श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुंदरकांडम् ।
अथ नवमस्सर्गः ।
तस्यालयवरिष्ठस्य मध्ये विपुलमायतम् ।
ददर्श भवनश्रेष्ठं हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 1 ॥
अर्धयोजनविस्तीर्णमायतं योजनं हि तत् ।
भवनं राक्षसेंद्रस्य बहुप्रासादसंकुलम् ॥ 2 ॥
मार्गमाणस्तु वैदेहीं सीतामायतलोचनाम् ।
सर्वतः परिचक्राम हनूमानरिसूदनः ॥ 3 ॥
उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन् ।
आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेंद्रनिवेशनम् ॥ 4 ॥
चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च ।
परिक्षिप्तमसंबाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः ॥ 5 ॥
राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम् ।
आहृताभिश्च विक्रम्य राजकन्याभिरावृतम् ॥ 6 ॥
तन्नक्रमकराकीर्णं तिमिंगिलझषाकुलम् ।
वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम् ॥ 7 ॥
या हि वैश्रवणे लक्ष्मीर्या चेंद्रे हरिवाहने ।
सा रावणगृहे सर्वा नित्यमेवानपायिनी ॥ 8 ॥
या च राज्ञः कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च ।
तादृशी तद्विशिष्टा वा ऋद्धी रक्षोगृहेष्विह ॥ 9 ॥
तस्य हर्म्यस्य मध्यस्थं वेश्म चान्यत्सुनिर्मितम् ।
बहुनिर्यूहसंकीर्णं ददर्श पवनात्मजः ॥ 10 ॥
ब्रह्मणोऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद्विश्वकर्मणा ।
विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम् ॥ 11 ॥
परेण तपसा लेभे यत्कुबेरः पितामहात् ।
कुबेरमोजसा जित्वा लेभे तद्राक्षसेश्वरः ॥ 12 ॥
ईहामृगसमायुक्त्तैः कार्तस्वरहिरमण्मयैः ।
सुकृतैराचितं स्तंभैः प्रदीप्तमिव च श्रिया ॥ 13 ॥
मेरुमंदरसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवांबरम् ।
कूटागारैश्शुभाकारैस्सर्वतस्समलंकृतम् ॥ 14 ॥
ज्वलनार्कप्रतीकाशं सुकृतं विश्वकर्मणा ।
हेमसोपानसंयुक्तं चारुप्रवरवेदिकम् ॥ 15 ॥
जालवातायनैर्युक्तं कांचनैः स्स्फाटिकैरपि ।
इंद्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम् ॥ 16 ॥
विद्रुमेण विचित्रेण मणिभिश्च महाघनैः ।
निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिस्तलेनाभिविराजितम् ॥ 17 ॥
चंदनेन च रक्तेन तपनीयनिभेन च ।
सुपुण्यगंधिना युक्तमादित्यतरुणोपमम् ॥ 18 ॥
कूटागारैर्वराकारैर्विविधैस्समलंकृतम् ।
विमानं पुष्पकं दिव्यमारुरोह महाकपिः ॥ 19 ॥
तत्रस्थस्स तदा गंधं पानभक्ष्यान्नसंभवम् ।
दिव्यं सम्मूर्छितं जिघ्रद्रूपवंतमिवानिलम् ॥ 20 ॥
स गंधस्तं महासत्त्वं बंधुर्बंधुमिवोत्तमम् ।
इत एहीत्युवाचेन तत्र यत्र स रावणः ॥ 21 ॥
ततस्तां प्रस्थितश्शालां ददर्श महतीं शुभाम् ।
रावणस्य मनः कांतां कांतामिव वरस्त्रियम् ॥ 22 ॥
मणिसोपानविकृतां हेमजालविभूषिताम् ।
स्फाटिकैरावृततलां दंतांतरितरूपिकाम् ॥ 23 ॥
