શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ એકોનત્રિંશદધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
બહૂનિનામવર્ષાણિગતસ્યસુમહદ્વનમ્ ।
શૃણોમ્યહંપ્રીતિકરંમમનાથસ્યકીર્તનમ્ ॥ 1 ॥
કલ્યાણીબતગાથેયંલૌકિકીપ્રતિભાતિમે ।
એતિજીવંતમાનંદોનરંવર્ષશતાદપિ ॥ 2 ॥
રાઘવસ્યહરીણાં ચ કથમાસીત્સમાગમઃ ।
કસ્મિન્ દેશેકિમાશ્રિત્યતત્ત્વમાખ્યાહિપૃચ્છતઃ ॥ 3 ॥
સ પૃષ્ટોરાજપુત્રેણબૃશ્યાંસમુપવેશિતઃ ।
આચચક્ષેતતસ્સર્વંરામસ્યચરિતંવને ॥ 4 ॥
યથાપ્રવ્રાજિતોરામોમાતુર્દત્તૌવરૌતવ ।
યથાપુત્રશોકેનરાજાદશરથોમૃતઃ ॥ 5 ॥
યથાદૂતૈસ્ત્વમાનીતસ્તૂર્ણંરાજગૃહાત્પ્રભો ।
ત્વયાયોધ્યાંપ્રવિષ્ટેનયથારાજ્યં ન ચેપ્સિતમ્ ॥ 6 ॥
ચિત્રકૂટગિરિંગત્વારાજ્યેનામિત્રકર્શનઃ ।
નિમંત્રિતસ્ત્વયાભ્રાતાધર્મમાચરતાસતામ્ ॥ 7 ॥
સ્થિતેનરાજ્ઞોવચનેયથારાજ્યંવિસર્જિતમ્ ।
આર્યસ્યમાદુકેગૃહ્યયથાસિપુનરાગતઃ ।
ય ॥ 8 ॥
સર્વમેતન્મહાબાહોયથાવદ્વિદિતંતવ ।
ત્વયિપ્રતિપ્રયાતેતુયદ્વૃત્તંતન્નિબોધમે ॥ 9 ॥
અપયાતેત્વયિતદાસમુદ્ભ્રાંતમૃગદ્વિજમ્ ।
પરિધ્યુઈનમિવાત્યર્થંતદ્વનંસમપદ્યત ॥ 10 ॥
તદથસ્તિમૃદિતંઘોરંસિંહવ્યાઘ્રમૃગાકુલમ્ ।
પ્રવિવેશાથવિજનં સ મહદ્દંડકાવનમ્ ॥ 11 ॥
તેષાંપુરસ્તાદ્ભલવાન્ ગચ્છતાંગહનેવને ।
વિનદન્ સુમહાનાદંવિરાધઃપ્રત્યદૃશ્યત ॥ 12 ॥
તમુત્ક્ષિપ્યમહાનાદમૂર્ધ્વબાહુમધોમુખમ્ ।
નિખાતેપ્રક્ષિપંતિસ્મવદંતમિવકુંજરમ્ ॥ 13 ॥
તત્કૃત્વાદુષ્કરંકર્મભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ।
સાયાહ્નેશરભંગસ્યરમ્યમાશ્રમમીયતુઃ ॥ 14 ॥
શરભંગેદિવંપ્રાપ્તેરામસ્સત્યપરાક્રમઃ ।
અભિવાદ્યમુનીન્સર્વાન્જનસ્થાનમુપાગમત્ ॥ 15 ॥
તતઃપશ્ચાચ્છૂર્પણખાનામરામપાર્શમુપાગતા ।
તતોરામેણસંદિષ્ટોલક્ષ્મણસ્સહસોત્થિતઃ ॥ 16 ॥
પ્રગૃહ્યખંગંચિચ્છેદકર્ણનાસેમહાબલઃ ।
ચતુર્દશસહસ્રાણિજનસ્તાન્નિવાસિનામ્ ॥ 17 ॥
હતાનિવસતાતત્રરાઘવેણમહાત્મના ।
એકેનસહસંગમ્યરામેણરણમૂર્ધનિ ॥ 18 ॥
અહ્નશ્ચતુર્થભાગેનનિઃશેષારાક્ષસાઃકૃતાઃ ।
