શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ ષોડશસ્સર્ગઃ ।
પ્રશસ્ય તુ પ્રશસ્તવ્યાં સીતાં તાં હરિપુંગવઃ ।
ગુણાભિરામં રામં ચ પુનશ્ચિંતાપરોઽભવત્ ॥ 1 ॥
સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ ।
સીતામાશ્રિત્ય તેજસ્વી હનૂમાન્વિલલાપ હ ॥ 2 ॥
માન્યા ગુરુવિનીતસ્ય લક્ષ્મણસ્ય ગુરુપ્રિયા ।
યદિ સીતાઽઽપિ દુઃખાર્તા કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ॥ 3 ॥
રામસ્ય વ્યવસાયજ્ઞા લક્ષ્મણસ્ય ચ ધીમતઃ ।
નાત્યર્થં ક્ષુભ્યતે દેવી ગંગેવ જલદાગમે ॥ 4 ॥
તુલ્યશીલવયોવૃત્તાં તુલ્યાભિજનલક્ષણામ્ ।
રાઘવોઽઽર્હતિ વૈદેહીં તં ચેયમસિતેક્ષણા ॥ 5 ॥
તાં દૃષ્ટ્વા નવહેમાભાં લોકકાંતામિવ શ્રિયમ્ ।
જગામ મનસા રામં વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥
અસ્યા હેતોર્વિશાલાક્ષ્યા હતો વાલી મહાબલઃ ।
રાવણપ્રતિમો વીર્યે કબંધશ્ચ નિપાતિતઃ ॥ 7 ॥
વિરાધશ્ચ હતઃ સંખ્યે રાક્ષસો ભીમવિક્રમઃ ।
વને રામેણ વિક્રમ્ય મહેંદ્રેણેવ શંબરઃ ॥ 8 ॥
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્ ।
નિહતાનિ જનસ્થાને શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ॥ 9 ॥
ખરશ્ચ નિહતસંખ્યે ત્રિશિરાશ્ચ નિપાતિતઃ ।
દૂષણશ્ચ મહાતેજા રામેણ વિદિતાત્મના ॥ 10 ॥
ઐશ્વર્યં વાનરાણાં ચ દુર્લભં વાલિપાલિતમ્ ।
અસ્યા નિમિત્તે સુગ્રીવઃ પ્રાપ્તવાન્ લોકસત્કૃતમ્ ॥ 11 ॥
સાગરશ્ચ મયા ક્રાંતશ્શ્રીમાન્નદનદીપતિઃ ।
અસ્યા હેતોર્વિશાલાક્ષ્યાઃ પુરી ચેયમવેક્ષિતા ॥ 12 ॥
યદિ રામઃ સમુદ્રાંતાં મેદિનીં પરિવર્તયેત્ ।
અસ્યાઃ કૃતે જગચ્ચાપિ યુક્તમિત્યેવ મે મતિઃ ॥ 13 ॥
રાજ્યં વા ત્રિષુ લોકેષુ સીતા વા જનકાત્મજા ।
ત્રૈલોક્યરાજ્યં સકલં સીતાયા નાપ્નુયાત્કલામ્ ॥ 14 ॥
ઇયં સા ધર્મશીલસ્ય મૈથિલસ્ય મહાત્મનઃ ।
સુતા જનકરાજસ્ય સીતા ભર્તૃદૃઢવ્રતા ॥ 15 ॥
ઉત્થિતા મેદિનીં ભિત્ત્વા ક્ષેત્રે હલમુખક્ષતે ।
પદ્મરેણુનિભૈઃ કીર્ણા શુભૈઃ કેદારપામ્સુભિઃ ॥ 16 ॥
