śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ēkōnaviṃśassargaḥ ।
tadapriyamamitraghnō vachanaṃ maraṇōpamam ।
śrutvā na vivyathē rāmaḥ kaikēyīṃ chēdamabravīt ॥ 1 ॥
ēvamastu gamiṣyāmi vanaṃ vastumahaṃ tvitaḥ ।
jaṭājinadharō rājñaḥ pratijñāmanupālayan ॥ 2 ॥
idaṃ tu jñātumichChāmi kimarthaṃ māṃ mahīpatiḥ ।
nābhinandati durdharṣō yathāpūrvamarindamaḥ ॥ 3 ॥
manyurna cha tvayā kāryō dēvi brūmi tavāgrataḥ ।
yāsyāmi bhava suprītā vanaṃ chīrajaṭādharaḥ ॥ 4 ॥
hitēna guruṇā pitrā kṛtajñēna nṛpēṇa cha ।
niyujyamānō visrabdhaḥ kiṃ na kuryāmahaṃ priyam ॥ 5 ॥
alīkaṃ mānasaṃ tvēkaṃ hṛdayaṃ dahatīva mē ।
svayaṃ yannāha māṃ rājā bharatasyābhiṣēchanam ॥ 6 ॥
ahaṃ hi sītāṃ rājyaṃ cha prāṇāniṣṭāndhanāni cha ।
hṛṣṭō bhrātrē svayaṃ dadyāṃ bharatāyāprachōditaḥ ॥ 7 ॥
kiṃ punarmanujēndrēṇa svayaṃ pitrā prachōditaḥ ।
tava cha priyakāmārthaṃ pratijñāmanupālayan ॥ 8 ॥
tadāśvāsaya hīmaṃ tvaṃ kinvidaṃ yanmahīpatiḥ ।
vasudhāsaktanayanō mandamaśrūṇi muñchati ॥ 9 ॥
gachChantu chaivānayituṃ dūtāśśrīghrajavairhayaiḥ ।
bharataṃ mātulakulādadyaiva nṛpaśāsanāt ॥ 10 ॥
daṇḍakāraṇyamēṣō'hamitō gachChāmi satvaraḥ ।
avichārya piturvākyaṃ samā vastuṃ chaturdaśa ॥ 11 ॥
sā hṛṣṭā tasya tadvākyaṃ śrutvā rāmasya kaikayī ।
prasthānaṃ śraddhadhānā hi tvarayāmāsa rāghavam ॥ 12 ॥
ēvaṃ bhavatu yāsyanti dūtā śśīghrajavairhayaiḥ ।
bharataṃ mātulakulādupāvartayituṃ narāḥ ॥ 13 ॥
tava tvahaṃ kṣamaṃ manyē nōtsukasya vilambanam ।
rāma tasmādita śśīghraṃ vanaṃ tvaṃ gantumarhasi ॥ 14 ॥
vrīḍānvita ssvayaṃ yachcha nṛpastvāṃ nābhibhāṣatē ।
naitatkiñchinnaraśrēṣṭha manyurēṣō'panīyatām ॥ 15 ॥
yāvattvaṃ na vanaṃ yātaḥ purādasmādabhitvaran ।
pitā tāvanna tē rāma snāsyatē bhōkṣyatē'pi vā ॥ 16 ॥
dhikkaṣṭamiti niḥśvasya rājā śōkapariplutaḥ ।
mūrChitō nyapatattasminparyaṅkē hēmabhūṣitē ॥ 17 ॥
rāmō'pyutthāpya rājānaṃ kaikēyyābhiprachōditaḥ ।
kaśayēvāhatō vājī vanaṃ gantuṃ kṛtatvaraḥ ॥ 18 ॥
tadapriyamanāryāyā vachanaṃ dāruṇōdayam ।
śrutvā gatavyathō rāmaḥ kaikēyīṃ vākyamabravīt ॥ 19 ॥
nāhamarthaparō dēvi lōkamāvastumutsahē ।
viddhimāmṛṣibhistulyaṃ kēvalaṃ dharmamāsthitam ॥ 20 ॥
