ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുംദരകാംഡമ് ।
അഥ നവമസ്സര്ഗഃ ।
തസ്യാലയവരിഷ്ഠസ്യ മധ്യേ വിപുലമായതമ് ।
ദദര്ശ ഭവനശ്രേഷ്ഠം ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ॥ 1 ॥
അര്ധയോജനവിസ്തീര്ണമായതം യോജനം ഹി തത് ।
ഭവനം രാക്ഷസേംദ്രസ്യ ബഹുപ്രാസാദസംകുലമ് ॥ 2 ॥
മാര്ഗമാണസ്തു വൈദേഹീം സീതാമായതലോചനാമ് ।
സർവതഃ പരിചക്രാമ ഹനൂമാനരിസൂദനഃ ॥ 3 ॥
ഉത്തമം രാക്ഷസാവാസം ഹനുമാനവലോകയന് ।
ആസസാദാഥ ലക്ഷ്മീവാന് രാക്ഷസേംദ്രനിവേശനമ് ॥ 4 ॥
ചതുർവിഷാണൈര്ദ്വിരദൈസ്ത്രിവിഷാണൈസ്തഥൈവ ച ।
പരിക്ഷിപ്തമസംബാധം രക്ഷ്യമാണമുദായുധൈഃ ॥ 5 ॥
രാക്ഷസീഭിശ്ച പത്നീഭീ രാവണസ്യ നിവേശനമ് ।
ആഹൃതാഭിശ്ച വിക്രമ്യ രാജകന്യാഭിരാവൃതമ് ॥ 6 ॥
തന്നക്രമകരാകീര്ണം തിമിംഗിലഝഷാകുലമ് ।
വായുവേഗസമാധൂതം പന്നഗൈരിവ സാഗരമ് ॥ 7 ॥
യാ ഹി വൈശ്രവണേ ലക്ഷ്മീര്യാ ചേംദ്രേ ഹരിവാഹനേ ।
സാ രാവണഗൃഹേ സർവാ നിത്യമേവാനപായിനീ ॥ 8 ॥
യാ ച രാജ്ഞഃ കുബേരസ്യ യമസ്യ വരുണസ്യ ച ।
താദൃശീ തദ്വിശിഷ്ടാ വാ ഋദ്ധീ രക്ഷോഗൃഹേഷ്വിഹ ॥ 9 ॥
തസ്യ ഹര്മ്യസ്യ മധ്യസ്ഥം വേശ്മ ചാന്യത്സുനിര്മിതമ് ।
ബഹുനിര്യൂഹസംകീര്ണം ദദര്ശ പവനാത്മജഃ ॥ 10 ॥
ബ്രഹ്മണോഽര്ഥേ കൃതം ദിവ്യം ദിവി യദ്വിശ്വകര്മണാ ।
വിമാനം പുഷ്പകം നാമ സർവരത്നവിഭൂഷിതമ് ॥ 11 ॥
പരേണ തപസാ ലേഭേ യത്കുബേരഃ പിതാമഹാത് ।
കുബേരമോജസാ ജിത്വാ ലേഭേ തദ്രാക്ഷസേശ്വരഃ ॥ 12 ॥
ഈഹാമൃഗസമായുക്ത്തൈഃ കാര്തസ്വരഹിരമണ്മയൈഃ ।
സുകൃതൈരാചിതം സ്തംഭൈഃ പ്രദീപ്തമിവ ച ശ്രിയാ ॥ 13 ॥
മേരുമംദരസംകാശൈരുല്ലിഖദ്ഭിരിവാംബരമ് ।
കൂടാഗാരൈശ്ശുഭാകാരൈസ്സർവതസ്സമലംകൃതമ് ॥ 14 ॥
ജ്വലനാര്കപ്രതീകാശം സുകൃതം വിശ്വകര്മണാ ।
