శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ ఏకోనత్రింశదధికశతతమస్సర్గః ।
బహూనినామవర్షాణిగతస్యసుమహద్వనమ్ ।
శృణోమ్యహంప్రీతికరంమమనాథస్యకీర్తనమ్ ॥ 1 ॥
కల్యాణీబతగాథేయంలౌకికీప్రతిభాతిమే ।
ఏతిజీవంతమానందోనరంవర్షశతాదపి ॥ 2 ॥
రాఘవస్యహరీణాం చ కథమాసీత్సమాగమః ।
కస్మిన్ దేశేకిమాశ్రిత్యతత్త్వమాఖ్యాహిపృచ్ఛతః ॥ 3 ॥
స పృష్టోరాజపుత్రేణబృశ్యాంసముపవేశితః ।
ఆచచక్షేతతస్సర్వంరామస్యచరితంవనే ॥ 4 ॥
యథాప్రవ్రాజితోరామోమాతుర్దత్తౌవరౌతవ ।
యథాపుత్రశోకేనరాజాదశరథోమృతః ॥ 5 ॥
యథాదూతైస్త్వమానీతస్తూర్ణంరాజగృహాత్ప్రభో ।
త్వయాయోధ్యాంప్రవిష్టేనయథారాజ్యం న చేప్సితమ్ ॥ 6 ॥
చిత్రకూటగిరింగత్వారాజ్యేనామిత్రకర్శనః ।
నిమంత్రితస్త్వయాభ్రాతాధర్మమాచరతాసతామ్ ॥ 7 ॥
స్థితేనరాజ్ఞోవచనేయథారాజ్యంవిసర్జితమ్ ।
ఆర్యస్యమాదుకేగృహ్యయథాసిపునరాగతః ।
య ॥ 8 ॥
సర్వమేతన్మహాబాహోయథావద్విదితంతవ ।
త్వయిప్రతిప్రయాతేతుయద్వృత్తంతన్నిబోధమే ॥ 9 ॥
అపయాతేత్వయితదాసముద్భ్రాంతమృగద్విజమ్ ।
పరిధ్యుఈనమివాత్యర్థంతద్వనంసమపద్యత ॥ 10 ॥
తదథస్తిమృదితంఘోరంసింహవ్యాఘ్రమృగాకులమ్ ।
ప్రవివేశాథవిజనం స మహద్దండకావనమ్ ॥ 11 ॥
తేషాంపురస్తాద్భలవాన్ గచ్ఛతాంగహనేవనే ।
వినదన్ సుమహానాదంవిరాధఃప్రత్యదృశ్యత ॥ 12 ॥
తముత్క్షిప్యమహానాదమూర్ధ్వబాహుమధోముఖమ్ ।
నిఖాతేప్రక్షిపంతిస్మవదంతమివకుంజరమ్ ॥ 13 ॥
తత్కృత్వాదుష్కరంకర్మభ్రాతరౌరామలక్ష్మణౌ ।
సాయాహ్నేశరభంగస్యరమ్యమాశ్రమమీయతుః ॥ 14 ॥
శరభంగేదివంప్రాప్తేరామస్సత్యపరాక్రమః ।
అభివాద్యమునీన్సర్వాన్జనస్థానముపాగమత్ ॥ 15 ॥
తతఃపశ్చాచ్ఛూర్పణఖానామరామపార్శముపాగతా ।
తతోరామేణసందిష్టోలక్ష్మణస్సహసోత్థితః ॥ 16 ॥
ప్రగృహ్యఖంగంచిచ్ఛేదకర్ణనాసేమహాబలః ।
చతుర్దశసహస్రాణిజనస్తాన్నివాసినామ్ ॥ 17 ॥
హతానివసతాతత్రరాఘవేణమహాత్మనా ।
ఏకేనసహసంగమ్యరామేణరణమూర్ధని ॥ 18 ॥
అహ్నశ్చతుర్థభాగేననిఃశేషారాక్షసాఃకృతాః ।
