શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ નવમસ્સર્ગઃ ।
તસ્યાલયવરિષ્ઠસ્ય મધ્યે વિપુલમાયતમ્ ।
દદર્શ ભવનશ્રેષ્ઠં હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 1 ॥
અર્ધયોજનવિસ્તીર્ણમાયતં યોજનં હિ તત્ ।
ભવનં રાક્ષસેંદ્રસ્ય બહુપ્રાસાદસંકુલમ્ ॥ 2 ॥
માર્ગમાણસ્તુ વૈદેહીં સીતામાયતલોચનામ્ ।
સર્વતઃ પરિચક્રામ હનૂમાનરિસૂદનઃ ॥ 3 ॥
ઉત્તમં રાક્ષસાવાસં હનુમાનવલોકયન્ ।
આસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેંદ્રનિવેશનમ્ ॥ 4 ॥
ચતુર્વિષાણૈર્દ્વિરદૈસ્ત્રિવિષાણૈસ્તથૈવ ચ ।
પરિક્ષિપ્તમસંબાધં રક્ષ્યમાણમુદાયુધૈઃ ॥ 5 ॥
રાક્ષસીભિશ્ચ પત્નીભી રાવણસ્ય નિવેશનમ્ ।
આહૃતાભિશ્ચ વિક્રમ્ય રાજકન્યાભિરાવૃતમ્ ॥ 6 ॥
તન્નક્રમકરાકીર્ણં તિમિંગિલઝષાકુલમ્ ।
વાયુવેગસમાધૂતં પન્નગૈરિવ સાગરમ્ ॥ 7 ॥
યા હિ વૈશ્રવણે લક્ષ્મીર્યા ચેંદ્રે હરિવાહને ।
સા રાવણગૃહે સર્વા નિત્યમેવાનપાયિની ॥ 8 ॥
યા ચ રાજ્ઞઃ કુબેરસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।
તાદૃશી તદ્વિશિષ્ટા વા ઋદ્ધી રક્ષોગૃહેષ્વિહ ॥ 9 ॥
તસ્ય હર્મ્યસ્ય મધ્યસ્થં વેશ્મ ચાન્યત્સુનિર્મિતમ્ ।
બહુનિર્યૂહસંકીર્ણં દદર્શ પવનાત્મજઃ ॥ 10 ॥
બ્રહ્મણોઽર્થે કૃતં દિવ્યં દિવિ યદ્વિશ્વકર્મણા ।
વિમાનં પુષ્પકં નામ સર્વરત્નવિભૂષિતમ્ ॥ 11 ॥
પરેણ તપસા લેભે યત્કુબેરઃ પિતામહાત્ ।
કુબેરમોજસા જિત્વા લેભે તદ્રાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 12 ॥
ઈહામૃગસમાયુક્ત્તૈઃ કાર્તસ્વરહિરમણ્મયૈઃ ।
સુકૃતૈરાચિતં સ્તંભૈઃ પ્રદીપ્તમિવ ચ શ્રિયા ॥ 13 ॥
મેરુમંદરસંકાશૈરુલ્લિખદ્ભિરિવાંબરમ્ ।
કૂટાગારૈશ્શુભાકારૈસ્સર્વતસ્સમલંકૃતમ્ ॥ 14 ॥
જ્વલનાર્કપ્રતીકાશં સુકૃતં વિશ્વકર્મણા ।
હેમસોપાનસંયુક્તં ચારુપ્રવરવેદિકમ્ ॥ 15 ॥
જાલવાતાયનૈર્યુક્તં કાંચનૈઃ સ્સ્ફાટિકૈરપિ ।
ઇંદ્રનીલમહાનીલમણિપ્રવરવેદિકમ્ ॥ 16 ॥
વિદ્રુમેણ વિચિત્રેણ મણિભિશ્ચ મહાઘનૈઃ ।
નિસ્તુલાભિશ્ચ મુક્તાભિસ્તલેનાભિવિરાજિતમ્ ॥ 17 ॥
ચંદનેન ચ રક્તેન તપનીયનિભેન ચ ।
સુપુણ્યગંધિના યુક્તમાદિત્યતરુણોપમમ્ ॥ 18 ॥
