śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ ।
tānuvācha hariśrēṣṭhō hanumānvānararṣabhaḥ ।
avyagramanasō yūyaṃ madhu sēvata vānarāḥ ॥ 1 ॥
ahamāvārayiṣyāmi yuṣmākaṃ paripanthinaḥ ।
śrutvā hanumatō vākyaṃ harīṇāṃ pravarō'ṅgadaḥ ॥ 2 ॥
pratyuvācha prasannātmā pibantu harayō madhu ।
avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumatō mayā ॥ 3 ॥
akāryamapi kartavyaṃ kimaṅga punarīdṛśam ।
aṅgadasya mukhāchChrutvāvachanaṃ vānararṣabhāḥ ॥ 4 ॥
sādhusādhviti saṃhṛṣṭā vānarāḥ pratyapūjayan ।
pūjayitvāṅgadaṃ sarvē vānarā vānararṣabham ॥ 5 ॥
jagmurmadhuvanaṃ yatra nadīvēga iva drumam ।
tē praviṣṭā madhuvanaṃ pālānākramya vīryataḥ ॥ 6 ॥
atisargāchcha paṭavō dṛṣṭvā śrutvā cha maithilīm ।
papussarvē madhu tadā rasavatphalamādaduḥ ॥ 7 ॥
utpatya cha tatassarvē vanapālān samāgatān ।
tāḍayanti sma śataśa ssaktānmadhuvanē tadā ॥ 8 ॥
madhūni drōṇamātrāṇi bāhubhiḥ parigṛhya tē ।
pibanti sahitā ssarvē nighnanti sma tathāparē ॥ 9 ॥
kēchitpītvā pravidhyanti madhūni madhupiṅgalāḥ ।
madhūchChiṣṭēna kēchichcha jagmuranyōnyamutkaṭāḥ ॥ 10 ॥
aparē vṛkṣamūlē tu śākhāṃ gṛhya vyavasthitāḥ ।
atyarthaṃ cha madaglānāḥ parṇānyāstīrya śēratē ॥ 11 ॥
unmattabhūtāḥ plavagā madhumattāścha hṛṣṭavat ।
kṣipanti cha tathānyōnyaṃ skhalanti cha tathā'parē ॥ 12 ॥
kēchit kṣvēlāṃ prakurvanti kēchit kūjanti hṛṣṭavat ।
harayōmadhunā mattāḥ kēchitsuptā mahītalē ॥ 13 ॥
kṛtvā kēchiddhasantyanyē kēchitkurvanti chētarat ।
kṛtvā kēchidvadantyanyē kēchidbudhyanti chētarat ॥ 14 ॥
yē'pyatra madhupālā ssyuḥ prēṣyā dadhimukhasya tu ।
tē'pi tairvānarairbhīmaiḥ pratiṣiddhā diśō gatāḥ ॥ 15 ॥
jānubhistu prakṛṣṭāścha dēvamārgaṃ pradarśitāḥ ।
abruvan paramōdvignā gatvā dadhimukhaṃ vachaḥ ॥ 16 ॥
hanūmatā dattavarairhataṃ madhuvanaṃ balāt ।
vayaṃ cha jānubhiḥ kṛṣṭā dēvamārgaṃ cha darśitāḥ ॥ 17 ॥
tatō dadhimukhaḥ kruddhō vanapastatra vānaraḥ ।
hataṃ madhuvanaṃ śrutvā sāntvayāmāsa tān harīn ॥ 18 ॥
ihāgachChata gachChāmō vānarān baladarpitān ।
balēna vārayiṣyāmō madhu bhakṣayatō vayam ॥ 19 ॥
śrutvā dadhimukhasyēdaṃ vachanaṃ vānararṣabhāḥ ।
punarvīrā madhuvanaṃ tēnaiva sahasā yayuḥ ॥ 20 ॥