ഹേമസോപാനസംയുക്തം ചാരുപ്രവരവേദികമ് ॥ 15 ॥
ജാലവാതായനൈര്യുക്തം കാംചനൈഃ സ്സ്ഫാടികൈരപി ।
ഇംദ്രനീലമഹാനീലമണിപ്രവരവേദികമ് ॥ 16 ॥
വിദ്രുമേണ വിചിത്രേണ മണിഭിശ്ച മഹാഘനൈഃ ।
നിസ്തുലാഭിശ്ച മുക്താഭിസ്തലേനാഭിവിരാജിതമ് ॥ 17 ॥
ചംദനേന ച രക്തേന തപനീയനിഭേന ച ।
സുപുണ്യഗംധിനാ യുക്തമാദിത്യതരുണോപമമ് ॥ 18 ॥
കൂടാഗാരൈർവരാകാരൈർവിവിധൈസ്സമലംകൃതമ് ।
വിമാനം പുഷ്പകം ദിവ്യമാരുരോഹ മഹാകപിഃ ॥ 19 ॥
തത്രസ്ഥസ്സ തദാ ഗംധം പാനഭക്ഷ്യാന്നസംഭവമ് ।
ദിവ്യം സമ്മൂര്ഛിതം ജിഘ്രദ്രൂപവംതമിവാനിലമ് ॥ 20 ॥
സ ഗംധസ്തം മഹാസത്ത്വം ബംധുര്ബംധുമിവോത്തമമ് ।
ഇത ഏഹീത്യുവാചേന തത്ര യത്ര സ രാവണഃ ॥ 21 ॥
തതസ്താം പ്രസ്ഥിതശ്ശാലാം ദദര്ശ മഹതീം ശുഭാമ് ।
രാവണസ്യ മനഃ കാംതാം കാംതാമിവ വരസ്ത്രിയമ് ॥ 22 ॥
മണിസോപാനവികൃതാം ഹേമജാലവിഭൂഷിതാമ് ।
സ്ഫാടികൈരാവൃതതലാം ദംതാംതരിതരൂപികാമ് ॥ 23 ॥
മുക്താഭിശ്ച പ്രവാലൈശ്ച രൂപ്യചാമീകരൈരപി ।
വിഭൂഷിതാം മണിസ്തംഭൈസ്സുബഹുസ്തംഭഭൂഷിതാമ് ॥ 24 ॥
നമ്രൈരൃജുഭിരത്യുച്ചൈസ്സമംതാത്സുവിഭൂഷിതൈഃ ।
സ്തംഭൈഃ പക്ഷൈരിവാത്യുച്ചൈര്ദിവം സംപ്രസ്ഥിതാമിവ ॥ 25 ॥
മഹത്യാ കുഥയാസ്തീര്ണാം പൃഥിവീലക്ഷണാംകയാ ।
പൃഥിവീമിവ വിസ്തീര്ണാം സരാഷ്ട്രഗൃഹമാലിനീമ് ॥ 26 ॥
നാദിതാം മത്തവിഹഗൈര്ദിവ്യഗംധാധിവാസിതാമ് ।
പരാര്ധ്യാസ്തരണോപേതാം രക്ഷോധിപനിഷേവിതാമ് ॥ 27 ॥
ധൂമ്രാമഗരുധൂപേന വിമലാം ഹംസപാംഡുരാമ് ।
ചിത്രാം പുഷ്പോപഹാരേണ കല്മാഷീമിവ സുപ്രഭാമ് ॥ 28 ॥
മനസ്സംഹ്ലാദജനനീം വര്ണസ്യാപി പ്രസാദിനീമ് ।
താം ശോകനാശിനീം ദിവ്യാം ശ്രിയഃ സംജനനീമിവ ॥ 29 ॥
ഇംദ്രിയാണീംദ്രിയാര്ഥൈസ്തു പംച പംചഭിരുത്തമൈഃ ।
തര്പയാമാസ മാതേവ തദാ രാവണപാലിതാ ॥ 30 ॥