મબલામહાવીર્યાસ્તપસોવિઘ્નકારિણઃ ॥ 19 ॥
નિહતારાઘવેણાજૌદંડકારણ્યવાસિનઃ ।
રાક્ષસાશ્ચવિનિષ્પિષ્ટાઃખરશ્ચનિહતોરણે ॥ 20 ॥
દૂષણંચાગ્રતોહત્વાત્રિશિરાસ્તદનંતમ્ ।
તસ્તેનાર્દિતાબાલારાવણંસમુપાગતા ॥ 21 ॥
રાવણાનુચરોઘોરોમારીચોનામરાક્ષસઃ ।
લોભયામાસવૈદેહીંભૂત્વારત્નમયોમૃગઃ ॥ 22 ॥
સારામમબ્રવીદૃષ્ટવાવૈદેસીગૃહ્યતામિતિ ।
અયંમનોહરઃકાંતઆશ્રમોનોભવિષ્યતિ ॥ 23 ॥
તતોરામોધનુષ્પાણિર્મૃગંતમનુધાવતિ ।
સ તંજઘાનધાવંતંશરેણાનતપર્વણા ॥ 24 ॥
અથસૌમ્ય દશગ્રીવોમૃગંયાતેતુરાઘવે ।
લક્ષ્મણેચાપિનિષ્ક્રાંતેપ્રવિવેશાશ્રમંતદા ॥ 25 ॥
જગ્રાહતરસાસીતાંગ્રહઃખેરોહિણીમિવ ।
ત્રાતુકામંતતોયુદ્ધેહત્વાગૃધ્રંજટાયુષમ્ ॥ 26 ॥
પ્રગૃહ્યસહસાસીતાંજગામાશુ સ રાક્ષસઃ ।
તસ્ત્વદ્ભુતસંકાશાસ્સ્થિતાઃપર્વતમૂર્ધનિ ॥ 27 ॥
સીતાંગૃહીત્વાગચ્છંતંવાનરાઃપર્વતોપમાઃ ।
દદૃશુર્મિસ્મિતાકારારાવણંરાક્ષસાધિપમ્ ॥ 28 ॥
તતશીઘ્રતરંગત્વાતદ્વિમાનંમનોજવમ્ ।
આરુહ્યસહવૈદેહ્યાપુષ્પકં સ મહાબલઃ ॥ 29 ॥
પ્રવિવેશતદાલંકાંરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।
તાંસુવર્ણપરિષ્કારેશુભેમહતિવેશ્મનિ ॥ 30 ॥
પ્રવેશ્યમૈથિલીંવાક્યૈસ્સાંત્વયામાસરાવણઃ ।
તૃણવદ્ભાષિતંતસ્યતં ચ નૈરૃતપુંગવમ્ ॥ 31 ॥
અચિંતયંતીવૈદેહીહ્યશોકવનિકાંગતા ।
ન્યવર્તતતદારામોમૃગંહત્વાતદાવને ॥ 32 ॥
નિવર્તમાનઃકાકુત્સ્થોદૃષ્ટવાગૃધ્રં સ વિવ્યથે ।
ગૃધ્રંહતંતદાદૃષ્ટવારામઃપ્રિયતરંપિતુઃ ॥ 33 ॥
માર્ગમાણસ્તુવૈદેહીંરાઘવંસહલક્ષ્મણઃ ।
ગોદાવરીમન્વચરદ્વનોદ્ધેશાંશ્ચપુષ્પિતાન્ ॥ 34 ॥
આસેદતુર્મહારણ્યેકબંધંનામરાક્ષસમ્ ।
તતઃકબંદવચનાદ્રામસ્સત્યપરાક્રમઃ ॥ 35 ॥
ઋષ્યમૂકગિરિંગત્વાસુગ્રીવેણસમાગતઃ ।
તયોસ્સમાગમઃપૂર્વંપ્રીત્યહાર્દોવ્યજાયત ॥ 36 ॥
ભ્રાત્રાનિરસ્તઃક્રુદ્ધેનસુગ્રીવોવાલિનાપુરા ।
ઇતરેતરસંવાદાત્પ્રગાઢઃપ્રણયસ્તયોઃ ॥ 37 ॥
રામસ્સ્વબાહુવીર્યેણસ્વરાજ્યંપ્રત્યપાદયત્ ।
વાલિનંસમરેહત્વામહાકાયંમહાબલમ્ ॥ 38 ॥