मुक्ताभिश्च प्रवालैश्च रूप्यचामीकरैरपि ।
विभूषितां मणिस्तंभैस्सुबहुस्तंभभूषिताम् ॥ 24 ॥
नम्रैरृजुभिरत्युच्चैस्समंतात्सुविभूषितैः ।
स्तंभैः पक्षैरिवात्युच्चैर्दिवं संप्रस्थितामिव ॥ 25 ॥
महत्या कुथयास्तीर्णां पृथिवीलक्षणांकया ।
पृथिवीमिव विस्तीर्णां सराष्ट्रगृहमालिनीम् ॥ 26 ॥
नादितां मत्तविहगैर्दिव्यगंधाधिवासिताम् ।
परार्ध्यास्तरणोपेतां रक्षोधिपनिषेविताम् ॥ 27 ॥
धूम्रामगरुधूपेन विमलां हंसपांडुराम् ।
चित्रां पुष्पोपहारेण कल्माषीमिव सुप्रभाम् ॥ 28 ॥
मनस्संह्लादजननीं वर्णस्यापि प्रसादिनीम् ।
तां शोकनाशिनीं दिव्यां श्रियः संजननीमिव ॥ 29 ॥
इंद्रियाणींद्रियार्थैस्तु पंच पंचभिरुत्तमैः ।
तर्पयामास मातेव तदा रावणपालिता ॥ 30 ॥
स्वर्गोऽयं देवलोकोऽयमिंद्रस्येयं पुरी भवेत् ।
सिद्धिर्वेयं परा हि स्यादित्यमन्यत मारुतिः ॥ 31 ॥
प्रध्यायत इवापश्यत्प्रदीपांस्तत्र कांचनान् ।
धूर्तानिव महाधूतैर्देवनेन पराजितान् ॥ 32 ॥
दीपानां च प्रकाशेन तेजसा रावणस्य च ।
अर्चिर्भिर्भूषणानां च प्रदीप्तेत्यभ्यमन्यत ॥ 33 ॥
ततोऽपश्यत्कुथाऽऽसीनं नानावरायंबरस्रजम् ।
सहस्रं वरनारीणां नानावेषविभूषितम् ॥ 34 ॥
परिवृत्तेऽर्धरात्रे तु पाननिद्रावशं गतम् ।
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ सुष्वाप बलवत्तदा ॥ 35 ॥
तत्प्रसुप्तं विरुरुचे निश्शब्दांतरभूषणम् ।
निःशब्दहंसभ्रमरं यथा पद्मवनं महत् ॥ 36 ॥
तासां संवृतदंतानि मीलिताक्षीणि मारुतिः ।
अपश्यत्पद्मगंधीनि वदनानि सुयोषिताम् ॥ 37 ॥
प्रबुद्धानीव पद्मानि तासां भूत्वा क्षपाक्षये ।
पुनस्संवृतपत्राणि रात्राविव बभुस्तदा ॥ 38 ॥
इमानि मुखपद्मानि नियतं मत्तषट्पदाः ।
अंबुजानीव फुल्लानि प्रार्थयंति पुनः पुनः ॥ 39 ॥
इति चामन्यत श्रीमानुपपत्त्या महाकपिः ।
मेने हि गुणतस्तानि समानि सलिलोद्भवैः ॥ 40 ॥
सा तस्य शुशुभे शाला ताभिस्त्रीभिर्विराजिता ।
शारदीव प्रसन्ना द्यौस्ताराभिरभिशोभिता ॥ 41 ॥
स च ताभिः परिवृतश्शुशुभे राक्षसाधिपः ।
यथा ह्युडुपतिश्शीमांस्ताराभिरभिसंवृतः ॥ 42 ॥
याश्च्यवंतेऽंबरात्ताराः पुण्यशेषसमावृताः ।
इमास्तास्संगताः कृत्स्ना इति मेने हरिस्तदा ॥ 43 ॥
ताराणामिव सुव्यक्तं महतीनां शुभार्चिषाम् ।
प्रभावर्णप्रसादाश्च विरेजुस्तत्र योषिताम् ॥ 44 ॥
व्यावृत्तगुरुपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः ।
पानव्यायामकालेषु निद्रापहृतचेतसः ॥ 45 ॥
व्यावृत्ततिलकाः काश्चित्काश्चिदुद्भ्रंतनूपुराः ।
पार्श्वे गलितहाराश्च काश्चित्परमयोषितः ॥ 46 ॥
मुक्ताहाराऽवृताश्चान्याः काश्चिद्विस्रस्तवाससः ।
व्याविद्धरशनादामाः किशोर्य इव वाहिताः ॥ 47 ॥
सुकुंडलधराश्चान्या विच्छिन्नमृदितस्रजः ।
गजेंद्रमृदिताः फुल्ला लता इव महावने ॥ 48 ॥
चंद्रांशुकिरणाभाश्च हाराः कासांचिदुत्कटाः ।
हंसा इव बभुस्सुप्ताः स्तनमध्येषु योषिताम् ॥ 49 ॥