કૂટાગારૈર્વરાકારૈર્વિવિધૈસ્સમલંકૃતમ્ ।
વિમાનં પુષ્પકં દિવ્યમારુરોહ મહાકપિઃ ॥ 19 ॥
તત્રસ્થસ્સ તદા ગંધં પાનભક્ષ્યાન્નસંભવમ્ ।
દિવ્યં સમ્મૂર્છિતં જિઘ્રદ્રૂપવંતમિવાનિલમ્ ॥ 20 ॥
સ ગંધસ્તં મહાસત્ત્વં બંધુર્બંધુમિવોત્તમમ્ ।
ઇત એહીત્યુવાચેન તત્ર યત્ર સ રાવણઃ ॥ 21 ॥
તતસ્તાં પ્રસ્થિતશ્શાલાં દદર્શ મહતીં શુભામ્ ।
રાવણસ્ય મનઃ કાંતાં કાંતામિવ વરસ્ત્રિયમ્ ॥ 22 ॥
મણિસોપાનવિકૃતાં હેમજાલવિભૂષિતામ્ ।
સ્ફાટિકૈરાવૃતતલાં દંતાંતરિતરૂપિકામ્ ॥ 23 ॥
મુક્તાભિશ્ચ પ્રવાલૈશ્ચ રૂપ્યચામીકરૈરપિ ।
વિભૂષિતાં મણિસ્તંભૈસ્સુબહુસ્તંભભૂષિતામ્ ॥ 24 ॥
નમ્રૈરૃજુભિરત્યુચ્ચૈસ્સમંતાત્સુવિભૂષિતૈઃ ।
સ્તંભૈઃ પક્ષૈરિવાત્યુચ્ચૈર્દિવં સંપ્રસ્થિતામિવ ॥ 25 ॥
મહત્યા કુથયાસ્તીર્ણાં પૃથિવીલક્ષણાંકયા ।
પૃથિવીમિવ વિસ્તીર્ણાં સરાષ્ટ્રગૃહમાલિનીમ્ ॥ 26 ॥
નાદિતાં મત્તવિહગૈર્દિવ્યગંધાધિવાસિતામ્ ।
પરાર્ધ્યાસ્તરણોપેતાં રક્ષોધિપનિષેવિતામ્ ॥ 27 ॥
ધૂમ્રામગરુધૂપેન વિમલાં હંસપાંડુરામ્ ।
ચિત્રાં પુષ્પોપહારેણ કલ્માષીમિવ સુપ્રભામ્ ॥ 28 ॥
મનસ્સંહ્લાદજનનીં વર્ણસ્યાપિ પ્રસાદિનીમ્ ।
તાં શોકનાશિનીં દિવ્યાં શ્રિયઃ સંજનનીમિવ ॥ 29 ॥
ઇંદ્રિયાણીંદ્રિયાર્થૈસ્તુ પંચ પંચભિરુત્તમૈઃ ।
તર્પયામાસ માતેવ તદા રાવણપાલિતા ॥ 30 ॥
સ્વર્ગોઽયં દેવલોકોઽયમિંદ્રસ્યેયં પુરી ભવેત્ ।
સિદ્ધિર્વેયં પરા હિ સ્યાદિત્યમન્યત મારુતિઃ ॥ 31 ॥
પ્રધ્યાયત ઇવાપશ્યત્પ્રદીપાંસ્તત્ર કાંચનાન્ ।
ધૂર્તાનિવ મહાધૂતૈર્દેવનેન પરાજિતાન્ ॥ 32 ॥
દીપાનાં ચ પ્રકાશેન તેજસા રાવણસ્ય ચ ।
અર્ચિર્ભિર્ભૂષણાનાં ચ પ્રદીપ્તેત્યભ્યમન્યત ॥ 33 ॥
તતોઽપશ્યત્કુથાઽઽસીનં નાનાવરાયંબરસ્રજમ્ ।
સહસ્રં વરનારીણાં નાનાવેષવિભૂષિતમ્ ॥ 34 ॥
પરિવૃત્તેઽર્ધરાત્રે તુ પાનનિદ્રાવશં ગતમ્ ।
ક્રીડિત્વોપરતં રાત્રૌ સુષ્વાપ બલવત્તદા ॥ 35 ॥
તત્પ્રસુપ્તં વિરુરુચે નિશ્શબ્દાંતરભૂષણમ્ ।
નિઃશબ્દહંસભ્રમરં યથા પદ્મવનં મહત્ ॥ 36 ॥
તાસાં સંવૃતદંતાનિ મીલિતાક્ષીણિ મારુતિઃ ।
અપશ્યત્પદ્મગંધીનિ વદનાનિ સુયોષિતામ્ ॥ 37 ॥
પ્રબુદ્ધાનીવ પદ્માનિ તાસાં ભૂત્વા ક્ષપાક્ષયે ।
