శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ దశమస్సర్గః ।
తత్ర దివ్యోపమం ముఖ్యం స్ఫాటికం రత్నభూషితమ్ ।
అవేక్షమాణో హనుమాన్ దదర్శ శయనాసనమ్ ॥ 1 ॥
దాంతకాంచనచిత్రాంగైర్వైడూర్యైశ్చ వరాసనైః ।
మహార్హాస్తరణోపేతైరుపపన్నం మహాధనైః ॥ 2 ॥
తస్య చైకతమే దేశే సోఽగ్య్రమాలావిభూషితమ్ ।
దదర్శ పాండురం ఛత్రం తారాధిపతిసన్నిభమ్ ॥ 3 ॥
జాతరూపపరిక్షిప్తం చిత్రభానుసమప్రభమ్ ।
అశోకమాలావితతం దదర్శ పరమాసనమ్ ॥ 4 ॥
వాలవ్యజనహస్తాభిర్వీజ్యమానం సమంతతః ।
గంధైశ్చ వివిధైర్జుష్టం వరధూపేన ధూపితమ్ ॥ 5 ॥
పరమాస్తరణాస్తీర్ణమావికాజినసంవృతమ్ ।
దామభిర్వరమాల్యానాం సమంతాదుపశోభితమ్ ॥ 6 ॥
తస్మిన్ జీమూతసంకాశం ప్రదీప్తోత్తమకుండలమ్ ।
లోహితాక్షం మహాబాహుం మహారజతవాససమ్ ॥ 7 ॥
లోహితేనానులిప్తాంగం చందనేన సుగంధినా ।
సంధ్యారక్తమివాకాశే తోయదం సతటిద్గణమ్ ॥ 8 ॥
వృతమాభరణైర్దివ్యైః సురూపం కామరూపిణమ్ ।
సవృక్షవనగుల్మాఢ్యం ప్రసుప్తమివ మందరమ్ ॥ 9 ॥
క్రీడిత్వోపరతం రాత్రౌ వరాభరణభూషితమ్ ।
ప్రియం రాక్షసకన్యానాం రాక్షసానాం సుఖావహమ్ ॥ 10 ॥
పీత్వాఽప్యుపరతం చాపి దదర్శ స మహాకపిః ।
భాస్వరే శయనే వీరం ప్రసుప్తం రాక్షసాధిపమ్ ॥ 11 ॥
నిఃశ్వసంతం యథా నాగం రావణం వానరర్షభః ।
ఆసాద్య పరమోద్విగ్నస్సోపాసర్పత్సుభీతవత్ ॥ 12 ॥
అథాఽఽరోహణమాసాద్య వేదికాఽంతరమాశ్రితః ।
సుప్తం రాక్షసశార్దూలం ప్రేక్షతే స్మ మహాకపిః ॥ 13 ॥
శుశుభే రాక్షసేంద్రస్య స్వపతః శయనోత్తమమ్ ।
గంధహస్తిని సంవిష్టే యథా ప్రస్రవణం మహత్ ॥ 14 ॥
కాంచనాంగదసన్నధ్దై చ దదర్శ స మహాత్మనః ।
విక్షిప్తౌ రాక్షసేంద్రస్య భుజావింద్రధ్వజోపమౌ ॥ 15 ॥
ఐరావతవిషాణాగ్రైరాపీడనకృతవ్రణౌ ।
వజ్రోల్లిఖితపీనాంసౌ విష్ణుచక్రపరిక్షతౌ ॥ 16 ॥
పీనౌ సమసుజాతాంసౌ సంగతౌ బలసంయుతౌ ।
సులక్షణనఖాంగుష్ఠా స్వంగులీతలలక్షితౌ ॥ 17 ॥
సంహతౌ పరిఘాకారౌ వృత్తౌ కరికరోపమౌ ।
విక్షిప్తౌ శయనే శుభ్రే పంచశీర్షావివోరగౌ ॥ 18 ॥
