శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ ఏకోననవతితమస్సర్గః ।
తతశ్శరాన్ దాశరథిస్సంధాయామిత్రకర్శణః ।
ససర్జరాక్షసేంద్రాయకృద్ధస్సర్పైవశ్వసన్ ॥ 1 ॥
తస్యజ్యాతలనిర్ఘోషం స శ్రుత్వారాక్షసాధిపః ।
వివర్ణవదనోభూత్వాలక్ష్మణంసముదైక్షత ॥ 2 ॥
విషణ్ణవదనందృష్టవారాక్షసంరావణాత్మజే ।
సౌమిత్రింయుద్ధసంయుక్తంప్రత్యువాచవిభీషణః ॥ 3 ॥
నిమిత్తాన్యుపపశ్యామియాన్యస్మిన్ రావణాత్మజే ।
త్వరతేనమహాబాహోభగ్నఏష న సంశయః ॥ 4 ॥
తతస్సంధాయసౌమిత్రిశ్శరానగ్నిశిఖోపమాన్ ।
ముమోచనిశితాంస్తస్మిన్ సర్పానివమహావిషాన్ ॥ 5 ॥
శక్రాశనిసమస్పర్శైర్లక్ష్మణేనాహతశ్శరైః ।
ముహూర్తమభవన్మూక్షఃసర్వసంక్షుభితేంద్రియః ॥ 6 ॥
ఉపలభ్యముహూర్తేనసంజ్ఞాంప్రత్యాగతేంద్రియః ।
దదర్శావస్థితంవీరంవీరోదశరథాత్మజమ్ ॥ 7 ॥
సోఽభిచక్రామసౌమిత్రింరోషాత్సంరక్తలోచనః ।
అబ్రవీచ్చైనమాసాద్యపునస్సపరుషంవచః ॥ 8 ॥
కిం న స్మరసితద్యుద్ధేప్రథమేమత్పరాక్రమమ్ ।
నిబద్ధస్త్వంసహభ్రాత్రాయదాభువివిచేష్టసే ॥ 9 ॥
యువాంఖలుమహాయుద్ధేశక్రానిసమైశ్శరైః ।
శాయితౌప్రథమంభూమౌవిసంజ్ఞౌసపురస్సరౌ ॥ 10 ॥
స్మృతిర్వానాస్తితేమన్యేవ్యక్తంవాయమసాదనమ్ ।
గంతుమిచ్ఛసియస్మాత్త్వమంధర్షయితుమిచ్ఛసి ॥ 11 ॥
యదితేప్రథమేయుద్ధే న దృష్టోమత్పరాక్రమః ।
అద్యతేదర్శయిష్యామితిష్ఠేదానీంవ్యవస్థితః ॥ 12 ॥
ఇత్యుక్త్వాసప్తభిర్భాణైరభివివ్యాథలక్ష్మణమ్ ।
దశభిస్తుహనూమంతంతీక్ష్ణధాశ్శరోత్తమైః ॥ 13 ॥
తతఃశరశతేనైవసుప్రయుక్తేనవీర్యవాన్ ।
క్రోథావ్దిగుణసమ్రబ్ధోనిర్బిభేదవిభీషణమ్ ॥ 14 ॥
తద్దష్టవేంద్రజితాకర్మకృతంరామానుజస్తదా ।
అచింతయిత్వాప్రహసన్నైతత్కించిదితిబ్రువన్ ॥ 15 ॥
ముమోచ చ శరాన్ ఘోరాన్ సమ్గృహ్యనరపుంగవః ।
అభీతవదనఃక్రుద్ధోరావణింలక్ష్మణోయుధి ॥ 16 ॥
నైవంరణగతాఃశూరాఃప్రహరంతినిశాచర ।
లఘవశ్చాల్పవీర్యాశ్చశరాసుఖాస్తవహీమే ॥ 17 ॥
నైవంశూరాస్తుయుధ్యంతేసమరేజయకాంక్షిణః ।
ఇత్యేవంతంబ్రువాణస్తుధన్వీశరైరభివవర్ష హ ॥ 18 ॥
స్యబాణైస్సువిధ్వస్తంకవచంకాంచనంమహత్ ।
వ్యశీర్యతరథోపస్థేతారాజాలమివ్బారాత్ ॥ 19 ॥
విధూతవర్మానారాచైర్భభూవ స కృతవ్రణః ।
ఇంద్రజిత్సమరేవీరఃప్రత్యూషేభానుమానివ ॥ 20 ॥
తతఃశరసహస్రేణసంక్రుద్ధోరావణాత్మజః ।
బిభేదసమరేవీరోలక్ష్మణంభీమవిక్రమః ॥ 21 ॥
వ్యశీర్యతమహద్ధివ్యంకవచంలక్ష్మణస్య చ ।
