ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତଦପ୍ରିୟମମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵଚନଂ ମରଣୋପମମ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ ଵିଵ୍ୟଥେ ରାମଃ କୈକେୟୀଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଏଵମସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ୟାମି ଵନଂ ଵସ୍ତୁମହଂ ତ୍ଵିତଃ ।
ଜଟାଜିନଧରୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମନୁପାଲୟନ୍ ॥ 2 ॥
ଇଦଂ ତୁ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି କିମର୍ଥଂ ମାଂ ମହୀପତିଃ ।
ନାଭିନଂଦତି ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ୟଥାପୂର୍ଵମରିଂଦମଃ ॥ 3 ॥
ମନ୍ୟୁର୍ନ ଚ ତ୍ଵୟା କାର୍ୟୋ ଦେଵି ବ୍ରୂମି ତଵାଗ୍ରତଃ ।
ୟାସ୍ୟାମି ଭଵ ସୁପ୍ରୀତା ଵନଂ ଚୀରଜଟାଧରଃ ॥ 4 ॥
ହିତେନ ଗୁରୁଣା ପିତ୍ରା କୃତଜ୍ଞେନ ନୃପେଣ ଚ ।
ନିୟୁଜ୍ୟମାନୋ ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ କିଂ ନ କୁର୍ୟାମହଂ ପ୍ରିୟମ୍ ॥ 5 ॥
ଅଲୀକଂ ମାନସଂ ତ୍ଵେକଂ ହୃଦୟଂ ଦହତୀଵ ମେ ।
ସ୍ଵୟଂ ୟନ୍ନାହ ମାଂ ରାଜା ଭରତସ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ॥ 6 ॥
ଅହଂ ହି ସୀତାଂ ରାଜ୍ୟଂ ଚ ପ୍ରାଣାନିଷ୍ଟାଂଧନାନି ଚ ।
ହୃଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତ୍ରେ ସ୍ଵୟଂ ଦଦ୍ୟାଂ ଭରତାୟାପ୍ରଚୋଦିତଃ ॥ 7 ॥
କିଂ ପୁନର୍ମନୁଜେଂଦ୍ରେଣ ସ୍ଵୟଂ ପିତ୍ରା ପ୍ରଚୋଦିତଃ ।
ତଵ ଚ ପ୍ରିୟକାମାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମନୁପାଲୟନ୍ ॥ 8 ॥
ତଦାଶ୍ଵାସୟ ହୀମଂ ତ୍ଵଂ କିନ୍ଵିଦଂ ୟନ୍ମହୀପତିଃ ।
ଵସୁଧାସକ୍ତନୟନୋ ମଂଦମଶ୍ରୂଣି ମୁଂଚତି ॥ 9 ॥
ଗଚ୍ଛଂତୁ ଚୈଵାନୟିତୁଂ ଦୂତାଶ୍ଶ୍ରୀଘ୍ରଜଵୈର୍ହୟୈଃ ।
ଭରତଂ ମାତୁଲକୁଲାଦଦ୍ୟୈଵ ନୃପଶାସନାତ୍ ॥ 10 ॥
ଦଂଡକାରଣ୍ୟମେଷୋଽହମିତୋ ଗଚ୍ଛାମି ସତ୍ଵରଃ ।
ଅଵିଚାର୍ୟ ପିତୁର୍ଵାକ୍ୟଂ ସମା ଵସ୍ତୁଂ ଚତୁର୍ଦଶ ॥ 11 ॥
ସା ହୃଷ୍ଟା ତସ୍ୟ ତଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ୟ କୈକୟୀ ।
ପ୍ରସ୍ଥାନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଧାନା ହି ତ୍ଵରୟାମାସ ରାଘଵମ୍ ॥ 12 ॥
ଏଵଂ ଭଵତୁ ୟାସ୍ୟଂତି ଦୂତା ଶ୍ଶୀଘ୍ରଜଵୈର୍ହୟୈଃ ।
ଭରତଂ ମାତୁଲକୁଲାଦୁପାଵର୍ତୟିତୁଂ ନରାଃ ॥ 13 ॥