మబలామహావీర్యాస్తపసోవిఘ్నకారిణః ॥ 19 ॥
నిహతారాఘవేణాజౌదండకారణ్యవాసినః ।
రాక్షసాశ్చవినిష్పిష్టాఃఖరశ్చనిహతోరణే ॥ 20 ॥
దూషణంచాగ్రతోహత్వాత్రిశిరాస్తదనంతమ్ ।
తస్తేనార్దితాబాలారావణంసముపాగతా ॥ 21 ॥
రావణానుచరోఘోరోమారీచోనామరాక్షసః ।
లోభయామాసవైదేహీంభూత్వారత్నమయోమృగః ॥ 22 ॥
సారామమబ్రవీదృష్టవావైదేసీగృహ్యతామితి ।
అయంమనోహరఃకాంతఆశ్రమోనోభవిష్యతి ॥ 23 ॥
తతోరామోధనుష్పాణిర్మృగంతమనుధావతి ।
స తంజఘానధావంతంశరేణానతపర్వణా ॥ 24 ॥
అథసౌమ్య దశగ్రీవోమృగంయాతేతురాఘవే ।
లక్ష్మణేచాపినిష్క్రాంతేప్రవివేశాశ్రమంతదా ॥ 25 ॥
జగ్రాహతరసాసీతాంగ్రహఃఖేరోహిణీమివ ।
త్రాతుకామంతతోయుద్ధేహత్వాగృధ్రంజటాయుషమ్ ॥ 26 ॥
ప్రగృహ్యసహసాసీతాంజగామాశు స రాక్షసః ।
తస్త్వద్భుతసంకాశాస్స్థితాఃపర్వతమూర్ధని ॥ 27 ॥
సీతాంగృహీత్వాగచ్ఛంతంవానరాఃపర్వతోపమాః ।
దదృశుర్మిస్మితాకారారావణంరాక్షసాధిపమ్ ॥ 28 ॥
తతశీఘ్రతరంగత్వాతద్విమానంమనోజవమ్ ।
ఆరుహ్యసహవైదేహ్యాపుష్పకం స మహాబలః ॥ 29 ॥
ప్రవివేశతదాలంకాంరావణోరాక్షసేశ్వరః ।
తాంసువర్ణపరిష్కారేశుభేమహతివేశ్మని ॥ 30 ॥
ప్రవేశ్యమైథిలీంవాక్యైస్సాంత్వయామాసరావణః ।
తృణవద్భాషితంతస్యతం చ నైరృతపుంగవమ్ ॥ 31 ॥
అచింతయంతీవైదేహీహ్యశోకవనికాంగతా ।
న్యవర్తతతదారామోమృగంహత్వాతదావనే ॥ 32 ॥
నివర్తమానఃకాకుత్స్థోదృష్టవాగృధ్రం స వివ్యథే ।
గృధ్రంహతంతదాదృష్టవారామఃప్రియతరంపితుః ॥ 33 ॥
మార్గమాణస్తువైదేహీంరాఘవంసహలక్ష్మణః ।
గోదావరీమన్వచరద్వనోద్ధేశాంశ్చపుష్పితాన్ ॥ 34 ॥
ఆసేదతుర్మహారణ్యేకబంధంనామరాక్షసమ్ ।
తతఃకబందవచనాద్రామస్సత్యపరాక్రమః ॥ 35 ॥
ఋష్యమూకగిరింగత్వాసుగ్రీవేణసమాగతః ।
తయోస్సమాగమఃపూర్వంప్రీత్యహార్దోవ్యజాయత ॥ 36 ॥
భ్రాత్రానిరస్తఃక్రుద్ధేనసుగ్రీవోవాలినాపురా ।
ఇతరేతరసంవాదాత్ప్రగాఢఃప్రణయస్తయోః ॥ 37 ॥
రామస్స్వబాహువీర్యేణస్వరాజ్యంప్రత్యపాదయత్ ।
వాలినంసమరేహత్వామహాకాయంమహాబలమ్ ॥ 38 ॥
