શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ।
દૂષણસ્તુ સ્વકં સૈન્યં હન્યમાનં નિરીક્ષ્ય સઃ ।
સંદિદેશ મહાબાહુર્ભીમવેગાંદુરાસદાન્ ॥ 1 ॥
રાક્ષસાન્પંચસહસ્રાન્સમરેષ્વનિવર્તિનઃ ।
તે શૂલૈઃ પટ્ટિશૈઃ ખંગૈ શિલાવર્ષૈર્દ્રુમૈરપિ ॥ 2 ॥
શરવર્ષૈરવિચ્છિન્નં વવર્ષુસ્તં સમંતતઃ ।
સ દૃમાણાં શિલાનાં ચ વર્ષં પ્રાણહરં મહત્ ॥ 3 ॥
પ્રતિજગ્રાહ ધર્માત્મા રાઘવસ્તીક્ષ્ણસાયકૈઃ ।
પ્રતિગૃહ્ય ચ તદ્વર્ષં નિમીલિત ઇવર્ષભઃ ॥ 4 ॥
રામઃ ક્રોધં પરં ભેજે વધાર્થં સર્વરક્ષસામ્ ।
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટઃ પ્રદીપ્ત ઇવ તેજસા ॥ 5 ॥
શરૈરવાકિરત્સૈન્યં સર્વતસ્સહદૂષણમ્ ।
તતસ્સેનાપતિઃ ક્રુદ્ધો દૂષણશ્શત્રુદૂષણઃ ॥ 6 ॥
શરૈરશનિકલ્પૈસ્તં રાઘવં સમવાકિરત્ ।
તતો રામસ્સુસંકૃદ્ધઃ ક્ષુરેણાસ્ય મહદ્ધનુઃ ॥ 7 ॥
ચિચ્છેદ સમરે વીરશ્ચતુર્ભિશ્ચતુરો હયાન્ ।
હત્વા ચાશ્વાન્શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્ધચંદ્રેણ સારથેઃ ॥ 8 ॥
શિરો જહાર તદ્રક્ષસ્ત્રિભિર્વિવ્યાધ વક્ષસિ ।
સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ॥ 9 ॥
જગ્રાહ ગિરિશૃંગાભં પરિઘં રોમહર્ષણમ્ ।
વેષ્ટિતં કાંચનૈઃ પટ્ટૈર્દેવસૈન્યપ્રમર્દનમ્ ॥ 10 ॥
આયસૈશ્શંકુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ કીર્ણં પરવસોક્ષિતમ્ ।
વજ્રાશનિસમસ્પર્શં પરગોપુરદારણમ્ ॥ 11 ॥
તં મહોરગસંકાશં પ્રગૃહ્ય પરિઘં રણે ।
દૂષણોઽભ્યદ્રવદ્રામં ક્રૂરકર્મા નિશાચરઃ ॥ 12 ॥
તસ્યાભિપતમાનસ્ય દૂષણસ્ય સ રાઘવઃ ।
દ્વાભ્યાં શરાભ્યાં ચિચ્છેદ સહસ્તાભરણૌ ભુજૌ ॥ 13 ॥
ભ્રષ્ટસ્તસ્ય મહાકાયઃ પપાત રણમૂર્ધનિ ।
પરિઘશ્છિન્નહસ્તસ્ય શક્રધ્વજ ઇવાગ્રતઃ ॥ 14 ॥
સ કરાભ્યાં વિકીર્ણાભ્યાં પપાત ભુવિ દૂષણઃ ।
વિષાણાભ્યાં વિશીર્ણાભ્યાં મનસ્વીવ મહાગજઃ ॥ 15 ॥
તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ દૂષણં નિહતં રણે ।
સાધુસાધ્વિતિ કાકુત્સ્થં સર્વભૂતાન્યપૂજયન્ ॥ 16 ॥
એતસ્મિન્નંતરે ક્રુદ્ધાસ્ત્રયઃ સેનાગ્રયાયિનઃ ।
સંહૃત્યાભ્યદ્રવન્ રામં મૃત્યુપાશાવપાશિતાઃ ॥ 17 ॥
મહાકપાલઃ સ્થૂલાક્ષઃ પ્રમાથી ચ મહાબલઃ ।
મહાકપાલો વિપુલં શૂલમુદ્યમ્ય રાક્ષસઃ ॥ 18 ॥
સ્થૂલાક્ષઃ પટ્ટિસં ગૃહ્ય પ્રમાથી ચ પરશ્વધમ્ ।
