શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।
અથ યાત્રાં સમીહંતં શત્રુઘ્નો લક્ષ્મણાનુજઃ ।
ભરતં શોકસંતપ્તમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
ગતિર્ય સ્સર્વભૂતાનાં દુઃખે કિં પુનરાત્મનઃ ।
સ રામ સ્સત્ત્વસંપન્નઃ સ્ત્રિયા પ્રવ્રાજિતો વનમ્ ॥ 2 ॥
બલવાન્વીર્યસંપન્નો લક્ષ્મણો નામ યોઽપ્યસૌ ।
કિં ન મોચયતે રામં કૃત્વા સ્મ પિતૃનિગ્રહમ્ ॥ 3 ॥
પૂર્વમેવ તુ નિગ્રાહ્ય સ્સમવેક્ષ્ય નયાનયૌ ।
ઉત્પથં યસ્સમારૂઢો રાજા નાર્યા વશં ગતઃ ॥ 4 ॥
ઇતિ સંભાષમાણે તુ શત્રુઘ્ને લક્ષ્મણાનુજે ।
પ્રાગ્દ્વારેઽભૂત્તદા કુબ્જા સર્વાભરણભૂષિતા ॥ 5 ॥
લિપ્તા ચંદનસારેણ રાજવસ્ત્રાણિ બિભ્રતી ।
વિવિધં વિવિધૈ સ્તૈસ્તૈર્ભૂષણૈશ્ચ વિભૂષિતા ॥ 6 ॥
મેખલાદામભિશ્ચિત્રૈરન્યૈશ્ચ શુભભૂષણૈઃ ।
બભાસે બહુભિર્બદ્ધા રજ્જુબદ્ધેવ વાનરી ॥ 7 ॥
તાં સમીક્ષ્ય તદા દ્વાસ્સ્થાસ્સુભૃશં પાપકારિણીમ્ ।
ગૃહીત્વાઽકરુણાં કુબ્જાં શત્રુઘ્નાય ન્યવેદયન્ ॥ 8 ॥
યસ્યાઃ કૃતે વને રામો ન્યસ્તદેહશ્ચ વઃ પિતા ।
સેયં પાપા નૃશંસા ચ તસ્યાઃ કુરુ યથામતિ ॥ 9 ॥
શત્રુઘ્નશ્ચ તદાજ્ઞાય વચનં ભૃશદુઃખિતઃ ।
અંતઃપુરચરાન્સર્વાનિત્યુવાચ ધૃત વ્રતઃ ॥ 10 ॥
તીવ્રમુત્પાદિતં દુઃખં ભ્રાત્રૂણાં મે તથા પિતુઃ ।
યયા સેયં નૃશંસસ્ય કર્મણઃ ફલમશ્નુતામ્ ॥ 11 ॥
એવમુક્ત્વા તુ તેનાશુ સખીજનસમાવૃતા ।
ગૃહીતા બલવત્કુબ્જા સા તદ્ગૃહમનાદયત્ ॥ 12 ॥
તત સ્સુભૃશસંતપ્તસ્તસ્યા સ્સર્વ સ્સખીજનઃ ।
ક્રુદ્ધમાજ્ઞાય શત્રુઘ્નં વિપલાયત સર્વશઃ ॥ 13 ॥
આમંત્રયત કૃત્સ્ન શ્ચ તસ્યા સ્સર્વ સ્સખીજનઃ ।
યથાઽયં સમુપક્રાંતો નિશ્શેષાં નઃ કરિષ્યતિ ॥ 14 ॥
સાનુક્રોશાં વદાન્યાં ચ ધર્મજ્ઞાં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
કૌસલ્યાં શરણં યામ સા હિ નોઽસ્તુ ધ્રુવા ગતિઃ ॥ 15 ॥
સ ચ રોષેણ તામ્રાક્ષ શ્શત્રુઘ્ન શ્શત્રુતાપનઃ ।
વિચકર્ષ તદા કુબ્જાં ક્રોશંતીં ધરણીતલે ॥ 16 ॥
તસ્યા હ્યાકૃષ્યમાણાયા મંથરાયા સ્તતસ્તતઃ ।
ચિત્રં બહુવિધં ભાંડં પૃથિવ્યાં તદ્વ્યશીર્યત ॥ 17 ॥
તેન ભાંડેન સંસ્તીર્ણં શ્રીમદ્રાજનિવેશનમ્ ।
અશોભત તદા ભૂયઃ શારદં ગગનં યથા ॥ 18 ॥
સ બલી બલવત્ક્રોધાદ્ગૃહીત્વા પુરુષર્ષભઃ ।
કૈકેયીમભિનિર્ભર્ત્સ્ય બભાષે પરુષં વચઃ ॥ 19 ॥
તૈર્વાક્યૈઃ પરુષૈર્દુઃખૈઃ કૈકેયી ભૃશદુઃખિતા ।
શત્રુઘ્નભયસંત્રસ્તા પુત્રં શરણમાગતા ॥ 20 ॥
તં પ્રેક્ષ્ય ભરતઃ ક્રુદ્ધં શત્રુઘ્નમિદમબ્રવીત્ ।
અવધ્યા સ્સર્વભૂતાનાં પ્રમદાઃ ક્ષમ્યતામિતિ ॥ 21 ॥
હન્યામહમિમાં પાપાં કૈકેયીં દુષ્ટચારિણીમ્ ।
યદિ માં ધાર્મિકો રામો નાસૂયેન્માતૃઘાતકમ્ ॥ 22 ॥
ઇમામપિ હતાં કુબ્જાં યદિ જાનાતિ રાઘવઃ ।
ત્વાં ચ માં ચ હિ ધર્માત્મા નાભિભાષિષ્યતે ધ્રુવમ્ ॥ 23 ॥
ભરતસ્ય વચશ્શ્રુત્વા શત્રુઘ્નો લક્ષ્મણાનુજઃ ।
ન્યવર્તત તતો રોષાત્તાં મુમોચ ચ મંથરામ્ ॥ 24 ॥
સા પાદમૂલે કૈકેય્યા મંથરા નિપપાત હ ।
નિશ્શ્વસંતી સુદુઃખાર્તા કૃપણં વિલલાપ ચ ॥ 25 ॥
શત્રુઘ્નવિક્ષેપવિમૂઢસંજ્ઞાં સમીક્ષ્ય કુબ્જાં ભરતસ્ય માતા ।
શનૈસ્સમાશ્વાસયદાર્તરૂપાં ક્રૌંચીં વિલગ્નામિવ વીક્ષમાણામ્ ॥ 26 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે અષ્ટસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥
