ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ ഏകോനവിംശസ്സര്ഗഃ ।
തദപ്രിയമമിത്രഘ്നോ വചനം മരണോപമമ് ।
ശ്രുത്വാ ന വിവ്യഥേ രാമഃ കൈകേയീം ചേദമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ഏവമസ്തു ഗമിഷ്യാമി വനം വസ്തുമഹം ത്വിതഃ ।
ജടാജിനധരോ രാജ്ഞഃ പ്രതിജ്ഞാമനുപാലയന് ॥ 2 ॥
ഇദം തു ജ്ഞാതുമിച്ഛാമി കിമര്ഥം മാം മഹീപതിഃ ।
നാഭിനംദതി ദുര്ധര്ഷോ യഥാപൂർവമരിംദമഃ ॥ 3 ॥
മന്യുര്ന ച ത്വയാ കാര്യോ ദേവി ബ്രൂമി തവാഗ്രതഃ ।
യാസ്യാമി ഭവ സുപ്രീതാ വനം ചീരജടാധരഃ ॥ 4 ॥
ഹിതേന ഗുരുണാ പിത്രാ കൃതജ്ഞേന നൃപേണ ച ।
നിയുജ്യമാനോ വിസ്രബ്ധഃ കിം ന കുര്യാമഹം പ്രിയമ് ॥ 5 ॥
അലീകം മാനസം ത്വേകം ഹൃദയം ദഹതീവ മേ ।
സ്വയം യന്നാഹ മാം രാജാ ഭരതസ്യാഭിഷേചനമ് ॥ 6 ॥
അഹം ഹി സീതാം രാജ്യം ച പ്രാണാനിഷ്ടാംധനാനി ച ।
ഹൃഷ്ടോ ഭ്രാത്രേ സ്വയം ദദ്യാം ഭരതായാപ്രചോദിതഃ ॥ 7 ॥
കിം പുനര്മനുജേംദ്രേണ സ്വയം പിത്രാ പ്രചോദിതഃ ।
തവ ച പ്രിയകാമാര്ഥം പ്രതിജ്ഞാമനുപാലയന് ॥ 8 ॥
തദാശ്വാസയ ഹീമം ത്വം കിന്വിദം യന്മഹീപതിഃ ।
വസുധാസക്തനയനോ മംദമശ്രൂണി മുംചതി ॥ 9 ॥
ഗച്ഛംതു ചൈവാനയിതും ദൂതാശ്ശ്രീഘ്രജവൈര്ഹയൈഃ ।
ഭരതം മാതുലകുലാദദ്യൈവ നൃപശാസനാത് ॥ 10 ॥
ദംഡകാരണ്യമേഷോഽഹമിതോ ഗച്ഛാമി സത്വരഃ ।
അവിചാര്യ പിതുർവാക്യം സമാ വസ്തും ചതുര്ദശ ॥ 11 ॥
സാ ഹൃഷ്ടാ തസ്യ തദ്വാക്യം ശ്രുത്വാ രാമസ്യ കൈകയീ ।
പ്രസ്ഥാനം ശ്രദ്ധധാനാ ഹി ത്വരയാമാസ രാഘവമ് ॥ 12 ॥
ഏവം ഭവതു യാസ്യംതി ദൂതാ ശ്ശീഘ്രജവൈര്ഹയൈഃ ।
ഭരതം മാതുലകുലാദുപാവര്തയിതും നരാഃ ॥ 13 ॥
തവ ത്വഹം ക്ഷമം മന്യേ നോത്സുകസ്യ വിലംബനമ് ।
രാമ തസ്മാദിത ശ്ശീഘ്രം വനം ത്വം ഗംതുമര്ഹസി ॥ 14 ॥
വ്രീഡാന്വിത സ്സ്വയം യച്ച നൃപസ്ത്വാം നാഭിഭാഷതേ ।
നൈതത്കിംചിന്നരശ്രേഷ്ഠ മന്യുരേഷോഽപനീയതാമ് ॥ 15 ॥
യാവത്ത്വം ന വനം യാതഃ പുരാദസ്മാദഭിത്വരന് ।
പിതാ താവന്ന തേ രാമ സ്നാസ്യതേ ഭോക്ഷ്യതേഽപി വാ ॥ 16 ॥
ധിക്കഷ്ടമിതി നിഃശ്വസ്യ രാജാ ശോകപരിപ്ലുതഃ ।
മൂര്ഛിതോ ന്യപതത്തസ്മിന്പര്യംകേ ഹേമഭൂഷിതേ ॥ 17 ॥
രാമോഽപ്യുത്ഥാപ്യ രാജാനം കൈകേയ്യാഭിപ്രചോദിതഃ ।
കശയേവാഹതോ വാജീ വനം ഗംതും കൃതത്വരഃ ॥ 18 ॥
തദപ്രിയമനാര്യായാ വചനം ദാരുണോദയമ് ।
ശ്രുത്വാ ഗതവ്യഥോ രാമഃ കൈകേയീം വാക്യമബ്രവീത് ॥ 19 ॥
നാഹമര്ഥപരോ ദേവി ലോകമാവസ്തുമുത്സഹേ ।
വിദ്ധിമാമൃഷിഭിസ്തുല്യം കേവലം ധര്മമാസ്ഥിതമ് ॥ 20 ॥
യദത്ര ഭവതഃ കിംചിച്ഛക്യം കര്തും പ്രിയം മയാ ।