સુગ્રીવસ્સ્થાપિતોરાજ્યેસહિતસ્સર્વવાનરૈઃ ।
રામાયપ્રતિજાનીતેરાજપુત્ય્રાસ્તુમાર્ગણમ્ ॥ 39 ॥
અદિષ્ટાવાનરેંદ્રેણસુગ્રીવેણમહાત્મના ।
દશકોટ્યઃપ્લવંગાનાંસર્વાઃપ્રસ્થાપિતાઃદિશઃ ॥ 40 ॥
તેષાંનોવિપ્રનષ્ટાનાંવિંધ્યેપર્વતસત્તમો ।
ભૃશંશોકાનિતપ્તાનાંમહાન્કાલો ત્યવર્તત ॥ 41 ॥
ભ્રાતાતુગૃધ્રરાજસ્યસંપાતિર્નામવીર્યવાન્ ।
સમાખ્યાતિસ્મવસતીંસીતાંરાવણમંદિરે ॥ 42 ॥
સોહંદુઃખપરીતાનાંદુઃખંતદ્ જ્ઞાતીનાંનુદન્ ।
આત્મવીર્યંસમાસ્થાયયોજનાનાંશતંપ્લુતઃ ॥ 43 ॥
તત્રાહમેકામદ્રાક્ષમશોકવનિકાંગતામ્ ।
કૌશેયવસ્ત્રાંમલિનાંનિરનંદાંદૃઢવ્રતામ્ ॥ 44 ॥
તયાસમેત્યવિધિવત્ પૃષ્ટવાસર્વમનિંદિતામ્ ।
અભિજ્ઞાનંમયાદત્તંરામનામાંગુલીયકમ્ ॥ 45 ॥
અભિજ્ઞાનંમણિંલબ્દ્વાચરિતાર્ધો હમાગતઃ ।
મયા ચ પુનરાગમ્યરામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥ 46 ॥
અભિજ્ઞાનંમયાદત્તમર્ચિષ્માન્ સ મહામણિઃ ।
શ્રુત્વાતાંમૈથિલીંરામસ્ત્વાશશંસે ચ જીવિતમ્ ॥ 47 ॥
જીવિતાંતમનુપ્રાપ્તઃપીત્વામૃતમિવાતુરઃ ।
ઉદ્યોજયિષ્યન્નુદ્યોગંદધ્રેકામંવધેમનઃ ॥ 48 ॥
જિઘાંસુરિવલોકાંતેસર્વાન્લોકાન્વિભાવસુઃ ।
તતસ્સમુદ્રમાસાદ્યનલંસેતુમકારયત્ ॥ 49 ॥
અતરત્કપિવીરાણાં વાહિની તેન સેતુના ।
પ્રહસ્તમ્વધીન્નીલઃકુંભકર્ણંતુરાઘવઃ ॥ 50 ॥
લક્ષ્મણોરાવણસુતંસ્વયંરામસ્તુરાવણમ્ ।
સશક્રેણસમાગમ્યયમેનવરુણેન ચ ॥ 51 ॥
મહેશ્વરસ્વયંભૂભ્યાં તથા દશરથેન ચ ।
તૈશ્ચદત્તવર્શ્રીમાનૃષિભિશ્ચસમાગતૈઃ ॥ 52 ॥
સુરર્ષિભિશ્ચકાકુત્સ્થોવરાન્લેભેપરંતપઃ ।
સતુદત્તવરઃપ્રીત્યાવાનરૈશ્ચસમાગતઃ ॥ 53 ॥
પુષ્પકેનવિમાનેનકિષ્કિનષ્ધામભ્યુપાગમત્ ।
તંગંગાંપુનારાસાદ્યવસંતંમુનિસન્નિધૌ ॥ 54 ॥
અવિઘ્નંપુષ્યયોગેનશ્વોરામંદ્રષ્ટુમર્હસિ ।
તતસ્સવાક્યૈર્મધુરૈર્હનુમતોનિશમ્યહૃષ્ટોભરતઃકૃતાંજલિઃ ।
ઉવાચવાણીંમનસઃપ્રહર્ષણીંચિરસ્યપૂર્ણઃખલુમેમનોરથઃ ॥ 55 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે એકોનત્રિંશદધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