अपरासां च वैडूर्याः कादंबा इव पक्षिणः ।
हेमसूत्राणि चान्यासां चक्रवाका इवाभवन् ॥ 50 ॥
हंसकारंडवाकीर्णाश्चक्रवाकोपशोभिताः ।
आपगा इव ता रेजुर्जघनैः पुलिनैरिव ॥ 51 ॥
किंकिणीजालसंकोशास्ता हैमविपुलांबुजाः ।
भावग्राहा यशस्तीराः सुप्ता नद्य इवाऽऽबभुः ॥ 52 ॥
मृदुष्वंगेषु कासांचित्कुचाग्रेषु च संस्थिताः ।
बभुर्वर्भूषणानीव शुभा भूषणराजयः ॥ 53 ॥
अंशुकांताश्च कासांचिन्मुखमारुतकंपिताः ।
उपर्युपरि वक्त्राणां व्याधूयंते पुनः पुनः ॥ 54 ॥
ताः पताका इवोद्धूताः पत्नीनां रुचिरप्रभाः ।
नानावर्णसुवर्णानां वक्त्रमूलेषु रेजिरे ॥ 55 ॥
ववल्गुश्चात्र कासांचित्कुंडलानि शुभार्चिषाम् ।
मुखमारुतसंसर्गान्मंदं मंदं सुयोषिताम् ॥ 56 ॥
शर्कराऽसवगंधैश्च प्रकृत्या सुरभिः सुखः ।
तासां वदननिश्वासस्सिषेवे रावणं तदा ॥ 57 ॥
रावणाननशंकाश्च काश्चिद्रावणयोषितः ।
मुखानि स्म सपत्नीनामुपाजिघ्रन्पुनः पुनः ॥ 58 ॥
अत्यर्थं सक्तमनसो रावणे ता वरस्त्रियः ।
अस्वतंत्राः सपत्नीनां प्रियमेवाऽचरंस्तदा ॥ 59 ॥
बाहूनुपनिधायान्याः पारिहार्यविभूषितान् ।
अंशुकानि च रम्याणि प्रमदास्तत्र शिश्यिरे ॥ 60 ॥
अन्या वक्षसि चान्यस्यास्तस्याः काचित्पुनर्भुजम् ।
अपरा त्वंकमन्यस्यास्तस्याश्चाप्यपरा भुजौ ॥ 61 ॥
ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठमन्योन्यस्य समाश्रिताः ।
परस्परनिविष्टांग्यो मदस्नेहवशानुगाः ॥ 62 ॥
अन्योन्यभुजसूत्रेण स्त्रीमाला ग्रथिता हि सा ।
मालेव ग्रथिता सूत्रे शुशुभे मत्तषट्पदा ॥ 63 ॥
लतानां माधवे मासि फुल्लानां वायुसेवनात् ।
अन्योन्य मालाग्रथितं संसक्तकुसुमोच्चयम् ॥ 64 ॥
व्यतिवेष्टितसुस्कंधमन्योन्यभ्रमराकुलम् ।
आसीद्वनमिवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत् ॥ 65 ॥
उचितेष्वपि सुव्यक्तं न तासां योषितां तदा ।
विवेकः शक्य आधातुं भूषणांगांबरस्रजाम् ॥ 66 ॥
रावणे सुखसंविष्टे तास्त्रियो विविधप्रभाः ।
ज्वलंतः कांचना दीपाः प्रैक्षंतानिमिषा इव ॥ 67 ॥
राजर्षिपितृदैत्यानां गंधर्वाणां च योषितः ।
राक्षसानां च याः कन्यास्तस्य कामवशं गताः ॥ 68 ॥
युद्धकामेन ताः सर्वा रावणेन हृताः स्त्रियः ।
समदा मदनेनैव मोहिताः काश्चिदागताः ॥ 69 ॥
न तत्र काचित्प्रमदा प्रसह्य वीर्योपपन्नेन गुणेन लब्धा ।
न चान्यकामापि न चान्यपूर्वा विना वरार्हां जनकात्मजां ताम् ॥ 70 ॥
न चाकुलीना न च हीनरूपा नादक्षिणा नानुपचारयुक्ता ।
भार्याभवत्तस्य न हीनसत्त्वा न चापि कांतस्य न कामनीया ॥ 71 ॥
बभूव बुद्धिस्तु हरीश्वरस्य यदीदृशी राघवधर्मपत्नी ।
इमा यथा राक्षसराजभार्याः सुजातमस्येति हि साधुबुद्धेः ॥ 72 ॥
पुनश्च सोऽचिंतयादात्तरूपो ध्रुवं विशिष्टा गुणतो हि सीता ।
अथायमस्यां कृतवान्महात्मा लंकेश्वरः कष्टमनार्यकर्म ॥ 73 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुंदरकांडे नवमस्सर्गः ॥