વિક્રાંતસ્યાર્યશીલસ્ય સંયુગેષ્ન્વિવર્તિનઃ ।
સ્નુષા દશરથસ્યૈષા જ્યેષ્ઠા રાજ્ઞો યશસ્વિની ॥ 17 ॥
ધર્મજ્ઞસ્ય કૃતજ્ઞસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
ઇયં સા દયિતા ભાર્યા રાક્ષસીવશમાગતા ॥ 18 ॥
સર્વાન્ ભોગાન્પરિત્યજ્ય ભર્તૃસ્નેહબલાત્કૃતા ।
અચિંતયિત્વા દુઃખાનિ પ્રવિષ્ટા નિર્જનં વનમ્ ॥ 19 ॥
સંતુષ્ટા ફલમૂલેન ભર્તૃશુશ્રૂષણે રતા ।
યા પરાં ભજતે પ્રીતિં વનેઽઽપિ ભવને યથા ॥ 20 ॥
સેયં કનકવર્ણાંગી નિત્યં સુસ્મિતભાષિણી ।
સહતે યાતનામેતામનર્થાનામભાગિની ॥ 21 ॥
ઇમાં તુ શીલસંપન્નાં દ્રષ્ટુમર્હતિ રાઘવઃ ।
રાવણેન પ્રમથિતાં પ્રપામિવ પિપાસિતઃ ॥ 22 ॥
અસ્યા નૂનં પુનર્લાભાદ્રાઘવઃ પ્રીતિમેષ્યતિ ।
રાજા રાજ્યપરિભ્રષ્ટઃ પુનઃ પ્રાપ્યેવ મેદિનીમ્ ॥ 23 ॥
કામભોગૈઃ પરિત્યક્તા હીના બંધુજનેન ચ ।
ધારયત્યાત્મનો દેહં તત્સમાગમકાંક્ષિણી ॥ 24 ॥
નૈષા પશ્યતિ રાક્ષસ્યો નેમાન્પુષ્પફલદ્રુમાન્ ।
એકસ્થહૃદયા નૂનં રામમેવાનુપશ્યતિ ॥ 25 ॥
ભર્તા નામ પરં નાર્યા ભૂષણં ભૂષણાદપિ ।
એષા તુ રહિતા તેન ભૂષણાર્હા ન શોભતે ॥ 26 ॥
દુષ્કરં કુરુતે રામો હીનો યદનયા પ્રભુઃ ।
ધારયત્યાત્મનો દેહં ન દુઃખેનાવસીદતિ ॥ 27 ॥
ઇમામસિતકેશાંતાં શતપત્રનિભેક્ષણામ્ ।
સુખાર્હાં દુઃખિતાં દૃષ્ટ્વા મમાપિ વ્યથિતં મનઃ ॥ 28 ॥
ક્ષતિક્ષમા પુષ્કરસન્નિભાક્ષી યા રક્ષિતા રાઘવલક્ષ્મણાભ્યામ્ ।
સા રાક્ષસીભિર્વિકૃતેક્ષણાભિઃ સંરક્ષ્યતે સંપ્રતિ વૃક્ષમૂલે ॥ 29 ॥
હિમહતનલિનીવ નષ્ટશોભા વ્યસનપરંપરયા નિપીડ્યમાના ।
સહચરરહિતેવ ચક્રવાકી જનકસુતા કૃપણાં દશાં પ્રપન્ના ॥ 30 ॥
અસ્યા હિ પુષ્પાવનતાગ્રશાખાઃ શોકં દૃઢં વૈ જનયંત્યશોકાઃ ।
હિમવ્યપાયેન ચ શીતરશ્મિ રભ્યુત્થિતો નૈકસહસ્રરશ્મિઃ ॥ 31 ॥
ઇત્યેવમર્થં કપિરન્વવેક્ષ્ય સીતેયમિત્યેવ નિવિષ્ટબુદ્ધિઃ ।
સંશ્રિત્ય તસ્મિન્નિષસાદ વૃક્ષે બલી હરીણામૃષભસ્તરસ્વી ॥ 32 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે ષોડશસ્સર્ગઃ ॥