ତଵ ତ୍ଵହଂ କ୍ଷମଂ ମନ୍ୟେ ନୋତ୍ସୁକସ୍ୟ ଵିଲଂବନମ୍ ।
ରାମ ତସ୍ମାଦିତ ଶ୍ଶୀଘ୍ରଂ ଵନଂ ତ୍ଵଂ ଗଂତୁମର୍ହସି ॥ 14 ॥
ଵ୍ରୀଡାନ୍ଵିତ ସ୍ସ୍ଵୟଂ ୟଚ୍ଚ ନୃପସ୍ତ୍ଵାଂ ନାଭିଭାଷତେ ।
ନୈତତ୍କିଂଚିନ୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟୁରେଷୋଽପନୀୟତାମ୍ ॥ 15 ॥
ୟାଵତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵନଂ ୟାତଃ ପୁରାଦସ୍ମାଦଭିତ୍ଵରନ୍ ।
ପିତା ତାଵନ୍ନ ତେ ରାମ ସ୍ନାସ୍ୟତେ ଭୋକ୍ଷ୍ୟତେଽପି ଵା ॥ 16 ॥
ଧିକ୍କଷ୍ଟମିତି ନିଃଶ୍ଵସ୍ୟ ରାଜା ଶୋକପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ମୂର୍ଛିତୋ ନ୍ୟପତତ୍ତସ୍ମିନ୍ପର୍ୟଂକେ ହେମଭୂଷିତେ ॥ 17 ॥
ରାମୋଽପ୍ୟୁତ୍ଥାପ୍ୟ ରାଜାନଂ କୈକେୟ୍ୟାଭିପ୍ରଚୋଦିତଃ ।
କଶୟେଵାହତୋ ଵାଜୀ ଵନଂ ଗଂତୁଂ କୃତତ୍ଵରଃ ॥ 18 ॥
ତଦପ୍ରିୟମନାର୍ୟାୟା ଵଚନଂ ଦାରୁଣୋଦୟମ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତଵ୍ୟଥୋ ରାମଃ କୈକେୟୀଂ ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 19 ॥
ନାହମର୍ଥପରୋ ଦେଵି ଲୋକମାଵସ୍ତୁମୁତ୍ସହେ ।
ଵିଦ୍ଧିମାମୃଷିଭିସ୍ତୁଲ୍ୟଂ କେଵଲଂ ଧର୍ମମାସ୍ଥିତମ୍ ॥ 20 ॥
ୟଦତ୍ର ଭଵତଃ କିଂଚିଚ୍ଛକ୍ୟଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରିୟଂ ମୟା ।
ପ୍ରାଣାନପି ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ସର୍ଵଥା କୃତମେଵ ତତ୍ ॥ 21 ॥
ନ ହ୍ୟତୋ ଧର୍ମଚରଣଂ କିଂଚିଦସ୍ତି ମହତ୍ତରମ୍ ।
ୟଥା ପିତରିଶୁଶ୍ରୂଷା ତସ୍ୟ ଵା ଵଚନକ୍ରିୟା ॥ 22 ॥
ଅନୁକ୍ତୋଽପ୍ୟତ୍ରଭଵତା ଭଵତ୍ୟା ଵଚନାଦହମ୍ ।
ଵନେ ଵତ୍ସ୍ୟାମି ଵିଜନେ ଵର୍ଷାଣୀହ ଚତୁର୍ଦଶ ॥ 23 ॥
ନ ନୂନଂ ମୟି କୈକୟି କିଂଚିଦାଶଂସସେ ଗୁଣମ୍ ।
ୟଦ୍ରାଜାନମଵୋଚସ୍ତ୍ଵଂ ମମେଶ୍ଵରତରା ସତୀ ॥ 24 ॥
ୟାଵନ୍ମାତରମାପ୍ନଚ୍ଛେ ସୀତାଂ ଚାନୁନୟାମ୍ୟହମ୍ ।
ତତୋଽଦ୍ୟୈଵ ଗମିଷ୍ୟାମି ଦଂଡକାନାଂ ମହଦ୍ଵନମ୍ ॥ 25 ॥
ଭରତଃ ପାଲୟେଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ଶୁଶ୍ରୂଷେଚ୍ଚ ପିତୁର୍ୟଥା ।
ତଥା ଭଵତ୍ୟା କର୍ତଵ୍ୟଂ ସ ହି ଧର୍ମ ସ୍ସନାତନଃ ॥ 26 ॥
ସ ରାମସ୍ୟ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୃତ୍ଵା ଭୃଶଂ ଦୁଃଖହତଃ ପିତା ।
ଶୋକାଦଶକ୍ନୁଵନ୍ଵକତୁଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ମହାସ୍ଵନମ୍ ॥ 27 ॥
ଵଂଦିତ୍ଵା ଚରଣୌ ରାମୋ ଵିସଂଜ୍ଞସ୍ୟ ପିତୁସ୍ତଥା ।
କୈକେୟ୍ୟାଶ୍ଚାପ୍ୟନାର୍ୟାୟାଃ ନିଷ୍ପପାତ ମହାଦ୍ୟୁତିଃ ॥ 28 ॥
