śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chaturdaśādhikaśatatamassargaḥ ।
snigdhagambhīraghōṣēṇa syandanēnōpayānprabhuḥ ।
ayōdhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ pravivēśa mahāyaśāḥ ॥ 1 ॥
biḍālōlūkacharitāmālīnanaravāraṇām ।
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva ॥ 2 ॥
rāhuśatrōḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām ।
grahēṇābhyutthitēnaikāṃ rōhiṇīmiva pīḍitām ॥ 3 ॥
alpōṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmōttaptavihaṅgamām ।
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva ॥ 4 ॥
vidhūmāmiva hēmābhāmadhvarāgnē ssamutthitām ।
havirabhyukṣitāṃ paśchāchChikhāṃ vipralayaṃ gatām ॥ 5 ॥
vidhvastakavachāṃ rugṇagajavājirathadhvajām ।
hatapravīrāmāpannāṃ chamūmiva mahāhavē ॥ 6 ॥
saphēnāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām ।
praśāntamārutōddhūtāṃ jalōrmimiva nissvanām ॥ 7 ॥
tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvairabhirūpaiścha yājakaiḥ ।
sutyākālē sunirvṛttē vēdiṃ gataravāmiva ॥ 8 ॥
gōṣṭhamadhyē sthitāmārtāmacharantīṃ tṛṇaṃ navam ।
gōvṛṣēṇa parityaktāṃ gavāṃ paktimivōtsukām ॥ 9 ॥
prabhākarādyai ssusnigdhaiḥ prajvaladbhirivōttamaiḥ ।
viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva ॥ 10 ॥
sahasā chalitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām ।
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaśchyutām ॥ 11 ॥
puṣpanaddhāṃ vasantāntē mattabhramaranāditām ।
drutadāvāgni vipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva ॥ 12 ॥
sammūḍhanigamāṃstabdhāṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām ।
prachChannaśaśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām ॥ 13 ॥
kṣīṇapānōttamairbhagnaiḥ śarāvairabhisaṃvṛtām ।
hataśauṇḍāmiva dhvastāṃṃ pānabhūmimasaṃskṛtām ॥ 14 ॥
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraissamāvṛtām ।
upayuktōdakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva ॥ 15 ॥
vipulāṃ vitatāṃ chaiva yuktapāśāṃ tarasvinām ।
bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt ॥ 16 ॥
sahasā yuddhaśauṇḍēna hayārōhēṇa vāhitām ।
nihatāṃ pratisainyēna vaḍavāmiva pātitām ॥ 17 ॥
śuṣkatōyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmaiścha bahubhirvṛtām ।
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtōtpalām ॥ 18 ॥
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulēpanām ।
santaptāmiva śōkēna gātrayaṣṭimabhūṣaṇām ॥ 19 ॥
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam ।
prachChannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva ॥ 20 ॥
bharatastu rathastha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ ।
vāhayantaṃ rathaśrēṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt ॥ 21 ॥
kiṃ nu khalvadya gambhīrō mūrChitō na niśamyatē ।
yathāpuramayōdhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ ॥ 22 ॥
vāruṇīmadagandhaścha mālyagandhaścha mūrChitaḥ ।
dhūpitāgurugandhaścha na pravāti samantataḥ ॥ 23 ॥
yānapravaraghōṣaścha snigdhaścha hayanisvanaḥ ।
pramattagajanādaścha mahāṃścha rathanisvanaḥ ॥ 24 ॥
nēdānīṃ śrūyatē puryāmasyāṃ rāmē vivāsitē ।
chandanāgarugandhāṃścha mahārhāścha navasrajaḥ ।
gatē hi rāmē taruṇā ssantaptā nōpabhuñjatē ॥ 25 ॥
bahiryātrāṃ na gachChanti chitramālyadharā narāḥ ।
nōtsavā ssampravartantē rāmaśōkārditē purē ॥ 26 ॥
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā ।
na hi rājatyayōdhyēyaṃ sāsārēvārjunī kṣapā ॥ 27 ॥
kadā nu khalu mē bhrātā mahōtsava ivā'gataḥ ।
janayiṣyatyayōdhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbudaḥ ॥ 28 ॥
taruṇaiśchāruvēṣaiścha narairunnatagāmibhiḥ ।
sampatadbhirayōdhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathāḥ ॥ 29 ॥
ēvaṃ bahuvidhaṃ jalpanvivēśa vasatiṃ pituḥ ।
tēna hīnāṃ narēndrēṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva ॥ 30 ॥
tadā tadantaḥ puramuñjhitaprabhaṃ surairivōtsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam ।
nirīkṣya sarvaṃ tu viviktamātmavānmumōcha bāṣpaṃ bharataḥ suduḥkhitaḥ ॥ 31 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chaturdaśādhikaśatatamassargaḥ ॥