శశక్షతజకల్పేన సుశీతేన సుగంధినా ।
చందనేన పరార్ధ్యేన స్వనులిప్తౌ స్వలంకృతౌ ॥ 19 ॥
ఉత్తమస్త్రీవిమృదితౌ గంధోత్తమనిషేవితౌ ।
యక్షపన్నగగంధర్వదేవదానవరావిణౌ ॥ 20 ॥
దదర్శ స కపిస్తత్ర బాహూ శయనసంస్థితౌ ।
మందరస్యాంతరే సుప్తౌ మహాహీ రుషితావివ ॥ 21 ॥
తాభ్యాం స పరిపూర్ణాభ్యాం భుజాభ్యాం రాక్షసేశ్వరః ।
శుశుభేఽచలసంకాశః శృంగాభ్యామివ మందరః ॥ 22 ॥
చూతపున్నాగసురభిర్వకులోత్తమసంయుతః ।
మృష్టాన్నరససంయుక్తః పానగంధపురస్కృతః ॥ 23 ॥
తస్య రాక్షససింహస్య నిశ్చక్రామ మహాముఖాత్ ।
శయానస్య వినిఃశ్వాసః పూరయన్నివ తద్ గృహమ్ ॥ 24 ॥
ముక్తామణివిచిత్రేణ కాంచనేన విరాజితమ్ ।
మకుటేనాపవృత్తేన కుండలోజ్వలితాననమ్ ॥ 25 ॥
రక్తచందనదిగ్ధేన తథా హారేణ శోభినా ।
పీనాయతవిశాలేన వక్షసాఽభివిరాజితమ్ ॥ 26 ॥
పాండరేణాపవిద్ధేన క్షౌమేణ క్షతజేక్షణమ్ ।
మహార్హేణ సుసంవీతం పీతేనోత్తమవాససా ॥ 27 ॥
మాషరాశిప్రతీకాశం నిశ్శ్వసంతం భుజంగవత్ ।
గాంగే మహతి తోయాంతే ప్రసుప్తమివ కుంజరమ్ ॥ 28 ॥
చతుర్భిః కాంచనైర్దీపైద్ధీప్యమానచతుర్దిశమ్ ।
ప్రకాశీకృతసర్వాంగం మేఘం విద్యుద్గణైరివ ॥ 29 ॥
పాదమూలగతాశ్చాపి దదర్శ సుమహాత్మనః ।
పత్నీః స ప్రియభార్యస్య తస్య రక్షఃపతేర్గృహే ॥ 30 ॥
శశిప్రకాశవదనాశ్చారుకుండలభూషితాః ।
అమ్లానమాల్యాభరణా దదర్శ హరియూథపః ॥ 31 ॥
నృత్తవాదిత్రకుశలా రాక్షసేంద్రభుజాంకగాః ।
వరాభరణధారిణ్యో నిషణ్ణా దదృశే హరిః ॥ 32 ॥
వజ్రవైడూర్యగర్భాణి శ్రవణాంతేషు యోషితామ్ ।
దదర్శ తాపనీయాని కుండలాన్యంగదాని చ ॥ 33 ॥
తాసాం చంద్రోపమైర్వక్త్రైశ్శుభైర్లలితకుండలైః ।
విరరాజ విమానం తన్నభస్తారాగణైరివ ॥ 34 ॥
మదవ్యాయామఖిన్నాస్తా రాక్షసేంద్రస్య యోషితః ।
తేషు తేష్వవకాశేషు ప్రసుప్తాస్తనుమధ్యమాః ॥ 35 ॥
అంగహారైస్తథైవాన్యా కోమలైర్నృత్తశాలినీ ।
విన్యస్తశుభసర్వాంగీ ప్రసుప్తా వరవర్ణినీ ॥ 36 ॥
కాచిద్వీణాం పరిష్వజ్య ప్రసుప్తా సంప్రకాశతే ।
మహానదీప్రకీర్ణేవ నలినీ పోతమాశ్రితా ॥ 37 ॥
