śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha navamassargaḥ ।
tasyālayavariṣṭhasya madhyē vipulamāyatam ।
dadarśa bhavanaśrēṣṭhaṃ hanumānmārutātmajaḥ ॥ 1 ॥
ardhayōjanavistīrṇamāyataṃ yōjanaṃ hi tat ।
bhavanaṃ rākṣasēndrasya bahuprāsādasaṅkulam ॥ 2 ॥
mārgamāṇastu vaidēhīṃ sītāmāyatalōchanām ।
sarvataḥ parichakrāma hanūmānarisūdanaḥ ॥ 3 ॥
uttamaṃ rākṣasāvāsaṃ hanumānavalōkayan ।
āsasādātha lakṣmīvān rākṣasēndranivēśanam ॥ 4 ॥
chaturviṣāṇairdviradaistriviṣāṇaistathaiva cha ।
parikṣiptamasambādhaṃ rakṣyamāṇamudāyudhaiḥ ॥ 5 ॥
rākṣasībhiścha patnībhī rāvaṇasya nivēśanam ।
āhṛtābhiścha vikramya rājakanyābhirāvṛtam ॥ 6 ॥
tannakramakarākīrṇaṃ timiṅgilajhaṣākulam ।
vāyuvēgasamādhūtaṃ pannagairiva sāgaram ॥ 7 ॥
yā hi vaiśravaṇē lakṣmīryā chēndrē harivāhanē ।
sā rāvaṇagṛhē sarvā nityamēvānapāyinī ॥ 8 ॥
yā cha rājñaḥ kubērasya yamasya varuṇasya cha ।
tādṛśī tadviśiṣṭā vā ṛddhī rakṣōgṛhēṣviha ॥ 9 ॥
tasya harmyasya madhyasthaṃ vēśma chānyatsunirmitam ।
bahuniryūhasaṅkīrṇaṃ dadarśa pavanātmajaḥ ॥ 10 ॥
brahmaṇō'rthē kṛtaṃ divyaṃ divi yadviśvakarmaṇā ।
vimānaṃ puṣpakaṃ nāma sarvaratnavibhūṣitam ॥ 11 ॥
parēṇa tapasā lēbhē yatkubēraḥ pitāmahāt ।
kubēramōjasā jitvā lēbhē tadrākṣasēśvaraḥ ॥ 12 ॥
īhāmṛgasamāyukttaiḥ kārtasvarahiramaṇmayaiḥ ।
sukṛtairāchitaṃ stambhaiḥ pradīptamiva cha śriyā ॥ 13 ॥
mērumandarasaṅkāśairullikhadbhirivāmbaram ।
kūṭāgāraiśśubhākāraissarvatassamalaṅkṛtam ॥ 14 ॥
jvalanārkapratīkāśaṃ sukṛtaṃ viśvakarmaṇā ।
hēmasōpānasaṃyuktaṃ chārupravaravēdikam ॥ 15 ॥
jālavātāyanairyuktaṃ kāñchanaiḥ ssphāṭikairapi ।
indranīlamahānīlamaṇipravaravēdikam ॥ 16 ॥
vidrumēṇa vichitrēṇa maṇibhiścha mahāghanaiḥ ।
nistulābhiścha muktābhistalēnābhivirājitam ॥ 17 ॥
chandanēna cha raktēna tapanīyanibhēna cha ।
supuṇyagandhinā yuktamādityataruṇōpamam ॥ 18 ॥
kūṭāgārairvarākārairvividhaissamalaṅkṛtam ।
vimānaṃ puṣpakaṃ divyamārurōha mahākapiḥ ॥ 19 ॥
tatrasthassa tadā gandhaṃ pānabhakṣyānnasambhavam ।
divyaṃ sammūrChitaṃ jighradrūpavantamivānilam ॥ 20 ॥
sa gandhastaṃ mahāsattvaṃ bandhurbandhumivōttamam ।
ita ēhītyuvāchēna tatra yatra sa rāvaṇaḥ ॥ 21 ॥
tatastāṃ prasthitaśśālāṃ dadarśa mahatīṃ śubhām ।
rāvaṇasya manaḥ kāntāṃ kāntāmiva varastriyam ॥ 22 ॥
maṇisōpānavikṛtāṃ hēmajālavibhūṣitām ।
sphāṭikairāvṛtatalāṃ dantāntaritarūpikām ॥ 23 ॥
muktābhiścha pravālaiścha rūpyachāmīkarairapi ।
vibhūṣitāṃ maṇistambhaissubahustambhabhūṣitām ॥ 24 ॥
namrairṛjubhiratyuchchaissamantātsuvibhūṣitaiḥ ।
