ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତମଗ୍ନିମିଵ ସଂଶାଂତମଂବୁହୀନମିଵାର୍ଣଵମ୍ ।
ହତପ୍ରଭମିଵାଽଽଦିତ୍ୟଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ପାର୍ଥିଵମ୍ ॥ 1 ॥
କୌସଲ୍ୟା ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ଵିଵିଧାଂ ଶୋକକର୍ଶିତା ।
ଉପଗୃହ୍ୟ ଶିରୋ ରାଜ୍ଞଃ କୈକେୟୀଂ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ॥ 2 ॥
ତମଗ୍ନିମିଵ ସଂଶାଂତମଂବୁହୀନମିଵାର୍ଣଵମ୍ ।
ହତପ୍ରଭମିଵାଽଽଦିତ୍ୟଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ପାର୍ଥିଵମ୍ ॥ 3 ॥
କୌସଲ୍ୟା ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ଵିଵିଧାଂ ଶୋକକର୍ଶିତା ।
ଉପଗୃହ୍ୟ ଶିରୋ ରାଜ୍ଞଃ କୈକେୟୀଂ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ॥ 4 ॥
ସକାମା ଭଵ କୈକେୟି ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ରାଜ୍ୟମକଂଟକମ୍ ।
ତ୍ୟକ୍ତ୍ଵା ରାଜାନମେକାଗ୍ରା ନୃଶଂସେ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣି ॥ 5 ॥
ଵିହାୟ ମାଂ ଗତୋ ରାମଃ ଭର୍ତା ଚ ସ୍ଵର୍ଗତୋ ମମ ।
ଵିପଥେ ସାର୍ଥହୀନେଵ ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ॥ 6 ॥
ଭର୍ତାରଂ ତଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ କା ସ୍ତ୍ରୀ ଦୈଵତମାତ୍ମନଃ ।
ଇଚ୍ଛେଜ୍ଜୀଵିତୁମନ୍ୟତ୍ର କୈକେୟ୍ୟାସ୍ତ୍ୟକ୍ତଧର୍ମଣଃ ॥ 7 ॥
ନ ଲୁବ୍ଧୋ ବୁଧ୍ୟତେ ଦୋଷାନ୍ କିଂପାକମିଵ ଭକ୍ଷୟନ୍ ।
କୁବ୍ଜାନିମିତ୍ତଂ କୈକେୟ୍ୟା ରାଘଵାଣାଂ କୁଲଂ ହତମ୍ ॥ 8 ॥
ଅନିୟୋଗେ ନିୟୁକ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ରାମଂ ଵିଵାସିତମ୍ ।
ସଭାର୍ୟଂ ଜନକଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରିତପ୍ସ୍ୟତ୍ୟହଂ ୟଥା ॥ 9 ॥
ସ ମାମନାଥାଂ ଵିଧଵାଂ ନାଦ୍ୟ ଜାନାତି ଧାର୍ମିକଃ ।
ରାମଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ଜୀଵନ୍ନାଶମିତୋ ଗତଃ ॥ 10 ॥
ଵିଦେହରାଜସ୍ୟ ସୁତା ତଥା ସୀତା ତପସ୍ଵିନୀ ।
ଦୁଃଖସ୍ୟାନୁଚିତା ଦୁଃଖଂ ଵନେ ପର୍ୟୁଦ୍ଵିଜିଷ୍ୟତି ॥ 11 ॥
ନଦତାଂ ଭୀମଘୋଷାଣାଂ ନିଶାସୁ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍ ।
ନିଶମ୍ୟ ନୂନଂ ସଂତ୍ରସ୍ତା ରାଘଵଂ ସଂଶ୍ରୟିଷ୍ୟତି ॥ 12 ॥
ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚୈଵାଲ୍ପପୁତ୍ରଶ୍ଚ ଵୈଦେହୀମନୁଚିଂତୟନ୍ ।
ସୋଽପି ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟୋ ନନୁ ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟତି ଜୀଵିତମ୍ ॥ 13 ॥
ସାଽହମଦ୍ୟୈଵ ଦିଷ୍ଟାଂତଂ ଗମିଷ୍ୟାମି ପତିଵ୍ରତା ।
ଇଦଂ ଶରୀର ମାଲିଂଗ୍ୟ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ୟାମି ହୁତାଶନମ୍ ॥ 14 ॥
