శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ త్రిసప్తతితమస్సర్గః ।
తతోహతాన్రాక్షసపుంగవాంస్తాన్ దేవాంతకాదిత్రిశిరోతికాయాన్ ।
రక్షోగణాస్తత్రహతావశిష్టాస్తేరావణాయత్వరితాశ్శశంసుః ॥ 1 ॥
తతోహతాంస్తాన్ సహసానిశమ్యరాజాముమోహపరిప్లుతాక్షః ।
పుత్రక్షయంభ్రాతృవధం చ ఘోరంవిచింత్యరాజావిపులంప్రదధ్యౌ ॥ 2 ॥
తతస్తురాజానముదీక్ష్యదీనంశోకార్ణవేసంపరిపుప్లువానమ్ ।
రథర్షభోరాక్షసరాజసూనుస్తమింద్రజిద్వాక్యమిదంబభాషే ॥ 3 ॥
న తాత మోహంపరిగంతుమర్హసియత్రేంద్రజిజజీవతిరాక్షసేంద్ర ।
నేంద్రారిబాణాభిహతోహికశ్చిత్ప్రాణాన్ సమర్థస్సమరేఽభిపాతుమ్ ॥ 4 ॥
పశ్యాద్యరామంసహలక్ష్మణేనమద్బాణనిర్భిన్నవికీర్ణదేహమ్ ।
గతాయుషంభూమితలేశయానంశితైశ్శరైరాచితసర్వగాత్రమ్ ॥ 5 ॥
ఇమాంప్రతిజ్ఞాంశృణుశక్రశత్రోఃసునిశ్చితాంపౌరుషదైవయుక్తామ్ ।
అద్యైవరామంసహలక్ష్మణేనసంతర్పయిష్యామిశరైరమోఘైః ॥ 6 ॥
అద్యేంద్రవైవస్వతవిష్ణుమిత్రసాధ్యాశ్చవైశ్వానరచంద్రసూర్యాః ।
ద్రక్ష్యంతుమేవిక్రమమప్రమేయంవిష్ణోరివోగ్రంబలియజ్ఞవాటే ॥ 7 ॥
స ఏవముక్త్వాత్రిదశేంద్రశత్రురాపృచ్ఛయరాజానమదీనసత్త్వః ।
సమారురోహానితుల్యవేగంరథంఖరశ్రేష్ఠసమాధియుక్తమ్ ॥ 8 ॥
తమాస్థాయమహాతేజారథంహరిరథోపమమ్ ।
జగామసహసాతత్రయత్రయుద్ధమరిందమః ॥ 9 ॥
తంప్రస్థితంమహాత్మానమనుజగ్ముర్మహాబలాః ।
సమ్హర్షమాణాబహనోధనుష్ప్రవరపాణయః ॥ 10 ॥
గజస్కంధగతాఃకేచిత్కేచిత్ప్రవరవాజిభిః ।
వ్యాఘ్రవృశ్చికమార్జారఖరోరోష్ట్రైశ్చభుజంగమైః ॥ 11 ॥
వరాహైశ్శ్వాపదైస్సింహైర్జంబుకైఃపర్వతోపమైః ।
కాకహంసమయూరైశ్చరాక్షసాభీమవిక్రమాః ॥ 12 ॥
ప్రాసముద్గరనిస్త్రింశపరశ్వథగదాధరాః ।
భుశుండిముద్గరాయష్టిశతఘ్నీపరిఘాయుధా ॥ 13 ॥
స శంఖనినదైఃపూర్ణైర్భేరీణాంచాపినిస్స్వనైః ।
జగామత్రిదశేంద్రాస్తూయమానోనిశాచరైః ॥ 14 ॥
స శంఖశశివర్ణేనఛత్రేణరిపుసూదనః ।
రరాజప్రతిపూర్ణేననభశ్చంద్రమసాయథా ॥ 15 ॥
అవీజ్యతతతోవీరోహైమైర్హేమవిభూషితైః ।
చారుచామరముఖ్యైశ్చముఖ్యస్సర్వధనుష్మతామ్ ॥ 16 ॥
స తుదృష్టవావినిర్యాంతంబలేనమహాతావృతమ్ ।
రాక్షసాధిపతిశ్రశీమాన్ రావణఃపుత్రమబ్రవీత్ ॥ 17 ॥
త్వమప్రతిరథఃపుత్రత్వయావైవాసవోజితః ।