પુનસ્સંવૃતપત્રાણિ રાત્રાવિવ બભુસ્તદા ॥ 38 ॥
ઇમાનિ મુખપદ્માનિ નિયતં મત્તષટ્પદાઃ ।
અંબુજાનીવ ફુલ્લાનિ પ્રાર્થયંતિ પુનઃ પુનઃ ॥ 39 ॥
ઇતિ ચામન્યત શ્રીમાનુપપત્ત્યા મહાકપિઃ ।
મેને હિ ગુણતસ્તાનિ સમાનિ સલિલોદ્ભવૈઃ ॥ 40 ॥
સા તસ્ય શુશુભે શાલા તાભિસ્ત્રીભિર્વિરાજિતા ।
શારદીવ પ્રસન્ના દ્યૌસ્તારાભિરભિશોભિતા ॥ 41 ॥
સ ચ તાભિઃ પરિવૃતશ્શુશુભે રાક્ષસાધિપઃ ।
યથા હ્યુડુપતિશ્શીમાંસ્તારાભિરભિસંવૃતઃ ॥ 42 ॥
યાશ્ચ્યવંતેઽંબરાત્તારાઃ પુણ્યશેષસમાવૃતાઃ ।
ઇમાસ્તાસ્સંગતાઃ કૃત્સ્ના ઇતિ મેને હરિસ્તદા ॥ 43 ॥
તારાણામિવ સુવ્યક્તં મહતીનાં શુભાર્ચિષામ્ ।
પ્રભાવર્ણપ્રસાદાશ્ચ વિરેજુસ્તત્ર યોષિતામ્ ॥ 44 ॥
વ્યાવૃત્તગુરુપીનસ્રક્પ્રકીર્ણવરભૂષણાઃ ।
પાનવ્યાયામકાલેષુ નિદ્રાપહૃતચેતસઃ ॥ 45 ॥
વ્યાવૃત્તતિલકાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિદુદ્ભ્રંતનૂપુરાઃ ।
પાર્શ્વે ગલિતહારાશ્ચ કાશ્ચિત્પરમયોષિતઃ ॥ 46 ॥
મુક્તાહારાઽવૃતાશ્ચાન્યાઃ કાશ્ચિદ્વિસ્રસ્તવાસસઃ ।
વ્યાવિદ્ધરશનાદામાઃ કિશોર્ય ઇવ વાહિતાઃ ॥ 47 ॥
સુકુંડલધરાશ્ચાન્યા વિચ્છિન્નમૃદિતસ્રજઃ ।
ગજેંદ્રમૃદિતાઃ ફુલ્લા લતા ઇવ મહાવને ॥ 48 ॥
ચંદ્રાંશુકિરણાભાશ્ચ હારાઃ કાસાંચિદુત્કટાઃ ।
હંસા ઇવ બભુસ્સુપ્તાઃ સ્તનમધ્યેષુ યોષિતામ્ ॥ 49 ॥
અપરાસાં ચ વૈડૂર્યાઃ કાદંબા ઇવ પક્ષિણઃ ।
હેમસૂત્રાણિ ચાન્યાસાં ચક્રવાકા ઇવાભવન્ ॥ 50 ॥
હંસકારંડવાકીર્ણાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ ।
આપગા ઇવ તા રેજુર્જઘનૈઃ પુલિનૈરિવ ॥ 51 ॥
કિંકિણીજાલસંકોશાસ્તા હૈમવિપુલાંબુજાઃ ।
ભાવગ્રાહા યશસ્તીરાઃ સુપ્તા નદ્ય ઇવાઽઽબભુઃ ॥ 52 ॥
મૃદુષ્વંગેષુ કાસાંચિત્કુચાગ્રેષુ ચ સંસ્થિતાઃ ।
બભુર્વર્ભૂષણાનીવ શુભા ભૂષણરાજયઃ ॥ 53 ॥
અંશુકાંતાશ્ચ કાસાંચિન્મુખમારુતકંપિતાઃ ।
ઉપર્યુપરિ વક્ત્રાણાં વ્યાધૂયંતે પુનઃ પુનઃ ॥ 54 ॥
તાઃ પતાકા ઇવોદ્ધૂતાઃ પત્નીનાં રુચિરપ્રભાઃ ।
નાનાવર્ણસુવર્ણાનાં વક્ત્રમૂલેષુ રેજિરે ॥ 55 ॥
વવલ્ગુશ્ચાત્ર કાસાંચિત્કુંડલાનિ શુભાર્ચિષામ્ ।
મુખમારુતસંસર્ગાન્મંદં મંદં સુયોષિતામ્ ॥ 56 ॥
