śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha ṣaḍviṃśassargaḥ ।
dūṣaṇastu svakaṃ sainyaṃ hanyamānaṃ nirīkṣya saḥ ।
sandidēśa mahābāhurbhīmavēgāndurāsadān ॥ 1 ॥
rākṣasānpañchasahasrānsamarēṣvanivartinaḥ ।
tē śūlaiḥ paṭṭiśaiḥ khaṅgai śilāvarṣairdrumairapi ॥ 2 ॥
śaravarṣairavichChinnaṃ vavarṣustaṃ samantataḥ ।
sa dṛmāṇāṃ śilānāṃ cha varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat ॥ 3 ॥
pratijagrāha dharmātmā rāghavastīkṣṇasāyakaiḥ ।
pratigṛhya cha tadvarṣaṃ nimīlita ivarṣabhaḥ ॥ 4 ॥
rāmaḥ krōdhaṃ paraṃ bhējē vadhārthaṃ sarvarakṣasām ।
tataḥ krōdhasamāviṣṭaḥ pradīpta iva tējasā ॥ 5 ॥
śarairavākiratsainyaṃ sarvatassahadūṣaṇam ।
tatassēnāpatiḥ kruddhō dūṣaṇaśśatrudūṣaṇaḥ ॥ 6 ॥
śarairaśanikalpaistaṃ rāghavaṃ samavākirat ।
tatō rāmassusaṅkṛddhaḥ kṣurēṇāsya mahaddhanuḥ ॥ 7 ॥
chichChēda samarē vīraśchaturbhiśchaturō hayān ।
hatvā chāśvānśaraistīkṣṇairardhachandrēṇa sārathēḥ ॥ 8 ॥
śirō jahāra tadrakṣastribhirvivyādha vakṣasi ।
sa chChinnadhanvā virathō hatāśvō hatasārathiḥ ॥ 9 ॥
jagrāha giriśṛṅgābhaṃ parighaṃ rōmaharṣaṇam ।
vēṣṭitaṃ kāñchanaiḥ paṭṭairdēvasainyapramardanam ॥ 10 ॥
āyasaiśśaṅkubhistīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasōkṣitam ।
vajrāśanisamasparśaṃ paragōpuradāraṇam ॥ 11 ॥
taṃ mahōragasaṅkāśaṃ pragṛhya parighaṃ raṇē ।
dūṣaṇō'bhyadravadrāmaṃ krūrakarmā niśācharaḥ ॥ 12 ॥
tasyābhipatamānasya dūṣaṇasya sa rāghavaḥ ।
dvābhyāṃ śarābhyāṃ chichChēda sahastābharaṇau bhujau ॥ 13 ॥
bhraṣṭastasya mahākāyaḥ papāta raṇamūrdhani ।
parighaśChinnahastasya śakradhvaja ivāgrataḥ ॥ 14 ॥
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ ।
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ ॥ 15 ॥
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇē ।
sādhusādhviti kākutsthaṃ sarvabhūtānyapūjayan ॥ 16 ॥
ētasminnantarē kruddhāstrayaḥ sēnāgrayāyinaḥ ।
saṃhṛtyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ ॥ 17 ॥
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī cha mahābalaḥ ।
mahākapālō vipulaṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ ॥ 18 ॥
sthūlākṣaḥ paṭṭisaṃ gṛhya pramāthī cha paraśvadham ।
dṛṣṭvaivāpatatastūrṇaṃ rāghavassāyakaiśśitaiḥ ॥ 19 ॥
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptānatithīniva ।
mahākapālasya śiraśchichChēda paramēṣubhiḥ ॥ 20 ॥
asaṅkhyēyaistu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam ।
sa papāta hatō bhūmau viṭapīva mahādrumaḥ ॥ 21 ॥
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ ।
dūṣaṇasyānugānpañchasahasrānkupitaḥ kṣaṇāt ॥ 22 ॥
bāṇaughaiḥ pañchasāhasrairanayadyamasādanam ।
dūṣaṇaṃ nihataṃ dṛṣṭvā tasya chaiva padānugān ॥ 23 ॥
vyādidēśa kharaḥ kruddhaḥ sēnādhyakṣānmahābalān ।
ayaṃ vinihatassaṅkhyē dūṣaṇassapadānugaḥ ॥ 24 ॥
mahatyā sēnayā sārdhaṃ yuddhvā rāmaṃ kumānuṣam ।
śastrairnānāvidhākārairhanadhvaṃ sarvarākṣasāḥ ॥ 25 ॥
ēvamuktvā kharaḥ kruddhō rāmamēvābhidudruvē ।
śyēnagāmī pṛthugrīvō yajñaśatrurvihaṅgamaḥ ॥ 26 ॥
durjayaḥ karavīrākṣaḥ paruṣaḥ kālakārmukaḥ ।
mēghamālī mahāmālī sarpāsyō rudhirāśanaḥ ॥ 27 ॥
dvādaśaitē mahāvīryā balādhyakṣāssasainikāḥ ।
rāmamēvābhyadhāvanta visṛjantaśśarōttamān ॥ 28 ॥
tataḥ pāvakasaṅkāśairhēmavajravibhūṣitaiḥ ।
jaghāna śēṣaṃ tējasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ ॥ 29 ॥
tē rukmapuṅkhā viśikhāssadhūmā iva pāvakāḥ ।
nijaghnustāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān ॥ 30 ॥
rakṣasāṃ tu śataṃ rāmaśśatēnaikēna karṇinā ।
sahasraṃ cha sahasrēṇa jaghāna raṇamūrdhani ॥ 31 ॥
tairbhinnavarmābharaṇāśChinnabhinnaśarāsanāḥ ।
nipētuśśōṇitādigdhā dharaṇyāṃ rajanīcharāḥ ॥ 32 ॥
tairmuktakēśaissamarē patitaiśśōṇitōkṣitaiḥ ।
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvēdiḥ kuśairiva ॥ 33 ॥
kṣaṇēna tu mahāghōraṃ vanaṃ nihatarākṣasam ।
babhūva nirayaprakhyaṃ māṃsaśōṇitakardamam ॥ 34 ॥
chaturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām ।
hatānyēkēna rāmēṇa mānuṣēṇa padātinā ॥ 35 ॥
tasya sainyasya sarvasya kharaśśēṣō mahārathaḥ ।
rākṣasastriśirāśchaiva rāmaścha ripusūdanaḥ ॥ 36 ॥
śēṣā hatā mahāsatvā rākṣasā raṇamūrdhani ।
ghōrā durviṣahāḥ sarvē lakṣmaṇasyāgrajēna tē ॥ 37 ॥
tatastu tadbhīmabalaṃ mahāhavē samīkṣya rāmēṇa hataṃ balīyasā ।
rathēna rāmaṃ mahatā kharastadā samāsasādēndra ivōdyatāśaniḥ ॥ 38 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē ṣaḍviṃśassargaḥ ॥