സ്വര്ഗോഽയം ദേവലോകോഽയമിംദ്രസ്യേയം പുരീ ഭവേത് ।
സിദ്ധിർവേയം പരാ ഹി സ്യാദിത്യമന്യത മാരുതിഃ ॥ 31 ॥
പ്രധ്യായത ഇവാപശ്യത്പ്രദീപാംസ്തത്ര കാംചനാന് ।
ധൂര്താനിവ മഹാധൂതൈര്ദേവനേന പരാജിതാന് ॥ 32 ॥
ദീപാനാം ച പ്രകാശേന തേജസാ രാവണസ്യ ച ।
അര്ചിര്ഭിര്ഭൂഷണാനാം ച പ്രദീപ്തേത്യഭ്യമന്യത ॥ 33 ॥
തതോഽപശ്യത്കുഥാഽഽസീനം നാനാവരായംബരസ്രജമ് ।
സഹസ്രം വരനാരീണാം നാനാവേഷവിഭൂഷിതമ് ॥ 34 ॥
പരിവൃത്തേഽര്ധരാത്രേ തു പാനനിദ്രാവശം ഗതമ് ।
ക്രീഡിത്വോപരതം രാത്രൌ സുഷ്വാപ ബലവത്തദാ ॥ 35 ॥
തത്പ്രസുപ്തം വിരുരുചേ നിശ്ശബ്ദാംതരഭൂഷണമ് ।
നിഃശബ്ദഹംസഭ്രമരം യഥാ പദ്മവനം മഹത് ॥ 36 ॥
താസാം സംവൃതദംതാനി മീലിതാക്ഷീണി മാരുതിഃ ।
അപശ്യത്പദ്മഗംധീനി വദനാനി സുയോഷിതാമ് ॥ 37 ॥
പ്രബുദ്ധാനീവ പദ്മാനി താസാം ഭൂത്വാ ക്ഷപാക്ഷയേ ।
പുനസ്സംവൃതപത്രാണി രാത്രാവിവ ബഭുസ്തദാ ॥ 38 ॥
ഇമാനി മുഖപദ്മാനി നിയതം മത്തഷട്പദാഃ ।
അംബുജാനീവ ഫുല്ലാനി പ്രാര്ഥയംതി പുനഃ പുനഃ ॥ 39 ॥
ഇതി ചാമന്യത ശ്രീമാനുപപത്ത്യാ മഹാകപിഃ ।
മേനേ ഹി ഗുണതസ്താനി സമാനി സലിലോദ്ഭവൈഃ ॥ 40 ॥
സാ തസ്യ ശുശുഭേ ശാലാ താഭിസ്ത്രീഭിർവിരാജിതാ ।
ശാരദീവ പ്രസന്നാ ദ്യൌസ്താരാഭിരഭിശോഭിതാ ॥ 41 ॥
സ ച താഭിഃ പരിവൃതശ്ശുശുഭേ രാക്ഷസാധിപഃ ।
യഥാ ഹ്യുഡുപതിശ്ശീമാംസ്താരാഭിരഭിസംവൃതഃ ॥ 42 ॥
യാശ്ച്യവംതേഽംബരാത്താരാഃ പുണ്യശേഷസമാവൃതാഃ ।
ഇമാസ്താസ്സംഗതാഃ കൃത്സ്നാ ഇതി മേനേ ഹരിസ്തദാ ॥ 43 ॥
താരാണാമിവ സുവ്യക്തം മഹതീനാം ശുഭാര്ചിഷാമ് ।
പ്രഭാവര്ണപ്രസാദാശ്ച വിരേജുസ്തത്ര യോഷിതാമ് ॥ 44 ॥
വ്യാവൃത്തഗുരുപീനസ്രക്പ്രകീര്ണവരഭൂഷണാഃ ।
പാനവ്യായാമകാലേഷു നിദ്രാപഹൃതചേതസഃ ॥ 45 ॥