yadatra bhavataḥ kiñchichChakyaṃ kartuṃ priyaṃ mayā ।
prāṇānapi parityajya sarvathā kṛtamēva tat ॥ 21 ॥
na hyatō dharmacharaṇaṃ kiñchidasti mahattaram ।
yathā pitariśuśrūṣā tasya vā vachanakriyā ॥ 22 ॥
anuktō'pyatrabhavatā bhavatyā vachanādaham ।
vanē vatsyāmi vijanē varṣāṇīha chaturdaśa ॥ 23 ॥
na nūnaṃ mayi kaikayi kiñchidāśaṃsasē guṇam ।
yadrājānamavōchastvaṃ mamēśvaratarā satī ॥ 24 ॥
yāvanmātaramāpnachChē sītāṃ chānunayāmyaham ।
tatō'dyaiva gamiṣyāmi daṇḍakānāṃ mahadvanam ॥ 25 ॥
bharataḥ pālayēdrājyaṃ śuśrūṣēchcha pituryathā ।
tathā bhavatyā kartavyaṃ sa hi dharma ssanātanaḥ ॥ 26 ॥
sa rāmasya vachaśśrṛtvā bhṛśaṃ duḥkhahataḥ pitā ।
śōkādaśaknuvanvakatuṃ prarurōda mahāsvanam ॥ 27 ॥
vanditvā charaṇau rāmō visañjñasya pitustathā ।
kaikēyyāśchāpyanāryāyāḥ niṣpapāta mahādyutiḥ ॥ 28 ॥
sa rāmaḥ pitaraṃ kṛtvā kaikēyīṃ cha pradakṣiṇam ।
niṣkramyāntaḥpurāttasmātsvaṃ dadarśa suhṛjjanam ॥ 29 ॥
taṃ bāṣpaparipūrṇākṣaḥ pṛṣṭhatō'nujagāma ha ।
lakṣmaṇaḥ paramakkṛdhdaḥ ssumitrānandavardhanaḥ ॥ 30 ॥
abhiṣēchanikaṃ bhāṇḍaṃ kṛtvā rāmaḥ pradakṣiṇam ।
śanairjagāma sāpēkṣō dṛṣṭiṃ tatrāvichālayan ॥ 31 ॥
na chāsya mahatīṃ lakṣmīṃ rājyanāśō'pakarṣati ।
lōkakāntasya kāntatvāchChītaraśmēriva kṣapā ॥ 32 ॥
na vanaṃ gantukāmasya tyajataścha vasundharām ।
sarvalōkātigasyēva lakṣyatē chittavikriyā ॥ 33 ॥
pratiṣidhya śubhaṃ Chatraṃ vyajanē cha svalaṅkṛtē ।
visarjayitvā svajanaṃ rathaṃ paurāṃstathā janān ॥ 34 ॥
dhārayan manasā duḥkhamindriyāṇi nigṛhya cha ।
pravivēśātmavānvēśma māturapriyaśaṃsivān ॥ 35 ॥
sarvōhyabhijanaśśrīmān śrīmatassatyavādinaḥ ।
nālakṣayata rāmasya kiñchidākāramānanē ॥ 36 ॥
uchitaṃ cha mahābāhurnajahauharṣamātmanaḥ ।
śārada ssamudīrṇāṃśuśchandrastēja ivātmajam ॥ 37 ॥
vāchā madhurayā rāmassarvaṃ sammānayañjanam ।
mātussamīpaṃ dhīrātmā pravivēśa mahāyaśāḥ ॥ 38 ॥
taṃ guṇaissamatāṃ prāptō bhrātā vipulavikramaḥ ।
saumitriranuvavrāja dhārayanduḥkhamātmajam ॥ 39 ॥
praviśya vēśmātibhṛśaṃ mudā'nvitaṃ samīkṣya tāṃ chārthavipattimāgatām ।
na chaiva rāmō'trajagāmavikriyāṃ suhṛjjanasyātmavipattiśaṅkayā ॥ 40 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ēkōnaviṃśassargaḥ ॥