શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ પંચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
આર્તસ્વરં તુ તં ભર્તુર્વિજ્ઞાય સદૃશં વને ।
ઉવાચ લક્ષ્મણં સીતા ગચ્છ જીનીહિ રાઘવમ્ ॥ 1 ॥
ન હિ મે હૃદયં સ્થાને જીવિતં વાઽવતિષ્ઠતિ ।
ક્રોશતઃ પરમાર્તસ્ય શ્રુતશ્શબ્દો મયા ભૃશમ્ ॥ 2 ॥
આક્રંદમાનં તુ વને ભ્રાતરં ત્રાતુમર્હસિ ।
તં ક્ષિપ્રમભિધાવ ત્વં ભ્રાતરં શરણૈષિણમ્ ॥ 3 ॥
રક્ષસાં વશમાપન્નં સિંહાનામિવ ગોવૃષમ્ ।
ન જગામ તથોક્તસ્તુ ભ્રાતુરાજ્ઞાય શાસનમ્ ॥ 4 ॥
તમુવાચ તતસ્તત્ર કુપિતા જનકાત્મજા ।
સૌમિત્રે મિત્રરૂપેણ ભ્રાતુસ્ત્વમસિ શત્રુવત્ ॥ 5 ॥
યસ્ત્વમસ્યામવસ્થાયાં ભ્રાતરં નાભિપત્સ્યસે ।
ઇચ્છસિ ત્વં વિનશ્યંતં રામં લક્ષ્મણ મત્કૃતે ॥ 6 ॥
લોભાત્ત્વં મત્કૃતે નૂનં નાનુગચ્છસિ રાઘવમ્ ।
વ્યસનં તે પ્રિયં મન્યે સ્નેહો ભ્રાતરિનાસ્તિતે ॥ 7 ॥
તેન તિષ્ઠસિ વિશ્રબ્ધંતમપશ્યન્મહાદ્યુતિમ્ ।
કિં હિ સંશયમાપન્ને તસ્મિન્નિહ મયા ભવેત્ ॥ 8 ॥
કર્તવ્યમિહ તિષ્ઠંત્યા યત્પ્રધાનસ્ત્વમાગતઃ ।
ઇતિ બ્રુવાણાં વૈદેહીં બાષ્પશોકપરિપ્લુતામ્ ॥ 9 ॥
અબ્રવીલ્લક્ષ્મણસ્ત્રસ્તાં સીતાં મૃગવધૂમિવ ।
પન્નગાસુરગંધર્વદેવમાનુષરાક્ષસૈઃ ॥ 10 ॥
અશક્યસ્તવ વૈદેહિ ભર્તા જેતું ન સંશયઃ ।
દેવિ દેવમનુષ્યેષુ ગંધર્વેષુ પતત્રિષુ ॥ 11 ॥
રાક્ષસેષુ પિશાચેષુ કિન્નરેષુ મૃગેષુ ચ ।
દાનવેષુ ચ ઘોરેષુ સ ન વિદ્યેત શોભને ॥ 12 ॥
યો રામં પ્રતિયુધ્યેત સમરે વાસવોપમમ્ ।
અવધ્યસ્સમરે રામો નૈવં ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥ 13 ॥
ન ત્વામસ્મિન્વને હાતુમુત્સહે રાઘવં વિના ।
અનિવાર્યં બલં તસ્ય બલૈર્બલવતામપિ ॥ 14 ॥
ત્રિભિર્લોકૈસ્સમુદ્યુક્તૈસ્સેશ્વરૈરપિ સામરૈઃ ।
હૃદયં નિર્વૃતં તેઽસ્તુસંતાપસ્ત્યજ્યતામયમ્ ॥ 15 ॥
આગમિષ્યતિ તે ભર્તા શ્રીઘ્રં હત્વા મૃગોત્તમમ્ ।
ન ચ તસ્ય સ્વરો વ્યક્તં માયયા કેન ચિત્કૃતઃ ।
ગંધર્વનગરપ્રખ્યા માયા સા તસ્ય રક્ષસઃ ॥ 16 ॥
ન્યાસભૂતાસિ વૈદેહિ ન્યસ્તા મયિ મહાત્મના ॥ 17 ॥
રામેણ ત્વં વરારોહે ન ત્વાં ત્યક્તુમિહોત્સહે ।
કૃતવૈરાશ્ચ વૈદેહિ વયમેતૈર્નિશાચરૈઃ ॥ 18 ॥
ખરસ્ય નિધનાદેવ જનસ્થાનવધં પ્રતિ ।
રાક્ષસા વિવિધા વાચો વિસૃજંતિ મહાવને ॥ 19 ॥
હિંસાવિહારા વૈદેહિ ન ચિંતયિતુમર્હસિ ।
લક્ષ્મણેનૈવમુક્તા સા ક્રુદ્ધા સંરક્તલોચના ॥ 20 ॥
અબ્રવીત્પરુષં વાક્યં લક્ષ્મણં સત્યવાદિનમ્ ।
અનાર્યાકરણારંભ નૃશંસ કુલપાંસન ॥ 21 ॥
અહં તવ પ્રિયં મન્યે રામસ્ય વ્યસનં મહત્ ।