പ്രാണാനപി പരിത്യജ്യ സർവഥാ കൃതമേവ തത് ॥ 21 ॥
ന ഹ്യതോ ധര്മചരണം കിംചിദസ്തി മഹത്തരമ് ।
യഥാ പിതരിശുശ്രൂഷാ തസ്യ വാ വചനക്രിയാ ॥ 22 ॥
അനുക്തോഽപ്യത്രഭവതാ ഭവത്യാ വചനാദഹമ് ।
വനേ വത്സ്യാമി വിജനേ വര്ഷാണീഹ ചതുര്ദശ ॥ 23 ॥
ന നൂനം മയി കൈകയി കിംചിദാശംസസേ ഗുണമ് ।
യദ്രാജാനമവോചസ്ത്വം മമേശ്വരതരാ സതീ ॥ 24 ॥
യാവന്മാതരമാപ്നച്ഛേ സീതാം ചാനുനയാമ്യഹമ് ।
തതോഽദ്യൈവ ഗമിഷ്യാമി ദംഡകാനാം മഹദ്വനമ് ॥ 25 ॥
ഭരതഃ പാലയേദ്രാജ്യം ശുശ്രൂഷേച്ച പിതുര്യഥാ ।
തഥാ ഭവത്യാ കര്തവ്യം സ ഹി ധര്മ സ്സനാതനഃ ॥ 26 ॥
സ രാമസ്യ വചശ്ശ്രൃത്വാ ഭൃശം ദുഃഖഹതഃ പിതാ ।
ശോകാദശക്നുവന്വകതും പ്രരുരോദ മഹാസ്വനമ് ॥ 27 ॥
വംദിത്വാ ചരണൌ രാമോ വിസംജ്ഞസ്യ പിതുസ്തഥാ ।
കൈകേയ്യാശ്ചാപ്യനാര്യായാഃ നിഷ്പപാത മഹാദ്യുതിഃ ॥ 28 ॥
സ രാമഃ പിതരം കൃത്വാ കൈകേയീം ച പ്രദക്ഷിണമ് ।
നിഷ്ക്രമ്യാംതഃപുരാത്തസ്മാത്സ്വം ദദര്ശ സുഹൃജ്ജനമ് ॥ 29 ॥
തം ബാഷ്പപരിപൂര്ണാക്ഷഃ പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമ ഹ ।
ലക്ഷ്മണഃ പരമക്കൃധ്ദഃ സ്സുമിത്രാനംദവര്ധനഃ ॥ 30 ॥
അഭിഷേചനികം ഭാംഡം കൃത്വാ രാമഃ പ്രദക്ഷിണമ് ।
ശനൈര്ജഗാമ സാപേക്ഷോ ദൃഷ്ടിം തത്രാവിചാലയന് ॥ 31 ॥
ന ചാസ്യ മഹതീം ലക്ഷ്മീം രാജ്യനാശോഽപകര്ഷതി ।
ലോകകാംതസ്യ കാംതത്വാച്ഛീതരശ്മേരിവ ക്ഷപാ ॥ 32 ॥
ന വനം ഗംതുകാമസ്യ ത്യജതശ്ച വസുംധരാമ് ।
സർവലോകാതിഗസ്യേവ ലക്ഷ്യതേ ചിത്തവിക്രിയാ ॥ 33 ॥
പ്രതിഷിധ്യ ശുഭം ഛത്രം വ്യജനേ ച സ്വലംകൃതേ ।
വിസര്ജയിത്വാ സ്വജനം രഥം പൌരാംസ്തഥാ ജനാന് ॥ 34 ॥
ധാരയന് മനസാ ദുഃഖമിംദ്രിയാണി നിഗൃഹ്യ ച ।
പ്രവിവേശാത്മവാന്വേശ്മ മാതുരപ്രിയശംസിവാന് ॥ 35 ॥
സർവോഹ്യഭിജനശ്ശ്രീമാന് ശ്രീമതസ്സത്യവാദിനഃ ।
നാലക്ഷയത രാമസ്യ കിംചിദാകാരമാനനേ ॥ 36 ॥
ഉചിതം ച മഹാബാഹുര്നജഹൌഹര്ഷമാത്മനഃ ।
ശാരദ സ്സമുദീര്ണാംശുശ്ചംദ്രസ്തേജ ഇവാത്മജമ് ॥ 37 ॥
വാചാ മധുരയാ രാമസ്സർവം സമ്മാനയംജനമ് ।
മാതുസ്സമീപം ധീരാത്മാ പ്രവിവേശ മഹായശാഃ ॥ 38 ॥
തം ഗുണൈസ്സമതാം പ്രാപ്തോ ഭ്രാതാ വിപുലവിക്രമഃ ।
സൌമിത്രിരനുവവ്രാജ ധാരയംദുഃഖമാത്മജമ് ॥ 39 ॥
പ്രവിശ്യ വേശ്മാതിഭൃശം മുദാഽന്വിതം സമീക്ഷ്യ താം ചാര്ഥവിപത്തിമാഗതാമ് ।
ന ചൈവ രാമോഽത്രജഗാമവിക്രിയാം സുഹൃജ്ജനസ്യാത്മവിപത്തിശംകയാ ॥ 40 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ ഏകോനവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