വ്യാവൃത്തതിലകാഃ കാശ്ചിത്കാശ്ചിദുദ്ഭ്രംതനൂപുരാഃ ।
പാര്ശ്വേ ഗലിതഹാരാശ്ച കാശ്ചിത്പരമയോഷിതഃ ॥ 46 ॥
മുക്താഹാരാഽവൃതാശ്ചാന്യാഃ കാശ്ചിദ്വിസ്രസ്തവാസസഃ ।
വ്യാവിദ്ധരശനാദാമാഃ കിശോര്യ ഇവ വാഹിതാഃ ॥ 47 ॥
സുകുംഡലധരാശ്ചാന്യാ വിച്ഛിന്നമൃദിതസ്രജഃ ।
ഗജേംദ്രമൃദിതാഃ ഫുല്ലാ ലതാ ഇവ മഹാവനേ ॥ 48 ॥
ചംദ്രാംശുകിരണാഭാശ്ച ഹാരാഃ കാസാംചിദുത്കടാഃ ।
ഹംസാ ഇവ ബഭുസ്സുപ്താഃ സ്തനമധ്യേഷു യോഷിതാമ് ॥ 49 ॥
അപരാസാം ച വൈഡൂര്യാഃ കാദംബാ ഇവ പക്ഷിണഃ ।
ഹേമസൂത്രാണി ചാന്യാസാം ചക്രവാകാ ഇവാഭവന് ॥ 50 ॥
ഹംസകാരംഡവാകീര്ണാശ്ചക്രവാകോപശോഭിതാഃ ।
ആപഗാ ഇവ താ രേജുര്ജഘനൈഃ പുലിനൈരിവ ॥ 51 ॥
കിംകിണീജാലസംകോശാസ്താ ഹൈമവിപുലാംബുജാഃ ।
ഭാവഗ്രാഹാ യശസ്തീരാഃ സുപ്താ നദ്യ ഇവാഽഽബഭുഃ ॥ 52 ॥
മൃദുഷ്വംഗേഷു കാസാംചിത്കുചാഗ്രേഷു ച സംസ്ഥിതാഃ ।
ബഭുർവര്ഭൂഷണാനീവ ശുഭാ ഭൂഷണരാജയഃ ॥ 53 ॥
അംശുകാംതാശ്ച കാസാംചിന്മുഖമാരുതകംപിതാഃ ।
ഉപര്യുപരി വക്ത്രാണാം വ്യാധൂയംതേ പുനഃ പുനഃ ॥ 54 ॥
താഃ പതാകാ ഇവോദ്ധൂതാഃ പത്നീനാം രുചിരപ്രഭാഃ ।
നാനാവര്ണസുവര്ണാനാം വക്ത്രമൂലേഷു രേജിരേ ॥ 55 ॥
വവല്ഗുശ്ചാത്ര കാസാംചിത്കുംഡലാനി ശുഭാര്ചിഷാമ് ।
മുഖമാരുതസംസര്ഗാന്മംദം മംദം സുയോഷിതാമ് ॥ 56 ॥
ശര്കരാഽസവഗംധൈശ്ച പ്രകൃത്യാ സുരഭിഃ സുഖഃ ।
താസാം വദനനിശ്വാസസ്സിഷേവേ രാവണം തദാ ॥ 57 ॥
രാവണാനനശംകാശ്ച കാശ്ചിദ്രാവണയോഷിതഃ ।
മുഖാനി സ്മ സപത്നീനാമുപാജിഘ്രന്പുനഃ പുനഃ ॥ 58 ॥
അത്യര്ഥം സക്തമനസോ രാവണേ താ വരസ്ത്രിയഃ ।
അസ്വതംത്രാഃ സപത്നീനാം പ്രിയമേവാഽചരംസ്തദാ ॥ 59 ॥
ബാഹൂനുപനിധായാന്യാഃ പാരിഹാര്യവിഭൂഷിതാന് ।
അംശുകാനി ച രമ്യാണി പ്രമദാസ്തത്ര ശിശ്യിരേ ॥ 60 ॥