అన్యా కక్షగతేనైవ మడ్డుకేనాసితేక్షణా ।
ప్రసుప్తా భామినీ భాతి బాలపుత్రేవ వత్సలా ॥ 38 ॥
పటహం చారుసర్వాంగీ పీడ్య శేతే శుభస్తనీ ।
చిరస్య రమణం లబ్ధ్వా పరిష్వజ్యేవ భామినీ ॥ 39 ॥
కాచిద్వంశం పరిష్వజ్య సుప్తా కమలలోచనా ।
రహః ప్రియతమం గృహ్య సకామేవ చ కామినీ ॥ 40 ॥
విపంచీం పరిగృహ్యాన్యా నియతా నృత్తశాలినీ ।
నిద్రావశమనుప్రాప్తా సహ కాంతేవ భామినీ ॥ 41 ॥
అన్యా కనకసంకాశైర్మృదుపీనైర్మనోరమైః ।
మృదంగం పరిపీడ్యాంగైః ప్రసుప్తా మత్తలోచనా ॥ 42 ॥
భుజపార్శ్వాంతరస్థేన కక్షగేన కృశోదరీ ।
పణవేవ సహానింద్యా సుప్తా మదకృతశ్రమా ॥ 43 ॥
డిండిమం పరిగృహ్యాన్యా తథైవాసక్తడిండిమా ।
ప్రసుప్తా తరుణం వత్సముపగూహ్యేవ భామినీ ॥ 44 ॥
కాచిదాడంబరం నారీ భుజసంయోగపీడితమ్ ।
కృత్వా కమలపత్రాక్షీ ప్రసుప్తా మదమోహితా ॥ 45 ॥
కలశీమపవిధ్యాన్యా ప్రసుప్తా భాతి భామినీ ।
వసంతే పుష్పశబలా మాలేవ పరిమార్జితా ॥ 46 ॥
పాణిభ్యాం చ కుచౌ కాచిత్సువర్ణకలశోపమౌ ।
ఉపగూహ్యాబలా సుప్తా నిద్రాబలపరాజితా ॥ 47 ॥
అన్యా కమలపత్రాక్షీ పూర్ణేందుసదృశాననా ।
అన్యామాలింగ్య సుశ్రోణీం ప్రసుప్తా మదవిహ్వలా ॥ 48 ॥
ఆతోద్యాని విచిత్రాణి పరిష్వజ్య వరస్త్రియః ।
నిపీడ్య చ కుచైస్సుప్తా కామిన్యః కాముకానివ ॥ 49 ॥
తాసామేకాంతవిన్యస్తే శయానాం శయనే శుభే ।
దదర్శ రూపసంపన్నామపరాం స కపిః స్త్రియమ్ ॥ 50 ॥
ముక్తామణిసమాయుక్తైర్భూషణైః సువిభూషితామ్ ।
విభూషయంతీమివ తత్స్వశ్రియా భవనోత్తమమ్ ॥ 51 ॥
గౌరీం కనకవర్ణాభామిష్టామంతః పురేశ్వరీమ్ ।
కపిర్మందోదరీం తత్ర శయానాం చారురూపిణీమ్ ॥ 52 ॥
స తాం దృష్ట్వా మహాబాహుర్భూషితాం మారుతాత్మజః ।
తర్కయామాస సీతేతి రూపయౌవనసంపదా ॥ 53 ॥
హర్షేణ మహతా యుక్తో ననంద హరియూథపః ।
ఆస్ఫోటయామాస చుచుంబ పుచ్ఛం ననంద చిక్రీడ జగౌ జగామ ।
స్తంభానరోహన్నిపపాత భూమౌ నిదర్శయన్ స్వాం ప్రకృతిం కపీనామ్ ॥ 54 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే దశమస్సర్గః ॥