રામસ્ય વ્યસનં દૃષ્ટ્વા તેનૈતાનિ પ્રભાષસે ॥ 22 ॥
નૈતચ્ચિત્રં સપત્નેષુ પાપં લક્ષ્મણ યદ્ભવેત્ ।
ત્વદ્વિધેષુ નૃશંસેષુ નિત્યં પ્રચ્છન્નચારિષુ ॥ 23 ॥
સુદુષ્ટસ્ત્વં વને રામમેકમેકોઽનુગચ્છસિ ।
મમ હેતોઃ પ્રતિચ્છન્નઃ પ્રયુક્તોભરતેન વા ॥ 24 ॥
તન્નસિધ્યતિ સૌમિત્રે તવ વા ભરતસ્ય વા ।
કથમિંદીવરશ્યામં પદ્મપત્રનિભેક્ષણમ્ ॥ 25 ॥
ઉપસંશ્રિત્ય ભર્તારં કામયેયં પૃથગ્જનમ્ ।
સમક્ષં તવ સૌમિત્રે પ્રાણાંસ્ત્યક્ષે ન સંશયઃ ।
રામં વિના ક્ષણમપિ ન હિ જીવામિ ભૂતલે ॥ 26 ॥
ઇત્યુક્તઃ પરુષં વાક્યં સીતયા રોમહર્ષણમ્ ॥ 27 ॥
અબ્રવીલ્લક્ષ્મણસ્સીતાં પ્રાંજલિર્વિજિતેંદ્રિયઃ ।
ઉત્તરં નોત્સહે વક્તું દૈવતં ભવતી મમ ॥ 28 ॥
વાક્યમપ્રતિરૂપં તુ ન ચિત્રં સ્ત્રીષુ મૈથિલિ ।
સ્વભાવસ્ત્વેષ નારીણામેવં લોકેષુ દૃશ્યતે ॥ 29 ॥
વિમુક્તધર્માશ્ચપલાસ્તીક્ષ્ણા ભેદકરાઃ સ્ત્રિયઃ ।
ન સહે હીદૃશં વાક્યં વૈદેહિ જનકાત્મજે ॥ 30 ॥
શ્રોત્રયોરુભયોર્મેદ્ય તપ્તનારાચસન્નિભમ્ ।
ઉપશૃણ્વંતુ મે સર્વે સાક્ષિભૂતા વનેચરાઃ ॥ 31 ॥
ન્યાયવાદી યથાન્યાયમુક્તોઽહં પરુષં ત્વયા ।
ધિક્ત્વામદ્ય પ્રણશ્ય ત્વં યન્મામેવં વિશંકસે ।
સ્ત્રીત્વલદુષ્ટં સ્વભાવેન ગુરુવાક્યે વ્યવસ્થિતમ્ ॥ 32 ॥
ગમિષ્યે યત્ર કાકુત્સ્થ સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ વરાનને ॥ 33 ॥
રક્ષંતુ ત્વાં વિશાલાક્ષિ સમગ્રા વનદેવતાઃ ।
નિમિત્તાનિ ચ ઘોરાણિ યાનિ પ્રાદુર્ભવંતિ મે ॥ 34 ॥
અપિ ત્વાં સહ રામેણ પશ્યેયં પુનરાગતઃ ।
ન વેત્યેતન્ન જાનામિ વૈદેહિ જનકાત્મજે ॥ 35 ॥
લક્ષ્મણેનૈવમુક્તા સા રુદંતી જનકાત્મજા ।
પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં તીવ્રં બાષ્પપરિપ્લુતા ॥ 36 ॥
ગોદાવરીં પ્રવેક્ષ્યામિ વિના રામેણ લક્ષ્મણ ।
અબંધિષ્યેઽથવા ત્યક્ષ્યે વિષમે દેહમાત્મનઃ ॥ 37 ॥
પિબામ્યહં વિષં તીક્ષ્ણં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્ ।
ન ત્વહં રાઘવાદન્યં પદાપિ પુરુષં સ્પૃશે ॥ 38 ॥
ઇતિ લક્ષ્મણમાક્રુશ્ય સીતા દુઃખસમન્વિતા ।
પાણિભ્યાં રુદતી દુઃખાદુદરં પ્રજઘાન હ ॥ 39 ॥
તામાર્તરૂપાં વિમના રુદંતીં સૌમિત્રિરાલોક્ય વિશાલનેત્રામ્ ।
આશ્વાસયામાસ ન ચૈવ ભર્તુ સ્તં ભ્રાતરંકિંચિદુવાચ સીતા ॥ 40 ॥
તતસ્તુ સીતામભિવાદ્ય લક્ષ્મણઃ કૃતાંજલિઃ કિંચિદભિપ્રણમ્ય ચ ।
અન્વીક્ષમાણો બહુશશ્ચ મૈથિલીં જગામ રામસ્ય સમીપમાત્મવાન્ ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે પંચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
