શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
તમગ્નિમિવ સંશાંતમંબુહીનમિવાર્ણવમ્ ।
હતપ્રભમિવાઽઽદિત્યં સ્વર્ગસ્થં પ્રેક્ષ્ય પાર્થિવમ્ ॥ 1 ॥
કૌસલ્યા બાષ્પપૂર્ણાક્ષી વિવિધાં શોકકર્શિતા ।
ઉપગૃહ્ય શિરો રાજ્ઞઃ કૈકેયીં પ્રત્યભાષત ॥ 2 ॥
તમગ્નિમિવ સંશાંતમંબુહીનમિવાર્ણવમ્ ।
હતપ્રભમિવાઽઽદિત્યં સ્વર્ગસ્થં પ્રેક્ષ્ય પાર્થિવમ્ ॥ 3 ॥
કૌસલ્યા બાષ્પપૂર્ણાક્ષી વિવિધાં શોકકર્શિતા ।
ઉપગૃહ્ય શિરો રાજ્ઞઃ કૈકેયીં પ્રત્યભાષત ॥ 4 ॥
સકામા ભવ કૈકેયિ ભુંક્ષ્વ રાજ્યમકંટકમ્ ।
ત્યક્ત્વા રાજાનમેકાગ્રા નૃશંસે દુષ્ટચારિણિ ॥ 5 ॥
વિહાય માં ગતો રામઃ ભર્તા ચ સ્વર્ગતો મમ ।
વિપથે સાર્થહીનેવ નાહં જીવિતુમુત્સહે ॥ 6 ॥
ભર્તારં તં પરિત્યજ્ય કા સ્ત્રી દૈવતમાત્મનઃ ।
ઇચ્છેજ્જીવિતુમન્યત્ર કૈકેય્યાસ્ત્યક્તધર્મણઃ ॥ 7 ॥
ન લુબ્ધો બુધ્યતે દોષાન્ કિંપાકમિવ ભક્ષયન્ ।
કુબ્જાનિમિત્તં કૈકેય્યા રાઘવાણાં કુલં હતમ્ ॥ 8 ॥
અનિયોગે નિયુક્તેન રાજ્ઞા રામં વિવાસિતમ્ ।
સભાર્યં જનકશ્શ્રુત્વા પરિતપ્સ્યત્યહં યથા ॥ 9 ॥
સ મામનાથાં વિધવાં નાદ્ય જાનાતિ ધાર્મિકઃ ।
રામઃ કમલપત્રાક્ષઃ જીવન્નાશમિતો ગતઃ ॥ 10 ॥
વિદેહરાજસ્ય સુતા તથા સીતા તપસ્વિની ।
દુઃખસ્યાનુચિતા દુઃખં વને પર્યુદ્વિજિષ્યતિ ॥ 11 ॥
નદતાં ભીમઘોષાણાં નિશાસુ મૃગપક્ષિણામ્ ।
નિશમ્ય નૂનં સંત્રસ્તા રાઘવં સંશ્રયિષ્યતિ ॥ 12 ॥
વૃદ્ધશ્ચૈવાલ્પપુત્રશ્ચ વૈદેહીમનુચિંતયન્ ।
સોઽપિ શોકસમાવિષ્ટો નનુ ત્યક્ષ્યતિ જીવિતમ્ ॥ 13 ॥
સાઽહમદ્યૈવ દિષ્ટાંતં ગમિષ્યામિ પતિવ્રતા ।
ઇદં શરીર માલિંગ્ય પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્ ॥ 14 ॥
તાં તતસ્સંપરિષ્વજ્ય વિલપંતીં તપસ્વિનીમ્ ।
વ્યપનીય સુદુઃખાર્તાં કૌસલ્યાં વ્યાવહારિકાઃ ॥ 15 ॥
તૈલદ્રોણ્યામથામાત્યા સમ્વેશ્ય જગતીપતિમ્ ।
રાજ્ઞસ્સર્વાણ્યથાદિષ્ટાશ્ચક્રુઃ કર્માણ્યનંતરમ્ ॥ 16 ॥
