śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha trisaptatitamassargaḥ ।
tatōhatānrākṣasapuṅgavāṃstān dēvāntakāditriśirōtikāyān ।
rakṣōgaṇāstatrahatāvaśiṣṭāstērāvaṇāyatvaritāśśaśaṃsuḥ ॥ 1 ॥
tatōhatāṃstān sahasāniśamyarājāmumōhapariplutākṣaḥ ।
putrakṣayambhrātṛvadhaṃ cha ghōraṃvichintyarājāvipulampradadhyau ॥ 2 ॥
tatasturājānamudīkṣyadīnaṃśōkārṇavēsamparipupluvānam ।
ratharṣabhōrākṣasarājasūnustamindrajidvākyamidambabhāṣē ॥ 3 ॥
na tāta mōhamparigantumarhasiyatrēndrajijajīvatirākṣasēndra ।
nēndrāribāṇābhihatōhikaśchitprāṇān samarthassamarē'bhipātum ॥ 4 ॥
paśyādyarāmaṃsahalakṣmaṇēnamadbāṇanirbhinnavikīrṇadēham ।
gatāyuṣambhūmitalēśayānaṃśitaiśśarairāchitasarvagātram ॥ 5 ॥
imāmpratijñāṃśṛṇuśakraśatrōḥsuniśchitāmpauruṣadaivayuktām ।
adyaivarāmaṃsahalakṣmaṇēnasantarpayiṣyāmiśarairamōghaiḥ ॥ 6 ॥
adyēndravaivasvataviṣṇumitrasādhyāśchavaiśvānarachandrasūryāḥ ।
drakṣyantumēvikramamapramēyaṃviṣṇōrivōgrambaliyajñavāṭē ॥ 7 ॥
sa ēvamuktvātridaśēndraśatrurāpṛchChayarājānamadīnasattvaḥ ।
samārurōhānitulyavēgaṃrathaṅkharaśrēṣṭhasamādhiyuktam ॥ 8 ॥
tamāsthāyamahātējārathaṃharirathōpamam ।
jagāmasahasātatrayatrayuddhamarindamaḥ ॥ 9 ॥
tamprasthitammahātmānamanujagmurmahābalāḥ ।
samharṣamāṇābahanōdhanuṣpravarapāṇayaḥ ॥ 10 ॥
gajaskandhagatāḥkēchitkēchitpravaravājibhiḥ ।
vyāghravṛśchikamārjārakharōrōṣṭraiśchabhujaṅgamaiḥ ॥ 11 ॥
varāhaiśśvāpadaissiṃhairjambukaiḥparvatōpamaiḥ ।
kākahaṃsamayūraiścharākṣasābhīmavikramāḥ ॥ 12 ॥
prāsamudgaranistriṃśaparaśvathagadādharāḥ ।
bhuśuṇḍimudgarāyaṣṭiśataghnīparighāyudhā ॥ 13 ॥
sa śaṅkhaninadaiḥpūrṇairbhērīṇāñchāpinissvanaiḥ ।
jagāmatridaśēndrāstūyamānōniśācharaiḥ ॥ 14 ॥
sa śaṅkhaśaśivarṇēnaChatrēṇaripusūdanaḥ ।
rarājapratipūrṇēnanabhaśchandramasāyathā ॥ 15 ॥
avījyatatatōvīrōhaimairhēmavibhūṣitaiḥ ।
chāruchāmaramukhyaiśchamukhyassarvadhanuṣmatām ॥ 16 ॥
sa tudṛṣṭavāviniryāntambalēnamahātāvṛtam ।
rākṣasādhipatiśraśīmān rāvaṇaḥputramabravīt ॥ 17 ॥
tvamapratirathaḥputratvayāvaivāsavōjitaḥ ।
kimpunarmānuṣandhṛṣyannihaniṣyasirāghavam ॥ 18 ॥
tathōktōrākṣasēndrēṇapratyagṛhṇānmahāśiṣaḥ ।
tastvindrajitālaṅkāsūryapratimatējasā ॥ 19 ॥
rarājāprativīryēṇadyaurivārkēṇabhāsvatā ।
samprāpyamahātējāyuddhabhūmimarindamaḥ ॥ 20 ॥
sthāpayāmāsarakṣāṃsirathampratisamantataḥ ।
tatastuhutabhōktāraṃhutabhuksadṛśaprabhaḥ ॥ 21 ॥
juhāvarākṣasaśrēṣṭhōmantravadvidhivattadā ।
sahavirlājasaṃskārairmālyagandhapuraskṛtaiḥ ॥ 22 ॥
juhuvēpāvakantatrarākṣanēndraḥpratāpavān ।
śastrāṇiśarapatrāṇisamidhō'thavibhītakāḥ ॥ 23 ॥
lōhitāni cha vāsāṃsisruvaṅkārṣṇāyasantathā ।
satatrāgniṃsamāstīryaśarapatraissatōmaraiḥ ॥ 24 ॥
havistatpratijagrāha pāvakaḥ svayamutthitaḥ ।