కృతప్రతికృతాన్యోన్యంబభూవతురభిద్రుతౌ ॥ 22 ॥
అభీక్ష్ణంనిశ్శ్వసంతౌతౌయుధ్యేతాంతుములంయుధి ।
శరసంకృత్తసర్వాంగౌసర్వతోరుధిరోక్షితౌ ॥ 23 ॥
సుదీర్ఘకాలంతౌవీరావన్యోన్యనిశితైఃశరైః ।
తతక్షతుర్మహాత్మానౌరణకర్మవిహారదౌ ॥ 24 ॥
బభూవతుశ్చాత్మజయేయత్తౌభీమపరాక్రమౌ ।
తౌశరౌఘైస్తదాకీర్ణౌనికృత్తకవచధ్వజౌ ॥ 25 ॥
సృజంతౌరుధిరంచోష్ణంజలంప్రస్రవణావివ ।
శరవర్షంతతోఘోరంముంచతోర్భీమనిఃస్వనమ్ ॥ 26 ॥
సాసారయోరివాకాశేనీలయోఃకాలమేఘయోః ।
తయోరథమహాన్కాలోవ్యత్యయాద్యుధ్యమానయోః ॥ 27 ॥
న చ తౌయుద్ధవైముఖ్యంశ్రమంవాప్యుపజగ్మతుః ।
అస్త్రాణ్యస్త్రవిదాంశ్రేష్ఠౌదర్శయంతౌపునఃపునః ॥ 28 ॥
శరానుచ్ఛావచాకారానంతరిక్షేబబంధతుః ।
న్యపేతదోషమస్యంతౌలఘుచిత్రం చ సుష్ఠు చ ॥ 29 ॥
ఉభౌతుతుములంఘోరంచక్రతుర్నరరాక్షసౌ ।
తయోఃపృథక్ పృథభగీమశ్శుశ్రువేతలనిస్స్వనః ॥ 30 ॥
ప్రకంపయన్జనంఘోరోనిర్ఘాతైవదారుణః ।
సతయోఃభ్రాజతేశబ్దస్తదాసమరయత్తయోః ॥ 31 ॥
సుఘోరయోర్నిష్టనతోర్గగనేమేఘయోరివ ।
సువర్ణపుంఖైర్నారాచైర్బలవంతౌకృతవ్రణౌ ॥ 32 ॥
ప్రసుస్రువాతేరుధిరంకీర్తిమంతౌజయేధృతౌ ।
తేగాత్రయోర్నిపతితారుక్మపుంఖాఃశరాయుధి ॥ 33 ॥
అసృదగిగ్ధావినిష్పేతుర్వివిశుర్ధరణీతలమ్ ।
అన్యేసునిశితైశ్శస్త్రైరాకాశేసంజఘట్టిరే ॥ 34 ॥
బభంజుశ్చిచ్ఛిదుశ్చైవతయోర్బాణాఃసహస్రశః ।
సబభూవరణేఘోరస్తయోర్బాణమయశ్చయః ॥ 35 ॥
అగ్నిభ్యామివదీప్తాభ్యాంసత్రేకుశమయశ్చయః ।
తయోఃకృతవ్రణౌదేహౌశుశుభాతేమహాత్మనోః ॥ 36 ॥
సుపుష్పావివనిష్పత్రౌవనేశాల్మలికింశుకౌ ।
చక్రతుస్తుములంఘోరంసన్నిపాతంముహుర్ముహుః ॥ 37 ॥
ఇంద్రజిల్లక్ష్మణశ్చైవపరస్పరవధైషిణౌ ।
లక్ష్మణోరావణింయుద్ధేరావణిశ్చాపిలక్ష్మణమ్ ॥ 38 ॥
అన్యోన్యంతావభిఘ్నంతౌ న శ్రమంప్రతిపద్యతామ్ ।
బాణజాలైశ్శరీరస్థైరవగాఢైస్తరస్వినౌ ॥ 39 ॥
శుశుభాతేమహావీర్యౌప్రరూఢావివపర్వతౌ ।
తయోరుధిరసిక్తానిసమ్వృతాంతిశరైర్భృశమ్ ॥ 40 ॥
బభ్రాజుఃసర్వగాత్రాణిజ్వలంతైవపావకాః ।
తయోరథమహాన్ కాలోవ్యతీయాద్యుధ్యమానయోః ॥ 41 ॥
న చ తౌయుద్ధవైముఖ్యంశ్రమంవాప్యుపజగ్మతుః ।
అథసమరపరిశ్రమంనిహంతుంసమరముఖేష్వజితస్యలక్ష్మణస్య ।
ప్రియహితముపపాదయన్మహౌత్మాస్సమరముపేత్యవిభీషణోఽవతస్థే ॥ 42 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ఏకోననవతితమస్సర్గః ॥