ସ ରାମଃ ପିତରଂ କୃତ୍ଵା କୈକେୟୀଂ ଚ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ନିଷ୍କ୍ରମ୍ୟାଂତଃପୁରାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵଂ ଦଦର୍ଶ ସୁହୃଜ୍ଜନମ୍ ॥ 29 ॥
ତଂ ବାଷ୍ପପରିପୂର୍ଣାକ୍ଷଃ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଜଗାମ ହ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରମକ୍କୃଧ୍ଦଃ ସ୍ସୁମିତ୍ରାନଂଦଵର୍ଧନଃ ॥ 30 ॥
ଅଭିଷେଚନିକଂ ଭାଂଡଂ କୃତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ଶନୈର୍ଜଗାମ ସାପେକ୍ଷୋ ଦୃଷ୍ଟିଂ ତତ୍ରାଵିଚାଲୟନ୍ ॥ 31 ॥
ନ ଚାସ୍ୟ ମହତୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରାଜ୍ୟନାଶୋଽପକର୍ଷତି ।
ଲୋକକାଂତସ୍ୟ କାଂତତ୍ଵାଚ୍ଛୀତରଶ୍ମେରିଵ କ୍ଷପା ॥ 32 ॥
ନ ଵନଂ ଗଂତୁକାମସ୍ୟ ତ୍ୟଜତଶ୍ଚ ଵସୁଂଧରାମ୍ ।
ସର୍ଵଲୋକାତିଗସ୍ୟେଵ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ଚିତ୍ତଵିକ୍ରିୟା ॥ 33 ॥
ପ୍ରତିଷିଧ୍ୟ ଶୁଭଂ ଛତ୍ରଂ ଵ୍ୟଜନେ ଚ ସ୍ଵଲଂକୃତେ ।
ଵିସର୍ଜୟିତ୍ଵା ସ୍ଵଜନଂ ରଥଂ ପୌରାଂସ୍ତଥା ଜନାନ୍ ॥ 34 ॥
ଧାରୟନ୍ ମନସା ଦୁଃଖମିଂଦ୍ରିୟାଣି ନିଗୃହ୍ୟ ଚ ।
ପ୍ରଵିଵେଶାତ୍ମଵାନ୍ଵେଶ୍ମ ମାତୁରପ୍ରିୟଶଂସିଵାନ୍ ॥ 35 ॥
ସର୍ଵୋହ୍ୟଭିଜନଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶ୍ରୀମତସ୍ସତ୍ୟଵାଦିନଃ ।
ନାଲକ୍ଷୟତ ରାମସ୍ୟ କିଂଚିଦାକାରମାନନେ ॥ 36 ॥
ଉଚିତଂ ଚ ମହାବାହୁର୍ନଜହୌହର୍ଷମାତ୍ମନଃ ।
ଶାରଦ ସ୍ସମୁଦୀର୍ଣାଂଶୁଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ତେଜ ଇଵାତ୍ମଜମ୍ ॥ 37 ॥
ଵାଚା ମଧୁରୟା ରାମସ୍ସର୍ଵଂ ସମ୍ମାନୟଂଜନମ୍ ।
ମାତୁସ୍ସମୀପଂ ଧୀରାତ୍ମା ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାୟଶାଃ ॥ 38 ॥
ତଂ ଗୁଣୈସ୍ସମତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭ୍ରାତା ଵିପୁଲଵିକ୍ରମଃ ।
ସୌମିତ୍ରିରନୁଵଵ୍ରାଜ ଧାରୟଂଦୁଃଖମାତ୍ମଜମ୍ ॥ 39 ॥
ପ୍ରଵିଶ୍ୟ ଵେଶ୍ମାତିଭୃଶଂ ମୁଦାଽନ୍ଵିତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ତାଂ ଚାର୍ଥଵିପତ୍ତିମାଗତାମ୍ ।
ନ ଚୈଵ ରାମୋଽତ୍ରଜଗାମଵିକ୍ରିୟାଂ ସୁହୃଜ୍ଜନସ୍ୟାତ୍ମଵିପତ୍ତିଶଂକୟା ॥ 40 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଏକୋନଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