ન તુ સંકલનં રાજ્ઞો વિના પુત્રેણ મંત્રિણઃ ।
સર્વજ્ઞાઃ કર્તુમીષુસ્તે તતો રક્ષંતિ ભૂમિપમ્ ॥ 17 ॥
તૈલદ્રોણ્યાં તુ સચિવૈશ્શાયિતં તં નરાધિપમ્ ।
હા મૃતોઽયમિતિ જ્ઞાત્વા સ્ત્રિયસ્તાઃ પર્યદેવયન્ ॥ 18 ॥
બાહૂનુદ્યમ્ય કૃપણાઃ નેત્રપ્રસ્રવણૈર્મુખૈઃ ।
રુદંત્ય શ્શોકસંતપ્તાઃ કૃપણં પર્યદેવયન્ ॥ 19 ॥
હા મહારાજ રામેણ સતતં પ્રિયવાદિના ।
વિહીનાસ્સત્યસંધેન કિમર્થં વિજહાસિ નઃ ॥ 20 ॥
કૈકેય્યા દુષ્ટભાવાયાઃ રાઘવેણ વિયોજિતાઃ ।
કથં પતિઘ્નયા વત્સ્યામ સ્સમીપે વિધવા વયમ્ ॥ 21 ॥
સ હિ નાથસ્સદાસ્માકં તવ ચ પ્રભુરાત્મવાન્ ।
વનં રામો ગતશ્શ્રીમાન્વિહાય નૃપતિશ્રિયમ્ ॥ 22 ॥
ત્વયા તેન ચ વીરેણ વિના વ્યસનમોહિતાઃ ।
કથં વયં નિવત્સ્યામઃ કૈકેય્યા ચ વિદૂષિતાઃ ॥ 23 ॥
યયા તુ રાજા રામશ્ચ લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ ।
સીતયા સહ સંત્યક્તા સ્સાકમન્યં ન હાસ્યતિ ॥ 24 ॥
તા બાષ્પેણ ચ સંવીતાશ્શોકેન વિપુલેન ચ ।
વ્યવેષ્ટંત નિરાનંદા રાઘવસ્ય વરસ્ત્રિયઃ ॥ 25 ॥
નિશા ચંદ્રવિહીનેવ સ્ત્રીવ ભર્તૃવિવર્જિતા ।
પુરી નારાજતાયોધ્યા હીના રાજ્ઞા મહાત્મના ॥ 26 ॥
બાષ્પપર્યાકુલજના હાહાભૂતકુલાંગના ।
શૂન્યચત્વરવેશ્માંતા ન બભ્રાજ યથાપુરમ્ ॥ 27 ॥
ગતે તુ શોકાત્ ત્રિદિવં નરાધિપે મહીતલસ્થાસુ નૃપાંગનાસુ ચ ।
નિવૃત્તચારસ્સહસા ગતો રવિઃ પ્રવૃત્તચારા રજની હ્યુપસ્થિતા ॥ 28 ॥
ઋતે તુ પુત્રાદ્ધહનં મહીપતેર્નરોચયંતે સુહૃદસ્સમાગતાઃ ।
ઇતીવ તસ્મિન્ શયને ન્યવેશયન્ વનિચિંત્ય રાજાનમચિંત્ય દર્શનમ્ ॥ 29 ॥
ગતપ્રભા દ્યૌરિવ ભાસ્કરં વિના વ્યપેતનક્ષત્રગણેવ શર્વરી ।
પુરી બભાસે રહિતા મહાત્મના ન ચાસ્રકંઠાઽકુલમાર્ગચત્વરા ॥ 30 ॥
નરાશ્ચ નાર્યશ્ચ સમેત્ય સંઘશઃ વિગર્હમાણા ભરતસ્ય માતરમ્ ।
તદા નગર્યાં નરદેવસંક્ષયે બભૂવુરાર્તા ન ચ શર્મ લેભિરે ॥ 31 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