ତାଂ ତତସ୍ସଂପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ଵିଲପଂତୀଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଵ୍ୟପନୀୟ ସୁଦୁଃଖାର୍ତାଂ କୌସଲ୍ୟାଂ ଵ୍ୟାଵହାରିକାଃ ॥ 15 ॥
ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ୟାମଥାମାତ୍ୟା ସମ୍ଵେଶ୍ୟ ଜଗତୀପତିମ୍ ।
ରାଜ୍ଞସ୍ସର୍ଵାଣ୍ୟଥାଦିଷ୍ଟାଶ୍ଚକ୍ରୁଃ କର୍ମାଣ୍ୟନଂତରମ୍ ॥ 16 ॥
ନ ତୁ ସଂକଲନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିନା ପୁତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରିଣଃ ।
ସର୍ଵଜ୍ଞାଃ କର୍ତୁମୀଷୁସ୍ତେ ତତୋ ରକ୍ଷଂତି ଭୂମିପମ୍ ॥ 17 ॥
ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ୟାଂ ତୁ ସଚିଵୈଶ୍ଶାୟିତଂ ତଂ ନରାଧିପମ୍ ।
ହା ମୃତୋଽୟମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିୟସ୍ତାଃ ପର୍ୟଦେଵୟନ୍ ॥ 18 ॥
ବାହୂନୁଦ୍ୟମ୍ୟ କୃପଣାଃ ନେତ୍ରପ୍ରସ୍ରଵଣୈର୍ମୁଖୈଃ ।
ରୁଦଂତ୍ୟ ଶ୍ଶୋକସଂତପ୍ତାଃ କୃପଣଂ ପର୍ୟଦେଵୟନ୍ ॥ 19 ॥
ହା ମହାରାଜ ରାମେଣ ସତତଂ ପ୍ରିୟଵାଦିନା ।
ଵିହୀନାସ୍ସତ୍ୟସଂଧେନ କିମର୍ଥଂ ଵିଜହାସି ନଃ ॥ 20 ॥
କୈକେୟ୍ୟା ଦୁଷ୍ଟଭାଵାୟାଃ ରାଘଵେଣ ଵିୟୋଜିତାଃ ।
କଥଂ ପତିଘ୍ନୟା ଵତ୍ସ୍ୟାମ ସ୍ସମୀପେ ଵିଧଵା ଵୟମ୍ ॥ 21 ॥
ସ ହି ନାଥସ୍ସଦାସ୍ମାକଂ ତଵ ଚ ପ୍ରଭୁରାତ୍ମଵାନ୍ ।
ଵନଂ ରାମୋ ଗତଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଵିହାୟ ନୃପତିଶ୍ରିୟମ୍ ॥ 22 ॥
ତ୍ଵୟା ତେନ ଚ ଵୀରେଣ ଵିନା ଵ୍ୟସନମୋହିତାଃ ।
କଥଂ ଵୟଂ ନିଵତ୍ସ୍ୟାମଃ କୈକେୟ୍ୟା ଚ ଵିଦୂଷିତାଃ ॥ 23 ॥
ୟୟା ତୁ ରାଜା ରାମଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।
ସୀତୟା ସହ ସଂତ୍ୟକ୍ତା ସ୍ସାକମନ୍ୟଂ ନ ହାସ୍ୟତି ॥ 24 ॥
ତା ବାଷ୍ପେଣ ଚ ସଂଵୀତାଶ୍ଶୋକେନ ଵିପୁଲେନ ଚ ।
ଵ୍ୟଵେଷ୍ଟଂତ ନିରାନଂଦା ରାଘଵସ୍ୟ ଵରସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ 25 ॥
ନିଶା ଚଂଦ୍ରଵିହୀନେଵ ସ୍ତ୍ରୀଵ ଭର୍ତୃଵିଵର୍ଜିତା ।
ପୁରୀ ନାରାଜତାୟୋଧ୍ୟା ହୀନା ରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା ॥ 26 ॥
ବାଷ୍ପପର୍ୟାକୁଲଜନା ହାହାଭୂତକୁଲାଂଗନା ।
ଶୂନ୍ୟଚତ୍ଵରଵେଶ୍ମାଂତା ନ ବଭ୍ରାଜ ୟଥାପୁରମ୍ ॥ 27 ॥
ଗତେ ତୁ ଶୋକାତ୍ ତ୍ରିଦିଵଂ ନରାଧିପେ ମହୀତଲସ୍ଥାସୁ ନୃପାଂଗନାସୁ ଚ ।
ନିଵୃତ୍ତଚାରସ୍ସହସା ଗତୋ ରଵିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତଚାରା ରଜନୀ ହ୍ୟୁପସ୍ଥିତା ॥ 28 ॥
ଋତେ ତୁ ପୁତ୍ରାଦ୍ଧହନଂ ମହୀପତେର୍ନରୋଚୟଂତେ ସୁହୃଦସ୍ସମାଗତାଃ ।
ଇତୀଵ ତସ୍ମିନ୍ ଶୟନେ ନ୍ୟଵେଶୟନ୍ ଵନିଚିଂତ୍ୟ ରାଜାନମଚିଂତ୍ୟ ଦର୍ଶନମ୍ ॥ 29 ॥
ଗତପ୍ରଭା ଦ୍ୟୌରିଵ ଭାସ୍କରଂ ଵିନା ଵ୍ୟପେତନକ୍ଷତ୍ରଗଣେଵ ଶର୍ଵରୀ ।
ପୁରୀ ବଭାସେ ରହିତା ମହାତ୍ମନା ନ ଚାସ୍ରକଂଠାଽକୁଲମାର୍ଗଚତ୍ଵରା ॥ 30 ॥
ନରାଶ୍ଚ ନାର୍ୟଶ୍ଚ ସମେତ୍ୟ ସଂଘଶଃ ଵିଗର୍ହମାଣା ଭରତସ୍ୟ ମାତରମ୍ ।
ତଦା ନଗର୍ୟାଂ ନରଦେଵସଂକ୍ଷୟେ ବଭୂଵୁରାର୍ତା ନ ଚ ଶର୍ମ ଲେଭିରେ ॥ 31 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