sō'stramāhārayāmāsa brāhmamastravidāṃ varaḥ ॥ 25 ॥
havistatpratijagrāhapāvakassvayamāsthitaḥ ।
sō'stramāhārayāmāsabrāhmamindraripustadā ॥ 26 ॥
dhanuśchātmarathañchaivasarvantatrābhyamantrayat ।
tasminnāhūyamānēstrēhūyamānē cha pāvakē ॥ 27 ॥
sārdhaṅgrahēndunakṣatrairvitatrāsanabhasthsalam ।
sa pāvakampāvakadīptatējāhutvāmahēndrapratimaprabhāvaḥ ।
sa chāpabāṇāsirathāśvasūtaḥkhē'ntardadhē'tmānamachintyarūpaḥ ॥ 28 ॥
tatōhayarathākīrṇampatākādhvajaśōbhitam ।
niryayaurākṣasabalannardamānaṃyayutsayā ॥ 29 ॥
tēśarairbahubhiśchitraistīkṣṇavēgairalaṅkṛtaiḥ ।
tōmarairaṅkuśaiśchāpivānarān jaghnurāhavē ॥ 30 ॥
rāvaṇistutatassaṅkṛddhastānnirīkṣyaniśācharān ।
hṛṣṭābhavantōyudhyantuvānarāṇāñjighāṃsayā ॥ 31 ॥
tatastērākṣasāssarvēnardhantōjayakāṅkṣiṇaḥ ।
abhyavarṣaṃstatōghōrānvānarān śaravṛṣṭibhiḥ ॥ 32 ॥
sa tunālīkanārāchairgadābhirmusalairapi ।
rakṣōbhissamvṛtassaṅkhyēvānarān vichakarta ha ॥ 33 ॥
tēvadhyamānāssamarēvānarāḥpādapāyudhāḥ ।
abhyavarṣantasahasārāvaṇiṃśailapādapaiḥ ॥ 34 ॥
indrajittutadākruddhōmahātējāmahābalaḥ ।
vānarāṇāṃśarīrāṇivyadhamadrāvaṇātmajaḥ ॥ 35 ॥
śarēṇaikēna cha harīnnavapañcha cha sapta cha ।
bibhēdasamarēkruddhōrākṣasān sampraharṣayan ॥ 36 ॥
sa śaraissūryasaṅkāśaiśśātakumbhavibhūṣitaiḥ ।
vānarān samarēvīraḥpramamāthasudurjayaḥ ॥ 37 ॥
tēbhinnagātrāssamarēvānarāśśarapīḍitāḥ ।
pēturmathitasaṅkalpāssurairivamahāsurāḥ ॥ 38 ॥
tantapantamivādityaṅghōrairbāṇagabhastibhiḥ ।
abhyadhāvantasaṅkṛddhāssamyugēvānararṣabhāḥ ॥ 39 ॥
tatastuvānarāssarvēbhinnadēhāvichētasaḥ ।
vyathitāvidravantismarudhirēṇasamukṣitāḥ ॥ 40 ॥
rāmasyārthēparākramyavānarāstyaktajīvitāḥ ।
nardantastē'bhivṛttāstusamarēsaśilāyudhāḥ ॥ 41 ॥
tēdrumaiḥparvatāgraiśchaśilābhiśchaplavaṅgamāḥ ।
abhyavarṣantasamarērāvaṇimparyavasthitāḥ ॥ 42 ॥
tadrumāṇāṃśilānāṃ cha varṣamprāṇaharammahat ।
vyapōhatamahātējārāvaṇissamitiñjayaḥ ॥ 43 ॥
tataḥpāvakasaṅkāśaiśśarairāśīviṣōpamaiḥ ।
vānarāṇāmanīkānibibhēdasamarēprabhuḥ ॥ 44 ॥
aṣṭādaśaśaraistīkṣṇaissavidadvāgandhamādanam ।
vivyāthanavabhiśchaivanalandūrādavasthitam ॥ 45 ॥
saptabhistumahāvīryōmaindammarmavidāraṇaiḥ ।
pañchabhirviśikhaiśchaivagajaṃvivyāthasaṃyugē ॥ 46 ॥
jāmbavantantudaśabhirnīlantriṃśadbhirēva cha ।
sugrīvamṛṣabhañchaivasō'ṅgadandvividhantathā ॥ 47 ॥
ghōrairdattavaraistīkṣṇairniṣprāṇānakarōttadā ।
anyānapitadāmukhyānvānarān bahubhiśśaraiḥ ॥ 48 ॥
ardayāmāsasaṅkṛddhaḥkālānagirivamūrChitaḥ ।
saśaraissūryasaṅkāśaissumuksaiśaśīghragāmibhiḥ ॥ 49 ॥
vānarāṇāmanīkāninirmamanthamahāraṇē ।
ākulāṃvānarīṃsēnāṃśarajālēnamōhitām ॥ 50 ॥
hṛṣṭassaparayāprītyādadarśakṣatajōkṣitām ।
vānarēvamahātējārākṣasēndrātmajōbalī ॥ 51 ॥
saṃsṛjyabāṇavarṣaṃ cha śastravarṣaṃ cha dāruṇam ।