సుగ్రీవస్స్థాపితోరాజ్యేసహితస్సర్వవానరైః ।
రామాయప్రతిజానీతేరాజపుత్య్రాస్తుమార్గణమ్ ॥ 39 ॥
అదిష్టావానరేంద్రేణసుగ్రీవేణమహాత్మనా ।
దశకోట్యఃప్లవంగానాంసర్వాఃప్రస్థాపితాఃదిశః ॥ 40 ॥
తేషాంనోవిప్రనష్టానాంవింధ్యేపర్వతసత్తమో ।
భృశంశోకానితప్తానాంమహాన్కాలో త్యవర్తత ॥ 41 ॥
భ్రాతాతుగృధ్రరాజస్యసంపాతిర్నామవీర్యవాన్ ।
సమాఖ్యాతిస్మవసతీంసీతాంరావణమందిరే ॥ 42 ॥
సోహందుఃఖపరీతానాందుఃఖంతద్ జ్ఞాతీనాంనుదన్ ।
ఆత్మవీర్యంసమాస్థాయయోజనానాంశతంప్లుతః ॥ 43 ॥
తత్రాహమేకామద్రాక్షమశోకవనికాంగతామ్ ।
కౌశేయవస్త్రాంమలినాంనిరనందాందృఢవ్రతామ్ ॥ 44 ॥
తయాసమేత్యవిధివత్ పృష్టవాసర్వమనిందితామ్ ।
అభిజ్ఞానంమయాదత్తంరామనామాంగులీయకమ్ ॥ 45 ॥
అభిజ్ఞానంమణింలబ్ద్వాచరితార్ధో హమాగతః ।
మయా చ పునరాగమ్యరామస్యాక్లిష్టకర్మణః ॥ 46 ॥
అభిజ్ఞానంమయాదత్తమర్చిష్మాన్ స మహామణిః ।
శ్రుత్వాతాంమైథిలీంరామస్త్వాశశంసే చ జీవితమ్ ॥ 47 ॥
జీవితాంతమనుప్రాప్తఃపీత్వామృతమివాతురః ।
ఉద్యోజయిష్యన్నుద్యోగందధ్రేకామంవధేమనః ॥ 48 ॥
జిఘాంసురివలోకాంతేసర్వాన్లోకాన్విభావసుః ।
తతస్సముద్రమాసాద్యనలంసేతుమకారయత్ ॥ 49 ॥
అతరత్కపివీరాణాం వాహినీ తేన సేతునా ।
ప్రహస్తమ్వధీన్నీలఃకుంభకర్ణంతురాఘవః ॥ 50 ॥
లక్ష్మణోరావణసుతంస్వయంరామస్తురావణమ్ ।
సశక్రేణసమాగమ్యయమేనవరుణేన చ ॥ 51 ॥
మహేశ్వరస్వయంభూభ్యాం తథా దశరథేన చ ।
తైశ్చదత్తవర్శ్రీమానృషిభిశ్చసమాగతైః ॥ 52 ॥
సురర్షిభిశ్చకాకుత్స్థోవరాన్లేభేపరంతపః ।
సతుదత్తవరఃప్రీత్యావానరైశ్చసమాగతః ॥ 53 ॥
పుష్పకేనవిమానేనకిష్కినష్ధామభ్యుపాగమత్ ।
తంగంగాంపునారాసాద్యవసంతంమునిసన్నిధౌ ॥ 54 ॥
అవిఘ్నంపుష్యయోగేనశ్వోరామంద్రష్టుమర్హసి ।
తతస్సవాక్యైర్మధురైర్హనుమతోనిశమ్యహృష్టోభరతఃకృతాంజలిః ।
ఉవాచవాణీంమనసఃప్రహర్షణీంచిరస్యపూర్ణఃఖలుమేమనోరథః ॥ 55 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ఏకోనత్రింశదధికశతతమస్సర్గః ॥
