂ ଜ୍ୟାମିଵାୟୁଧାତ୍ ॥ 16 ॥
ସହସା ୟୁଦ୍ଧଶୌଂଡେନ ହୟାରୋହେଣ ଵାହିତାମ୍ ।
ନିହତାଂ ପ୍ରତିସୈନ୍ୟେନ ଵଡଵାମିଵ ପାତିତାମ୍ ॥ 17 ॥
ଶୁଷ୍କତୋୟାଂ ମହାମତ୍ସ୍ୟୈଃ କୂର୍ମୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଵୃତାମ୍ ।
ପ୍ରଭିନ୍ନତଟଵିସ୍ତୀର୍ଣାଂ ଵାପୀମିଵ ହୃତୋତ୍ପଲାମ୍ ॥ 18 ॥
ପୁରୁଷସ୍ୟାପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ୟ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାନୁଲେପନାମ୍ ।
ସଂତପ୍ତାମିଵ ଶୋକେନ ଗାତ୍ରୟଷ୍ଟିମଭୂଷଣାମ୍ ॥ 19 ॥
ପ୍ରାଵୃଷି ପ୍ରଵିଗାଢାୟାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ୟାଭ୍ରମଂଡଲମ୍ ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନାଂ ନୀଲଜୀମୂତୈର୍ଭାସ୍କରସ୍ୟ ପ୍ରଭାମିଵ ॥ 20 ॥
ଭରତସ୍ତୁ ରଥସ୍ଥ ସ୍ସନ୍ ଶ୍ରୀମାଂଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।
ଵାହୟଂତଂ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସାରଥିଂ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 21 ॥
କିଂ ନୁ ଖଲ୍ଵଦ୍ୟ ଗଂଭୀରୋ ମୂର୍ଛିତୋ ନ ନିଶମ୍ୟତେ ।
ୟଥାପୁରମୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିସ୍ଵନଃ ॥ 22 ॥
ଵାରୁଣୀମଦଗଂଧଶ୍ଚ ମାଲ୍ୟଗଂଧଶ୍ଚ ମୂର୍ଛିତଃ ।
ଧୂପିତାଗୁରୁଗଂଧଶ୍ଚ ନ ପ୍ରଵାତି ସମଂତତଃ ॥ 23 ॥
ୟାନପ୍ରଵରଘୋଷଶ୍ଚ ସ୍ନିଗ୍ଧଶ୍ଚ ହୟନିସ୍ଵନଃ ।
ପ୍ରମତ୍ତଗଜନାଦଶ୍ଚ ମହାଂଶ୍ଚ ରଥନିସ୍ଵନଃ ॥ 24 ॥
ନେଦାନୀଂ ଶ୍ରୂୟତେ ପୁର୍ୟାମସ୍ୟାଂ ରାମେ ଵିଵାସିତେ ।
ଚଂଦନାଗରୁଗଂଧାଂଶ୍ଚ ମହାର୍ହାଶ୍ଚ ନଵସ୍ରଜଃ ।
ଗତେ ହି ରାମେ ତରୁଣା ସ୍ସଂତପ୍ତା ନୋପଭୁଂଜତେ ॥ 25 ॥
ବହିର୍ୟାତ୍ରାଂ ନ ଗଚ୍ଛଂତି ଚିତ୍ରମାଲ୍ୟଧରା ନରାଃ ।
ନୋତ୍ସଵା ସ୍ସଂପ୍ରଵର୍ତଂତେ ରାମଶୋକାର୍ଦିତେ ପୁରେ ॥ 26 ॥
ସହ ନୂନଂ ମମ ଭ୍ରାତ୍ରା ପୁରସ୍ୟାସ୍ୟ ଦ୍ୟୁତିର୍ଗତା ।
ନ ହି ରାଜତ୍ୟୟୋଧ୍ୟେୟଂ ସାସାରେଵାର୍ଜୁନୀ କ୍ଷପା ॥ 27 ॥
କଦା ନୁ ଖଲୁ ମେ ଭ୍ରାତା ମହୋତ୍ସଵ ଇଵାଽଗତଃ ।
ଜନୟିଷ୍ୟତ୍ୟୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ହର୍ଷଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଇଵାଂବୁଦଃ ॥ 28 ॥
ତରୁଣୈଶ୍ଚାରୁଵେଷୈଶ୍ଚ ନରୈରୁନ୍ନତଗାମିଭିଃ ।
ସଂପତଦ୍ଭିରୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ନାଭିଭାଂତି ମହାପଥାଃ ॥ 29 ॥
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ଜଲ୍ପନ୍ଵିଵେଶ ଵସତିଂ ପିତୁଃ ।
ତେନ ହୀନାଂ ନରେଂଦ୍ରେଣ ସିଂହହୀନାଂ ଗୁହାମିଵ ॥ 30 ॥
ତଦା ତଦଂତଃ ପୁରମୁଂଝିତପ୍ରଭଂ ସୁରୈରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟମଭାସ୍କରଂ ଦିନମ୍ ।
ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ସର୍ଵଂ ତୁ ଵିଵିକ୍ତମାତ୍ମଵାନ୍ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ଭରତଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ ॥ 31 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଚତୁର୍ଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