stambhaiḥ pakṣairivātyuchchairdivaṃ samprasthitāmiva ॥ 25 ॥
mahatyā kuthayāstīrṇāṃ pṛthivīlakṣaṇāṅkayā ।
pṛthivīmiva vistīrṇāṃ sarāṣṭragṛhamālinīm ॥ 26 ॥
nāditāṃ mattavihagairdivyagandhādhivāsitām ।
parārdhyāstaraṇōpētāṃ rakṣōdhipaniṣēvitām ॥ 27 ॥
dhūmrāmagarudhūpēna vimalāṃ haṃsapāṇḍurām ।
chitrāṃ puṣpōpahārēṇa kalmāṣīmiva suprabhām ॥ 28 ॥
manassaṃhlādajananīṃ varṇasyāpi prasādinīm ।
tāṃ śōkanāśinīṃ divyāṃ śriyaḥ sañjananīmiva ॥ 29 ॥
indriyāṇīndriyārthaistu pañcha pañchabhiruttamaiḥ ।
tarpayāmāsa mātēva tadā rāvaṇapālitā ॥ 30 ॥
svargō'yaṃ dēvalōkō'yamindrasyēyaṃ purī bhavēt ।
siddhirvēyaṃ parā hi syādityamanyata mārutiḥ ॥ 31 ॥
pradhyāyata ivāpaśyatpradīpāṃstatra kāñchanān ।
dhūrtāniva mahādhūtairdēvanēna parājitān ॥ 32 ॥
dīpānāṃ cha prakāśēna tējasā rāvaṇasya cha ।
archirbhirbhūṣaṇānāṃ cha pradīptētyabhyamanyata ॥ 33 ॥
tatō'paśyatkuthā''sīnaṃ nānāvarāyambarasrajam ।
sahasraṃ varanārīṇāṃ nānāvēṣavibhūṣitam ॥ 34 ॥
parivṛttē'rdharātrē tu pānanidrāvaśaṃ gatam ।
krīḍitvōparataṃ rātrau suṣvāpa balavattadā ॥ 35 ॥
tatprasuptaṃ viruruchē niśśabdāntarabhūṣaṇam ।
niḥśabdahaṃsabhramaraṃ yathā padmavanaṃ mahat ॥ 36 ॥
tāsāṃ saṃvṛtadantāni mīlitākṣīṇi mārutiḥ ।
apaśyatpadmagandhīni vadanāni suyōṣitām ॥ 37 ॥
prabuddhānīva padmāni tāsāṃ bhūtvā kṣapākṣayē ।
punassaṃvṛtapatrāṇi rātrāviva babhustadā ॥ 38 ॥
imāni mukhapadmāni niyataṃ mattaṣaṭpadāḥ ।
ambujānīva phullāni prārthayanti punaḥ punaḥ ॥ 39 ॥
iti chāmanyata śrīmānupapattyā mahākapiḥ ।
mēnē hi guṇatastāni samāni salilōdbhavaiḥ ॥ 40 ॥
sā tasya śuśubhē śālā tābhistrībhirvirājitā ।
śāradīva prasannā dyaustārābhirabhiśōbhitā ॥ 41 ॥
sa cha tābhiḥ parivṛtaśśuśubhē rākṣasādhipaḥ ।
yathā hyuḍupatiśśīmāṃstārābhirabhisaṃvṛtaḥ ॥ 42 ॥
yāśchyavantē'mbarāttārāḥ puṇyaśēṣasamāvṛtāḥ ।
imāstāssaṅgatāḥ kṛtsnā iti mēnē haristadā ॥ 43 ॥
tārāṇāmiva suvyaktaṃ mahatīnāṃ śubhārchiṣām ।
prabhāvarṇaprasādāścha virējustatra yōṣitām ॥ 44 ॥
vyāvṛttagurupīnasrakprakīrṇavarabhūṣaṇāḥ ।
pānavyāyāmakālēṣu nidrāpahṛtachētasaḥ ॥ 45 ॥
vyāvṛttatilakāḥ kāśchitkāśchidudbhrantanūpurāḥ ।
pārśvē galitahārāścha kāśchitparamayōṣitaḥ ॥ 46 ॥
muktāhārā'vṛtāśchānyāḥ kāśchidvisrastavāsasaḥ ।
vyāviddharaśanādāmāḥ kiśōrya iva vāhitāḥ ॥ 47 ॥
sukuṇḍaladharāśchānyā vichChinnamṛditasrajaḥ ।
gajēndramṛditāḥ phullā latā iva mahāvanē ॥ 48 ॥
chandrāṃśukiraṇābhāścha hārāḥ kāsāñchidutkaṭāḥ ।
haṃsā iva babhussuptāḥ stanamadhyēṣu yōṣitām ॥ 49 ॥
aparāsāṃ cha vaiḍūryāḥ kādambā iva pakṣiṇaḥ ।
hēmasūtrāṇi chānyāsāṃ chakravākā ivābhavan ॥ 50 ॥