కింపునర్మానుషంధృష్యంనిహనిష్యసిరాఘవమ్ ॥ 18 ॥
తథోక్తోరాక్షసేంద్రేణప్రత్యగృహ్ణాన్మహాశిషః ।
తస్త్వింద్రజితాలంకాసూర్యప్రతిమతేజసా ॥ 19 ॥
రరాజాప్రతివీర్యేణద్యౌరివార్కేణభాస్వతా ।
సంప్రాప్యమహాతేజాయుద్ధభూమిమరిందమః ॥ 20 ॥
స్థాపయామాసరక్షాంసిరథంప్రతిసమంతతః ।
తతస్తుహుతభోక్తారంహుతభుక్సదృశప్రభః ॥ 21 ॥
జుహావరాక్షసశ్రేష్ఠోమంత్రవద్విధివత్తదా ।
సహవిర్లాజసంస్కారైర్మాల్యగంధపురస్కృతైః ॥ 22 ॥
జుహువేపావకంతత్రరాక్షనేంద్రఃప్రతాపవాన్ ।
శస్త్రాణిశరపత్రాణిసమిధోఽథవిభీతకాః ॥ 23 ॥
లోహితాని చ వాసాంసిస్రువంకార్ష్ణాయసంతథా ।
సతత్రాగ్నింసమాస్తీర్యశరపత్రైస్సతోమరైః ॥ 24 ॥
హవిస్తత్ప్రతిజగ్రాహ పావకః స్వయముత్థితః ।
సోఽస్త్రమాహారయామాస బ్రాహ్మమస్త్రవిదాం వరః ॥ 25 ॥
హవిస్తత్ప్రతిజగ్రాహపావకస్స్వయమాస్థితః ।
సోఽస్త్రమాహారయామాసబ్రాహ్మమింద్రరిపుస్తదా ॥ 26 ॥
ధనుశ్చాత్మరథంచైవసర్వంతత్రాభ్యమంత్రయత్ ।
తస్మిన్నాహూయమానేస్త్రేహూయమానే చ పావకే ॥ 27 ॥
సార్ధంగ్రహేందునక్షత్రైర్వితత్రాసనభస్థ్సలమ్ ।
స పావకంపావకదీప్తతేజాహుత్వామహేంద్రప్రతిమప్రభావః ।
స చాపబాణాసిరథాశ్వసూతఃఖేఽంతర్దధేఽత్మానమచింత్యరూపః ॥ 28 ॥
తతోహయరథాకీర్ణంపతాకాధ్వజశోభితమ్ ।
నిర్యయౌరాక్షసబలంనర్దమానంయయుత్సయా ॥ 29 ॥
తేశరైర్బహుభిశ్చిత్రైస్తీక్ష్ణవేగైరలంకృతైః ।
తోమరైరంకుశైశ్చాపివానరాన్ జఘ్నురాహవే ॥ 30 ॥
రావణిస్తుతతస్సంకృద్ధస్తాన్నిరీక్ష్యనిశాచరాన్ ।
హృష్టాభవంతోయుధ్యంతువానరాణాంజిఘాంసయా ॥ 31 ॥
తతస్తేరాక్షసాస్సర్వేనర్ధంతోజయకాంక్షిణః ।
అభ్యవర్షంస్తతోఘోరాన్వానరాన్ శరవృష్టిభిః ॥ 32 ॥
స తునాలీకనారాచైర్గదాభిర్ముసలైరపి ।
రక్షోభిస్సమ్వృతస్సంఖ్యేవానరాన్ విచకర్త హ ॥ 33 ॥
తేవధ్యమానాస్సమరేవానరాఃపాదపాయుధాః ।
అభ్యవర్షంతసహసారావణింశైలపాదపైః ॥ 34 ॥
ఇంద్రజిత్తుతదాక్రుద్ధోమహాతేజామహాబలః ।
వానరాణాంశరీరాణివ్యధమద్రావణాత్మజః ॥ 35 ॥
శరేణైకేన చ హరీన్నవపంచ చ సప్త చ ।
బిభేదసమరేక్రుద్ధోరాక్షసాన్ సంప్రహర్షయన్ ॥ 36 ॥
స శరైస్సూర్యసంకాశైశ్శాతకుంభవిభూషితైః ।
వానరాన్ సమరేవీరఃప్రమమాథసుదుర్జయః ॥ 37 ॥
తేభిన్నగాత్రాస్సమరేవానరాశ్శరపీడితాః ।
పేతుర్మథితసంకల్పాస్సురైరివమహాసురాః ॥ 38 ॥