દૃષ્ટ્વૈવાપતતસ્તૂર્ણં રાઘવસ્સાયકૈશ્શિતૈઃ ॥ 19 ॥
તીક્ષ્ણાગ્રૈઃ પ્રતિજગ્રાહ સંપ્રાપ્તાનતિથીનિવ ।
મહાકપાલસ્ય શિરશ્ચિચ્છેદ પરમેષુભિઃ ॥ 20 ॥
અસંખ્યેયૈસ્તુ બાણૌઘૈઃ પ્રમમાથ પ્રમાથિનમ્ ।
સ પપાત હતો ભૂમૌ વિટપીવ મહાદ્રુમઃ ॥ 21 ॥
સ્થૂલાક્ષસ્યાક્ષિણી તીક્ષ્ણૈઃ પૂરયામાસ સાયકૈઃ ।
દૂષણસ્યાનુગાન્પંચસહસ્રાન્કુપિતઃ ક્ષણાત્ ॥ 22 ॥
બાણૌઘૈઃ પંચસાહસ્રૈરનયદ્યમસાદનમ્ ।
દૂષણં નિહતં દૃષ્ટ્વા તસ્ય ચૈવ પદાનુગાન્ ॥ 23 ॥
વ્યાદિદેશ ખરઃ ક્રુદ્ધઃ સેનાધ્યક્ષાન્મહાબલાન્ ।
અયં વિનિહતસ્સંખ્યે દૂષણસ્સપદાનુગઃ ॥ 24 ॥
મહત્યા સેનયા સાર્ધં યુદ્ધ્વા રામં કુમાનુષમ્ ।
શસ્ત્રૈર્નાનાવિધાકારૈર્હનધ્વં સર્વરાક્ષસાઃ ॥ 25 ॥
એવમુક્ત્વા ખરઃ ક્રુદ્ધો રામમેવાભિદુદ્રુવે ।
શ્યેનગામી પૃથુગ્રીવો યજ્ઞશત્રુર્વિહંગમઃ ॥ 26 ॥
દુર્જયઃ કરવીરાક્ષઃ પરુષઃ કાલકાર્મુકઃ ।
મેઘમાલી મહામાલી સર્પાસ્યો રુધિરાશનઃ ॥ 27 ॥
દ્વાદશૈતે મહાવીર્યા બલાધ્યક્ષાસ્સસૈનિકાઃ ।
રામમેવાભ્યધાવંત વિસૃજંતશ્શરોત્તમાન્ ॥ 28 ॥
તતઃ પાવકસંકાશૈર્હેમવજ્રવિભૂષિતૈઃ ।
જઘાન શેષં તેજસ્વી તસ્ય સૈન્યસ્ય સાયકૈઃ ॥ 29 ॥
તે રુક્મપુંખા વિશિખાસ્સધૂમા ઇવ પાવકાઃ ।
નિજઘ્નુસ્તાનિ રક્ષાંસિ વજ્રા ઇવ મહાદ્રુમાન્ ॥ 30 ॥
રક્ષસાં તુ શતં રામશ્શતેનૈકેન કર્ણિના ।
સહસ્રં ચ સહસ્રેણ જઘાન રણમૂર્ધનિ ॥ 31 ॥
તૈર્ભિન્નવર્માભરણાશ્છિન્નભિન્નશરાસનાઃ ।
નિપેતુશ્શોણિતાદિગ્ધા ધરણ્યાં રજનીચરાઃ ॥ 32 ॥
તૈર્મુક્તકેશૈસ્સમરે પતિતૈશ્શોણિતોક્ષિતૈઃ ।
આસ્તીર્ણા વસુધા કૃત્સ્ના મહાવેદિઃ કુશૈરિવ ॥ 33 ॥
ક્ષણેન તુ મહાઘોરં વનં નિહતરાક્ષસમ્ ।
બભૂવ નિરયપ્રખ્યં માંસશોણિતકર્દમમ્ ॥ 34 ॥
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્ ।
હતાન્યેકેન રામેણ માનુષેણ પદાતિના ॥ 35 ॥
તસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વસ્ય ખરશ્શેષો મહારથઃ ।
રાક્ષસસ્ત્રિશિરાશ્ચૈવ રામશ્ચ રિપુસૂદનઃ ॥ 36 ॥
શેષા હતા મહાસત્વા રાક્ષસા રણમૂર્ધનિ ।
ઘોરા દુર્વિષહાઃ સર્વે લક્ષ્મણસ્યાગ્રજેન તે ॥ 37 ॥
તતસ્તુ તદ્ભીમબલં મહાહવે સમીક્ષ્ય રામેણ હતં બલીયસા ।
રથેન રામં મહતા ખરસ્તદા સમાસસાદેંદ્ર ઇવોદ્યતાશનિઃ ॥ 38 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ॥