mamardavānarānīkamindrajittvaritōbalī ॥ 52 ॥
svasainyamutsṛjyasamētyatūrṇammahāraṇēvānaravāhinīṣu ।
adṛśyamānaśśarajālamugraṃvavarṣanīlāmbudharōyathāmbu ॥ 53 ॥
tēśakrajidbāṇaviśīrṇadēhāmāyāhatāvisvaramunnadantaḥ ।
raṇēnipēturharayō'drikalpāyathēndravajrābhihatānagēndrāḥ ॥ 54 ॥
tēkēvalaṃsandadṛśuśaśitāgrānbāṇānraṇēvānaravāhinīṣu ।
māyānigūḍhantusurēndraśatruṃ na chāvṛtaṃrākṣasamabhyapaśyan ॥ 55 ॥
tatassarakṣōdhipatirmahātmāsarvādiśōbāṇagaṇaiśaśitāgraiḥ ।
prachChādayāmāsaraviprakāśairvipādayāmāsa cha vānarēndrān ॥ 56 ॥
sa śūlanistriṃśaparaśvadhānivyāvidhyadīptānalasannibhāni ।
savisphuliṅgōjjvalapāvakānivavarṣatīvramplavagēndrasainyē ॥ 57 ॥
tatōjvalanasaṅkāśaiśśarairvānarayūthapāḥ ।
tāḍitāśśakrajidbāṇaiḥpraphullāivakiṃśukāḥ ॥ 58 ॥
tēnyōnyamabhisarpantōninadantaśchavisvaram ।
rākṣasēndrāstranirbhinnānipēturvānararṣabhāḥ ॥ 59 ॥
udīkṣamāṇāgaganaṅkēchinnētrēṣutāḍitāḥ ।
śarairviviśuranyōnyampētuśchajagatītalē ॥ 60 ॥
hanūmantaṃ cha sugrīvamaṅgadaṅgandhamādanam ।
jāmbavantaṃsuṣēṇaṃ cha vēgadarśinamēva cha ॥ 61 ॥
maindaṃ cha dvividannīlaṅgavākṣaṅgajagōmubhau ।
kēsariṃharilōmānaṃvidyuddhaṃṣṭraṃ cha vānaram ॥ 62 ॥
sa bāṇavarṣairabhivarṣyamāṇō ।
dhārānipātāniva tānvichintya ।
samīkṣamāṇaḥ paramādbhutaśrī ।
rāmastadā lakṣmaṇamityuvācha ॥ 63 ॥
prasaiśśūlaiśśitairbāṇairindrajinmantrasamhitaiḥ ।
vivyādhahariśārdūlān sarvāṃstānrākṣasōttamaḥ ॥ 64 ॥
sa vaigadābhirhariyūthamukhyānnirbhidyabāṇaistapanīyavaṅkhaiḥ ।
vavarṣarāmaṃśaravṛṣṭijālaissalakṣmaṇambhāskararamaśikalpaiḥ ॥ 65 ॥
sa bāṇavarṣairabhivṛṣyamāṇōdhārānipātānivatānachnitya ।
samīkṣamāṇaḥparamādbhutaśrīrāmatadālakṣmaṇamityuvācha ॥ 66 ॥
asaupunarlakṣmaṇarākṣasēndrōbrahmāstramāśrityasurēndraśatruḥ ।
nipātayitvāharisainyamugramasmānśarairardayatiprasaktaḥ ॥ 67 ॥
svayambhuvādattavarōmahātmā ।
samāhitōntarhitabhīmakāyaḥ ।
kathannuśakyōyudhinaṣṭadēhōnihantumadyēndrajidudyatāstraḥ ॥ 68 ॥
manyēsvayambhurbhagavānachnityōyasyaitadastramprabhavaśchayō'sya ।
bāṇāvapātāstvamihādyadhīmanmayāsahāvyagramanāssahasva ॥ 69 ॥
prachChādayatyēṣahirākṣasēndrassarvādhiśassāyakavṛṣṭijālaiḥ ।
ētachchasarvampatitāgyraśūraṃ na bhrājatēvānararājasainyam ॥ 70 ॥
āvāntudṛṣṭavāpatitauvisañjñaunivṛttayuddaugatarōṣaharṣē ।
dhruvampravēkṣyatyamarārivāsamasausamādāyaraṇāgralakṣmīm ॥ 71 ॥
tatastutāvindrajidastrajālairbhabhūvatustatratathāviśastau ।
sa chāpitautatravidarśayitvānanādaharṣādyudhirākṣasēndraḥ ॥ 72 ॥
satattadāvānarasainyamēvaṃrāmaṃ cha saṅkhyēsahalakṣmaṇēna ।
viṣādayitvāsahasāvivēśapurīndaśagrīvabhujābhiguptām ॥ 73 ॥
sanstūyamānassatuyātudhānaiḥ ।
patrē cha sarvaṃhṛṣitō'bhyuvācha ॥ 74 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē trisaptatitamassargaḥ ॥