తంతపంతమివాదిత్యంఘోరైర్బాణగభస్తిభిః ।
అభ్యధావంతసంకృద్ధాస్సమ్యుగేవానరర్షభాః ॥ 39 ॥
తతస్తువానరాస్సర్వేభిన్నదేహావిచేతసః ।
వ్యథితావిద్రవంతిస్మరుధిరేణసముక్షితాః ॥ 40 ॥
రామస్యార్థేపరాక్రమ్యవానరాస్త్యక్తజీవితాః ।
నర్దంతస్తేఽభివృత్తాస్తుసమరేసశిలాయుధాః ॥ 41 ॥
తేద్రుమైఃపర్వతాగ్రైశ్చశిలాభిశ్చప్లవంగమాః ।
అభ్యవర్షంతసమరేరావణింపర్యవస్థితాః ॥ 42 ॥
తద్రుమాణాంశిలానాం చ వర్షంప్రాణహరంమహత్ ।
వ్యపోహతమహాతేజారావణిస్సమితింజయః ॥ 43 ॥
తతఃపావకసంకాశైశ్శరైరాశీవిషోపమైః ।
వానరాణామనీకానిబిభేదసమరేప్రభుః ॥ 44 ॥
అష్టాదశశరైస్తీక్ష్ణైస్సవిదద్వాగంధమాదనమ్ ।
వివ్యాథనవభిశ్చైవనలందూరాదవస్థితమ్ ॥ 45 ॥
సప్తభిస్తుమహావీర్యోమైందంమర్మవిదారణైః ।
పంచభిర్విశిఖైశ్చైవగజంవివ్యాథసంయుగే ॥ 46 ॥
జాంబవంతంతుదశభిర్నీలంత్రింశద్భిరేవ చ ।
సుగ్రీవమృషభంచైవసోఽంగదంద్వివిధంతథా ॥ 47 ॥
ఘోరైర్దత్తవరైస్తీక్ష్ణైర్నిష్ప్రాణానకరోత్తదా ।
అన్యానపితదాముఖ్యాన్వానరాన్ బహుభిశ్శరైః ॥ 48 ॥
అర్దయామాససంకృద్ధఃకాలానగిరివమూర్ఛితః ।
సశరైస్సూర్యసంకాశైస్సుముక్సైశశీఘ్రగామిభిః ॥ 49 ॥
వానరాణామనీకానినిర్మమంథమహారణే ।
ఆకులాంవానరీంసేనాంశరజాలేనమోహితామ్ ॥ 50 ॥
హృష్టస్సపరయాప్రీత్యాదదర్శక్షతజోక్షితామ్ ।
వానరేవమహాతేజారాక్షసేంద్రాత్మజోబలీ ॥ 51 ॥
సంసృజ్యబాణవర్షం చ శస్త్రవర్షం చ దారుణమ్ ।
మమర్దవానరానీకమింద్రజిత్త్వరితోబలీ ॥ 52 ॥
స్వసైన్యముత్సృజ్యసమేత్యతూర్ణంమహారణేవానరవాహినీషు ।
అదృశ్యమానశ్శరజాలముగ్రంవవర్షనీలాంబుధరోయథాంబు ॥ 53 ॥
తేశక్రజిద్బాణవిశీర్ణదేహామాయాహతావిస్వరమున్నదంతః ।
రణేనిపేతుర్హరయోఽద్రికల్పాయథేంద్రవజ్రాభిహతానగేంద్రాః ॥ 54 ॥
తేకేవలంసందదృశుశశితాగ్రాన్బాణాన్రణేవానరవాహినీషు ।
మాయానిగూఢంతుసురేంద్రశత్రుం న చావృతంరాక్షసమభ్యపశ్యన్ ॥ 55 ॥
తతస్సరక్షోధిపతిర్మహాత్మాసర్వాదిశోబాణగణైశశితాగ్రైః ।
ప్రచ్ఛాదయామాసరవిప్రకాశైర్విపాదయామాస చ వానరేంద్రాన్ ॥ 56 ॥
స శూలనిస్త్రింశపరశ్వధానివ్యావిధ్యదీప్తానలసన్నిభాని ।
సవిస్ఫులింగోజ్జ్వలపావకానివవర్షతీవ్రంప్లవగేంద్రసైన్యే ॥ 57 ॥
తతోజ్వలనసంకాశైశ్శరైర్వానరయూథపాః ।