madhyē chaiṣāṃ dadhimukhaḥ pragṛhya tarasā tarum ।
samabhyadhāvadvēgēna tē cha sarvē plavaṅgamāḥ ॥ 21 ॥
tē śilāḥ pādapāṃśchāpi parvatāṃśchāpi vānarāḥ ।
gṛhītvā''bhyagaman kruddhā yatra tē kapikuñjarāḥ ॥ 22 ॥
tē svāmivachanaṃ vīrā hṛdayēṣvavasajya tat ।
tvarayā hyabhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ ॥ 23 ॥
vṛkṣasthāṃścha talasthāṃścha vānarān baladarpitān ।
abhyakrāmaṃstatō vīrāḥ pālāstatra sahasraśaḥ ॥ 24 ॥
atha dṛṣṭvā dadhimukhaṃ kruddhaṃ vānarapuṅgavāḥ ।
abhyadhāvanta vēgēna hanumatpramukhāstadā ॥ 25 ॥
taṃ savṛkṣaṃ mahābāhumāpatantaṃ mahābalam ।
āryakaṃ prāharattatra bāhubhyāṃ kupitō'ṅgadaḥ ॥ 26 ॥
madāndhaścha na vēdainamāryakō'yaṃ mamēti saḥ ।
athainaṃ niṣpipēṣāśu vēgavadvasudhātalē ॥ 27 ॥
sa bhagnabāhūrubhujō vihvalaśśōṇitōkṣitaḥ ।
mumōha sahasā vīrō muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ ॥ 28 ॥
sa samāśvasya sahasā saṅkṛddhō rājamātulaḥ ।
vānarānvārayāmāsa daṇḍēna madhumōhitān ॥ 29 ॥
sa kathañchidvimuktasstairvānarairvānararṣabhaḥ ।
uvāchaikāntamāśritya bhṛtyān svān samupāgatān ॥ 30 ॥
ētē tiṣṭhantu gachChāmō bhartā nō yatra vānaraḥ ।
sugrīvō vipulagrīvaḥ saha rāmēṇa tiṣṭhati ॥ 31 ॥
sarvaṃ chaivāṅgadē dōṣaṃ śrāvayiṣyāmi pārthivē ।
amarṣī vachanaṃ śrutvā ghātayiṣyati vānarān ॥ 32 ॥
iṣṭaṃ madhuvanaṃ hyētatpārthivasya mahātmanaḥ ।
pitṛpaitāmahaṃ divyaṃ dēvairapi durāsadam ॥ 33 ॥
sa vānarānimān sarvān madhulubdhān gatāyuṣaḥ ।
ghātayiṣyati daṇḍēna sugrīvassasuhṛjjanān ॥ 34 ॥
vadhyā hyētē durātmānō nṛpājñāparibhāvinaḥ ।
amarṣaprabhavō rōṣassaphalō nō bhaviṣyati ॥ 35 ॥
ēvamuktvā dadhimukhō vanapālānmahābalaḥ ।
jagāma sahasōtpatya vanapālaissamanvitaḥ ॥ 36 ॥
nimēṣāntaramātrēṇa sa hi prāptō vanālayaḥ ।
sahasrāṃśusutō dhīmān sugrīvō yatra vānaraḥ ॥ 37 ॥
rāmaṃ cha lakṣmaṇaṃ chaiva dṛṣṭvā sugrīvamēva cha ।
samapratiṣṭhāṃ jagatīmākāśānnipapāta ha ॥ 38 ॥
sannipatya mahāvīryassarvaistaiḥ parivāritaḥ ।
harirdadhimukhaḥ pālaiḥ pālānāṃ paramēśvaraḥ ॥ 39 ॥
sa dīnavadanō bhūtvā kṛtvā śirasi chāñjalim ।
sugrīvasya śubhau mūrdhnā charaṇau patyapīḍayat ॥ 40 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē dviṣaṣṭitamassargaḥ ॥