શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ ત્રયોવિંશસ્સર્ગઃ ।
તતસ્સમુપજિઘ્રંતી કપિરાજસ્ય તન્મુખમ્ ।
પતિં લોકાચ્ચ્યુતં તારા મૃતં વચનમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
શેષે ત્વં વિષમે દુઃખમકૃત્વા વચનં મમ ।
ઉપલોપચિતે વીર સુદુઃખે વસુધાતલે ॥ 2 ॥
મત્તઃ પ્રિયતરા નૂનં વાનરેંદ્ર મહી તવ ।
શેષે હિ તાં પરિષ્વજ્ય માં ચ ન પ્રતિભાષસે ॥ 3 ॥
સુગ્રીવસ્ય વશં પ્રાપ્તો વિધિરેષભવત્યહો ।
સુગ્રીવ એવ વિક્રાંતો વીર સાહસિકપ્રિય ॥ 4 ॥
ઋક્ષવાનરમુખ્યાસ્ત્વાં બલિનઃ પર્યુપાસતે ।
એષાં વિલપિતં કૃચ્છ્રમંગદસ્ય ચ શોચતઃ ॥ 5 ॥
મમ ચેમા ગિરઃ શ્રુત્વા કિં ત્વં ન પ્રતિબુધ્યસે ।
ઇદં તચ્છૂરશયનં યત્ર શેષે હતો યુધિ ।
શાયિતા નિહતા યત્ર ત્વયૈવ રિપવઃ પુરા ॥ 6 ॥
વિશુદ્ધસત્ત્વાભિજન પ્રિયયુદ્ધ મમ પ્રિય ।
મામનાથાં વિહાયૈકાં ગતસ્ત્વમસિ માનદ ॥ 7 ॥
શૂરાય ન પ્રદાતવ્યા કન્યા ખલુ વિપશ્ચિતા ।
શૂરભાર્યાં હતાં પશ્ય સદ્યો માં વિધવાં કૃતામ્ ॥ 8 ॥
અવભગ્નશ્ચ મે માનો ભગ્ના મે શાશ્વતી ગતિઃ ॥ 9 ॥
અગાધે ચ નિમગ્નાઽસ્મિ વિપુલે શોકસાગરે ।
અશ્મસારમયં નૂનમિદં મે હૃદયં દૃઢમ્ ॥ 10 ॥
ભર્તારં નિહતં દૃષ્ટ્વા યન્નાદ્ય શતધા કૃતમ્ ।
સુહૃચ્ચૈવ હિ ભર્તા ચ પ્રકૃત્યા મમ ચ પ્રિયઃ ।
આહવે ચ પરાક્રાંતશ્શૂરઃ પંચત્વમાગતઃ ॥ 11 ॥
પતિહીના તુ યા નારી કામં ભવતુ પુત્રિણી ।
ધનધાન્યૈસ્સુપૂર્ણાઽપિ વિધવેત્યુચ્યતે બુધૈઃ ॥ 12 ॥
સ્વગાત્રપ્રભવે વીર શેષે રુધિરમંડલે ।
ક્રિમિરાગપરિસ્તોમે ત્વમાત્મશયને યથા ॥ 13 ॥
રેણુશોણિતસંવીતં ગાત્રં તવ સમંતતઃ ।
પરિરબ્ધું ન શક્નોમિ ભુજાભ્યાં પ્લવગર્ષભ ॥ 14 ॥
કૃતકૃત્યોઽદ્ય સુગ્રીવો વૈરેઽસ્મિન્નતિદારુણે ।
યસ્ય રામવિમુક્તેન હૃતમેકેષુણા ભયમ્ ॥ 15 ॥
શરેણ હૃદિ લગ્નેન ગાત્રસંસ્પર્શને તવ ।
વાર્યામિ ત્વાં નિરીક્ષંતી ત્વયિ પંચત્વમાગતે ॥ 16 ॥
ઉદ્વવર્હ શરં નીલસ્તસ્ય ગાત્રગતં તદા ।
ગિરિગહ્વરસંલીનં દીપ્તમાશીવિષં યથા ॥ 17 ॥
તસ્ય નિષ્કૃષ્યમાણસ્ય બાણસ્ય ચ બભૌ દ્યુતિઃ ।
અસ્તમસ્તકસંરુદ્ધો રશ્મિર્દિનકરાદિવ ॥ 18 ॥
પેતુઃ ક્ષતજધારાસ્તુ વ્રણેભ્યસ્તસ્ય સર્વશઃ ।
તામ્રગૈરિકસંપૃક્તા ધારા ઇવ ધરાધરાત્ ॥ 19 ॥
અવકીર્ણં વિમાર્જંતી ભર્તારં રણરેણુના ।
અસ્રૈર્નયનજૈશ્શૂરં સિષેચાસ્ત્રસમાહતમ્ ॥ 20 ॥
રુધિરોક્ષિતસર્વાંગં દૃષ્ટ્વા વિનિહતં પતિમ્ ।
ઉવાચ તારા પિંગાક્ષં પુત્રમંગદમંગના ॥ 21 ॥
અવસ્થાં પશ્ચિમાં પશ્ય પિતુઃ પુત્ર સુદારુણામ્ ।
સંપ્રસક્તસ્ય વૈરસ્ય ગતોઽંતઃ પાપકર્મણા ॥ 22 ॥
બાલસૂર્યોદયતનું પ્રયાંતં યમસદનમ્ ।
અભિવાદય રાજાનં પિતરં પુત્ર માનદમ્ ॥ 23 ॥
એવમુક્તસ્સમુત્થાય જગ્રાહ ચરણૌ પિતુઃ ।
ભુજાભ્યાં પીનવૃત્તાભ્યામંગદોઽહમિતિ બ્રુવન્ ॥ 24 ॥
અભિવાદયમાનં ત્વામંગદં ત્વં યથા પુરા ।
દીર્ઘાયુર્ભવ પુત્રેતિ કિમર્થં નાભિભાષસે ॥ 25 ॥
અહં પુત્રસહાયા ત્વામુપાસે ગતચેતસમ્ ।
સિંહેન નિહતં સદ્યો ગૌસ્સવત્સેવ ગોવૃષમ્ ॥ 26 ॥
ઇષ્ટ્વા સંગ્રામયજ્ઞેન રામપ્રહરણાંભસિ ।
અસ્મિન્નવભૃથે સ્નાતઃ કથં પત્ન્યા મયા વિના ॥ 27 ॥
યા દત્તા દેવરાજેન તવ તુષ્ટેન સંયુગે ।
શાતકુંભમયીં માલાં તાં તે પશ્યામિ નેહ કિમ્ ॥ 28 ॥
રાજ્યશ્રીર્ન જહાતિ ત્વાં ગતાસુમપિ માનદ ।
સૂર્યસ્યાવર્તમાનસ્ય શૈલરાજમિવ પ્રભા ॥ 29 ॥
ન મે વચઃ પથ્યમિદં ત્વયા કૃતં ન ચાસ્મિ શક્તા હિ નિવારણે તવ ।
હતા સપુત્રાઽસ્મિ હતેન સંયુગે સહ ત્વયા શ્રીર્વિજહાતિ મામિહ ॥ 30 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે ત્રયોવિંશસ્સર્ગઃ ॥