తాడితాశ్శక్రజిద్బాణైఃప్రఫుల్లాఇవకింశుకాః ॥ 58 ॥
తేన్యోన్యమభిసర్పంతోనినదంతశ్చవిస్వరమ్ ।
రాక్షసేంద్రాస్త్రనిర్భిన్నానిపేతుర్వానరర్షభాః ॥ 59 ॥
ఉదీక్షమాణాగగనంకేచిన్నేత్రేషుతాడితాః ।
శరైర్వివిశురన్యోన్యంపేతుశ్చజగతీతలే ॥ 60 ॥
హనూమంతం చ సుగ్రీవమంగదంగంధమాదనమ్ ।
జాంబవంతంసుషేణం చ వేగదర్శినమేవ చ ॥ 61 ॥
మైందం చ ద్వివిదంనీలంగవాక్షంగజగోముభౌ ।
కేసరింహరిలోమానంవిద్యుద్ధంష్ట్రం చ వానరమ్ ॥ 62 ॥
స బాణవర్షైరభివర్ష్యమాణో ।
ధారానిపాతానివ తాన్విచింత్య ।
సమీక్షమాణః పరమాద్భుతశ్రీ ।
రామస్తదా లక్ష్మణమిత్యువాచ ॥ 63 ॥
ప్రసైశ్శూలైశ్శితైర్బాణైరింద్రజిన్మంత్రసమ్హితైః ।
వివ్యాధహరిశార్దూలాన్ సర్వాంస్తాన్రాక్షసోత్తమః ॥ 64 ॥
స వైగదాభిర్హరియూథముఖ్యాన్నిర్భిద్యబాణైస్తపనీయవంఖైః ।
వవర్షరామంశరవృష్టిజాలైస్సలక్ష్మణంభాస్కరరమశికల్పైః ॥ 65 ॥
స బాణవర్షైరభివృష్యమాణోధారానిపాతానివతానచ్నిత్య ।
సమీక్షమాణఃపరమాద్భుతశ్రీరామతదాలక్ష్మణమిత్యువాచ ॥ 66 ॥
అసౌపునర్లక్ష్మణరాక్షసేంద్రోబ్రహ్మాస్త్రమాశ్రిత్యసురేంద్రశత్రుః ।
నిపాతయిత్వాహరిసైన్యముగ్రమస్మాన్శరైరర్దయతిప్రసక్తః ॥ 67 ॥
స్వయంభువాదత్తవరోమహాత్మా ।
సమాహితోంతర్హితభీమకాయః ।
కథంనుశక్యోయుధినష్టదేహోనిహంతుమద్యేంద్రజిదుద్యతాస్త్రః ॥ 68 ॥
మన్యేస్వయంభుర్భగవానచ్నిత్యోయస్యైతదస్త్రంప్రభవశ్చయోఽస్య ।
బాణావపాతాస్త్వమిహాద్యధీమన్మయాసహావ్యగ్రమనాస్సహస్వ ॥ 69 ॥
ప్రచ్ఛాదయత్యేషహిరాక్షసేంద్రస్సర్వాధిశస్సాయకవృష్టిజాలైః ।
ఏతచ్చసర్వంపతితాగ్య్రశూరం న భ్రాజతేవానరరాజసైన్యమ్ ॥ 70 ॥
ఆవాంతుదృష్టవాపతితౌవిసంజ్ఞౌనివృత్తయుద్దౌగతరోషహర్షే ।
ధ్రువంప్రవేక్ష్యత్యమరారివాసమసౌసమాదాయరణాగ్రలక్ష్మీమ్ ॥ 71 ॥
తతస్తుతావింద్రజిదస్త్రజాలైర్భభూవతుస్తత్రతథావిశస్తౌ ।
స చాపితౌతత్రవిదర్శయిత్వాననాదహర్షాద్యుధిరాక్షసేంద్రః ॥ 72 ॥
సతత్తదావానరసైన్యమేవంరామం చ సంఖ్యేసహలక్ష్మణేన ।
విషాదయిత్వాసహసావివేశపురీందశగ్రీవభుజాభిగుప్తామ్ ॥ 73 ॥
సన్స్తూయమానస్సతుయాతుధానైః ।
పత్రే చ సర్వంహృషితోఽభ్యువాచ ॥ 74 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే త్రిసప్తతితమస్సర్గః ॥