શર્કરાઽસવગંધૈશ્ચ પ્રકૃત્યા સુરભિઃ સુખઃ ।
તાસાં વદનનિશ્વાસસ્સિષેવે રાવણં તદા ॥ 57 ॥
રાવણાનનશંકાશ્ચ કાશ્ચિદ્રાવણયોષિતઃ ।
મુખાનિ સ્મ સપત્નીનામુપાજિઘ્રન્પુનઃ પુનઃ ॥ 58 ॥
અત્યર્થં સક્તમનસો રાવણે તા વરસ્ત્રિયઃ ।
અસ્વતંત્રાઃ સપત્નીનાં પ્રિયમેવાઽચરંસ્તદા ॥ 59 ॥
બાહૂનુપનિધાયાન્યાઃ પારિહાર્યવિભૂષિતાન્ ।
અંશુકાનિ ચ રમ્યાણિ પ્રમદાસ્તત્ર શિશ્યિરે ॥ 60 ॥
અન્યા વક્ષસિ ચાન્યસ્યાસ્તસ્યાઃ કાચિત્પુનર્ભુજમ્ ।
અપરા ત્વંકમન્યસ્યાસ્તસ્યાશ્ચાપ્યપરા ભુજૌ ॥ 61 ॥
ઊરુપાર્શ્વકટીપૃષ્ઠમન્યોન્યસ્ય સમાશ્રિતાઃ ।
પરસ્પરનિવિષ્ટાંગ્યો મદસ્નેહવશાનુગાઃ ॥ 62 ॥
અન્યોન્યભુજસૂત્રેણ સ્ત્રીમાલા ગ્રથિતા હિ સા ।
માલેવ ગ્રથિતા સૂત્રે શુશુભે મત્તષટ્પદા ॥ 63 ॥
લતાનાં માધવે માસિ ફુલ્લાનાં વાયુસેવનાત્ ।
અન્યોન્ય માલાગ્રથિતં સંસક્તકુસુમોચ્ચયમ્ ॥ 64 ॥
વ્યતિવેષ્ટિતસુસ્કંધમન્યોન્યભ્રમરાકુલમ્ ।
આસીદ્વનમિવોદ્ધૂતં સ્ત્રીવનં રાવણસ્ય તત્ ॥ 65 ॥
ઉચિતેષ્વપિ સુવ્યક્તં ન તાસાં યોષિતાં તદા ।
વિવેકઃ શક્ય આધાતું ભૂષણાંગાંબરસ્રજામ્ ॥ 66 ॥
રાવણે સુખસંવિષ્ટે તાસ્ત્રિયો વિવિધપ્રભાઃ ।
જ્વલંતઃ કાંચના દીપાઃ પ્રૈક્ષંતાનિમિષા ઇવ ॥ 67 ॥
રાજર્ષિપિતૃદૈત્યાનાં ગંધર્વાણાં ચ યોષિતઃ ।
રાક્ષસાનાં ચ યાઃ કન્યાસ્તસ્ય કામવશં ગતાઃ ॥ 68 ॥
યુદ્ધકામેન તાઃ સર્વા રાવણેન હૃતાઃ સ્ત્રિયઃ ।
સમદા મદનેનૈવ મોહિતાઃ કાશ્ચિદાગતાઃ ॥ 69 ॥
ન તત્ર કાચિત્પ્રમદા પ્રસહ્ય વીર્યોપપન્નેન ગુણેન લબ્ધા ।
ન ચાન્યકામાપિ ન ચાન્યપૂર્વા વિના વરાર્હાં જનકાત્મજાં તામ્ ॥ 70 ॥
ન ચાકુલીના ન ચ હીનરૂપા નાદક્ષિણા નાનુપચારયુક્તા ।
ભાર્યાભવત્તસ્ય ન હીનસત્ત્વા ન ચાપિ કાંતસ્ય ન કામનીયા ॥ 71 ॥
બભૂવ બુદ્ધિસ્તુ હરીશ્વરસ્ય યદીદૃશી રાઘવધર્મપત્ની ।
ઇમા યથા રાક્ષસરાજભાર્યાઃ સુજાતમસ્યેતિ હિ સાધુબુદ્ધેઃ ॥ 72 ॥
પુનશ્ચ સોઽચિંતયાદાત્તરૂપો ધ્રુવં વિશિષ્ટા ગુણતો હિ સીતા ।
અથાયમસ્યાં કૃતવાન્મહાત્મા લંકેશ્વરઃ કષ્ટમનાર્યકર્મ ॥ 73 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે નવમસ્સર્ગઃ ॥