അന്യാ വക്ഷസി ചാന്യസ്യാസ്തസ്യാഃ കാചിത്പുനര്ഭുജമ് ।
അപരാ ത്വംകമന്യസ്യാസ്തസ്യാശ്ചാപ്യപരാ ഭുജൌ ॥ 61 ॥
ഊരുപാര്ശ്വകടീപൃഷ്ഠമന്യോന്യസ്യ സമാശ്രിതാഃ ।
പരസ്പരനിവിഷ്ടാംഗ്യോ മദസ്നേഹവശാനുഗാഃ ॥ 62 ॥
അന്യോന്യഭുജസൂത്രേണ സ്ത്രീമാലാ ഗ്രഥിതാ ഹി സാ ।
മാലേവ ഗ്രഥിതാ സൂത്രേ ശുശുഭേ മത്തഷട്പദാ ॥ 63 ॥
ലതാനാം മാധവേ മാസി ഫുല്ലാനാം വായുസേവനാത് ।
അന്യോന്യ മാലാഗ്രഥിതം സംസക്തകുസുമോച്ചയമ് ॥ 64 ॥
വ്യതിവേഷ്ടിതസുസ്കംധമന്യോന്യഭ്രമരാകുലമ് ।
ആസീദ്വനമിവോദ്ധൂതം സ്ത്രീവനം രാവണസ്യ തത് ॥ 65 ॥
ഉചിതേഷ്വപി സുവ്യക്തം ന താസാം യോഷിതാം തദാ ।
വിവേകഃ ശക്യ ആധാതും ഭൂഷണാംഗാംബരസ്രജാമ് ॥ 66 ॥
രാവണേ സുഖസംവിഷ്ടേ താസ്ത്രിയോ വിവിധപ്രഭാഃ ।
ജ്വലംതഃ കാംചനാ ദീപാഃ പ്രൈക്ഷംതാനിമിഷാ ഇവ ॥ 67 ॥
രാജര്ഷിപിതൃദൈത്യാനാം ഗംധർവാണാം ച യോഷിതഃ ।
രാക്ഷസാനാം ച യാഃ കന്യാസ്തസ്യ കാമവശം ഗതാഃ ॥ 68 ॥
യുദ്ധകാമേന താഃ സർവാ രാവണേന ഹൃതാഃ സ്ത്രിയഃ ।
സമദാ മദനേനൈവ മോഹിതാഃ കാശ്ചിദാഗതാഃ ॥ 69 ॥
ന തത്ര കാചിത്പ്രമദാ പ്രസഹ്യ വീര്യോപപന്നേന ഗുണേന ലബ്ധാ ।
ന ചാന്യകാമാപി ന ചാന്യപൂർവാ വിനാ വരാര്ഹാം ജനകാത്മജാം താമ് ॥ 70 ॥
ന ചാകുലീനാ ന ച ഹീനരൂപാ നാദക്ഷിണാ നാനുപചാരയുക്താ ।
ഭാര്യാഭവത്തസ്യ ന ഹീനസത്ത്വാ ന ചാപി കാംതസ്യ ന കാമനീയാ ॥ 71 ॥
ബഭൂവ ബുദ്ധിസ്തു ഹരീശ്വരസ്യ യദീദൃശീ രാഘവധര്മപത്നീ ।
ഇമാ യഥാ രാക്ഷസരാജഭാര്യാഃ സുജാതമസ്യേതി ഹി സാധുബുദ്ധേഃ ॥ 72 ॥
പുനശ്ച സോഽചിംതയാദാത്തരൂപോ ധ്രുവം വിശിഷ്ടാ ഗുണതോ ഹി സീതാ ।
അഥായമസ്യാം കൃതവാന്മഹാത്മാ ലംകേശ്വരഃ കഷ്ടമനാര്യകര്മ ॥ 73 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുംദരകാംഡേ നവമസ്സര്ഗഃ ॥