haṃsakāraṇḍavākīrṇāśchakravākōpaśōbhitāḥ ।
āpagā iva tā rējurjaghanaiḥ pulinairiva ॥ 51 ॥
kiṅkiṇījālasaṅkōśāstā haimavipulāmbujāḥ ।
bhāvagrāhā yaśastīrāḥ suptā nadya ivā''babhuḥ ॥ 52 ॥
mṛduṣvaṅgēṣu kāsāñchitkuchāgrēṣu cha saṃsthitāḥ ।
babhurvarbhūṣaṇānīva śubhā bhūṣaṇarājayaḥ ॥ 53 ॥
aṃśukāntāścha kāsāñchinmukhamārutakampitāḥ ।
uparyupari vaktrāṇāṃ vyādhūyantē punaḥ punaḥ ॥ 54 ॥
tāḥ patākā ivōddhūtāḥ patnīnāṃ ruchiraprabhāḥ ।
nānāvarṇasuvarṇānāṃ vaktramūlēṣu rējirē ॥ 55 ॥
vavalguśchātra kāsāñchitkuṇḍalāni śubhārchiṣām ।
mukhamārutasaṃsargānmandaṃ mandaṃ suyōṣitām ॥ 56 ॥
śarkarā'savagandhaiścha prakṛtyā surabhiḥ sukhaḥ ।
tāsāṃ vadananiśvāsassiṣēvē rāvaṇaṃ tadā ॥ 57 ॥
rāvaṇānanaśaṅkāścha kāśchidrāvaṇayōṣitaḥ ।
mukhāni sma sapatnīnāmupājighranpunaḥ punaḥ ॥ 58 ॥
atyarthaṃ saktamanasō rāvaṇē tā varastriyaḥ ।
asvatantrāḥ sapatnīnāṃ priyamēvā'charaṃstadā ॥ 59 ॥
bāhūnupanidhāyānyāḥ pārihāryavibhūṣitān ।
aṃśukāni cha ramyāṇi pramadāstatra śiśyirē ॥ 60 ॥
anyā vakṣasi chānyasyāstasyāḥ kāchitpunarbhujam ।
aparā tvaṅkamanyasyāstasyāśchāpyaparā bhujau ॥ 61 ॥
ūrupārśvakaṭīpṛṣṭhamanyōnyasya samāśritāḥ ।
parasparaniviṣṭāṅgyō madasnēhavaśānugāḥ ॥ 62 ॥
anyōnyabhujasūtrēṇa strīmālā grathitā hi sā ।
mālēva grathitā sūtrē śuśubhē mattaṣaṭpadā ॥ 63 ॥
latānāṃ mādhavē māsi phullānāṃ vāyusēvanāt ।
anyōnya mālāgrathitaṃ saṃsaktakusumōchchayam ॥ 64 ॥
vyativēṣṭitasuskandhamanyōnyabhramarākulam ।
āsīdvanamivōddhūtaṃ strīvanaṃ rāvaṇasya tat ॥ 65 ॥
uchitēṣvapi suvyaktaṃ na tāsāṃ yōṣitāṃ tadā ।
vivēkaḥ śakya ādhātuṃ bhūṣaṇāṅgāmbarasrajām ॥ 66 ॥
rāvaṇē sukhasaṃviṣṭē tāstriyō vividhaprabhāḥ ।
jvalantaḥ kāñchanā dīpāḥ praikṣantānimiṣā iva ॥ 67 ॥
rājarṣipitṛdaityānāṃ gandharvāṇāṃ cha yōṣitaḥ ।
rākṣasānāṃ cha yāḥ kanyāstasya kāmavaśaṃ gatāḥ ॥ 68 ॥
yuddhakāmēna tāḥ sarvā rāvaṇēna hṛtāḥ striyaḥ ।
samadā madanēnaiva mōhitāḥ kāśchidāgatāḥ ॥ 69 ॥
na tatra kāchitpramadā prasahya vīryōpapannēna guṇēna labdhā ।
na chānyakāmāpi na chānyapūrvā vinā varārhāṃ janakātmajāṃ tām ॥ 70 ॥
na chākulīnā na cha hīnarūpā nādakṣiṇā nānupachārayuktā ।
bhāryābhavattasya na hīnasattvā na chāpi kāntasya na kāmanīyā ॥ 71 ॥
babhūva buddhistu harīśvarasya yadīdṛśī rāghavadharmapatnī ।
imā yathā rākṣasarājabhāryāḥ sujātamasyēti hi sādhubuddhēḥ ॥ 72 ॥
punaścha sō'chintayādāttarūpō dhruvaṃ viśiṣṭā guṇatō hi sītā ।
athāyamasyāṃ kṛtavānmahātmā laṅkēśvaraḥ kaṣṭamanāryakarma ॥ 73 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē navamassargaḥ ॥