શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ પંચાશસ્સર્ગઃ ।
અથોવાચમહાતેજાહરિરાજોમહાબલઃ ।
કિમિયંવ્યથિતાસેનામૂઢવાતેવનૌર્જલે ॥ 1 ॥
સુગ્રીવસ્યવચશ્શ્રુત્વાવાલિપુત્રોઽંગદોઽબ્રવીત્ ।
નત્વંપશ્યસિરામંચલક્ષ્મણંચમહારથમ્ ॥ 2 ॥
શરજાલચિતૌવીરાવુભૌદશરથાત્મજૌ ।
શરતલ્પેમહાત્માનૌશયાનૌરુધિરોક્ષિતૌ ॥ 3 ॥
અથાબ્રવીદ્વાનરેંદ્રસ્સુગ્રીવઃપુત્રમંગદમ્ ।
નાનિમિત્તમિદંમન્યેભવિતવ્યંભયેનતુ ॥ 4 ॥
વિષણ્ણવદનાહ્યેતેત્યક્તપ્રહરણાદિશઃ ।
પ્રપલાયંતિહરયસ્ત્રાસાદુત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥ 5 ॥
અન્યોન્યસ્યનલજ્જંતેનિરીક્ષંતિપૃષ્ઠતઃ ।
વિપ્રકર્ષંતિચાન્યોન્યંપતિતંલંઘયંતિચ ॥ 6 ॥
એતસ્મિન્નંતરેવીરોગદાપાણિર્વિભીષણઃ ।
સુગ્રીવંવર્ધયામાસરાઘવંચનિરૈક્ષત ॥ 7 ॥
વિભીષણંચસુગ્રીવોદૃષ્ટવાવાનરભીષણમ્ ।
ઋક્ષરાજંમહાત્માનંસમીપસ્થમુવાચહ ॥ 8 ॥
વિભીષણોઽયંસંપ્રાપ્તોયંદૃષ્ટવાવાનરર્ષભાઃ ।
વિદ્રવંતિપરિતત્રસરાવણાત્મજશંકયા ॥ 9 ॥
શીઘ્રમેતાન્ સુસંત્રસ્તાન્બહુધાવિપ્રધાવિતાન્ ।
પર્યવસ્થાપયાખ્યાહિવિભીષણમુપસ્થિતમ્ ॥ 10 ॥
સુગ્રીવેણૈવમુક્તસ્તુજાંબવાનૃક્ષપાર્થિવઃ ।
વાનરાન્સાંત્વયામાસસન્નિરુધ્યપ્રધાનતઃ ॥ 11 ॥
તેનિવૃત્તાઃપુનઃસર્વેવાનરાસ્ત્યક્તસંભ્રમાઃ ।
ઋક્ષરાજવચશ્શ્રુત્વાતંચદૃષ્ટવાવિભીષણમ્ ॥ 12 ॥
વિભીષણસ્તુરામસ્યદૃષ્ટવાગાત્રંશરૈશ્ચિતમ્ ।
લક્ષ્મણસ્યચધર્માત્માબભૂવવ્યથિતસ્તદા ॥ 13 ॥
જલક્લિન્નેનહસ્તેનતયોર્નેત્રેપ્રમૃજ્યચ ।
શોકસંપીડિતમનારુરોદવિલલાપચ ॥ 14 ॥
ઇમૌતૌસત્ત્વસંપન્નૌવિક્રાંતૌપ્રિયસમ્યુગૌ ।
ઇમામવસ્થાંગમિતૌરાક્ષસૈઃકૂટયોધિભિઃ ॥ 15 ॥
ભ્રાતુઃપુત્રેણમેતેનદુષ્પુત્રેણદુરાત્મના ।
રાક્ષસ્યાજિહ્મયાબુધ્યાચાલિતાવૃજુવિક્રમૌ ॥ 16 ॥
શરૈરિમાવલંવિદ્ધૌરુધિરેણસમુક્ષિતૌ ।
વસુધાયામિમૌસુપ્તૌદૃશ્યેતેશલ્યકાવિવ ॥ 17 ॥
યયોર્વીર્યમુપાશ્રિત્યપ્રતિષ્ઠાકાંક્ષિતામયા ।
તાવુભૌદેહનાશાયપ્રસુપ્તૌપુરુષર્ષભૌ ॥ 18 ॥
જીવન્નદ્યવિપન્નોઽસ્મિનષ્ટરાજ્યમનોરથઃ ।
પ્રાપ્તપ્રતિજ્ઞશ્ચરિપુઃસકામોરાવણઃકૃતઃ ॥ 19 ॥
એવંવિલપમાનંતંપરિષ્વજ્યવિભીષણમ્ ।
સુગ્રીવઃસત્ત્વસંપન્નોહરિરાજોઽબ્રવીદિદમ્ ॥ 20 ॥
રાજ્યંપ્રાપ્સ્યસિધર્મજ્ઞ લંકાયાંનાત્રસંશયઃ ।
રાવણસ્સહપુત્રેણસ્વકામંનેહલપ્સ્યતે ॥ 21 ॥
નરુજાપીડિતાવેતાવુભૌરાઘવલક્ષ્મણૌ ।
ત્યક્ત્વામોહંવધિષ્યેતેસગણંરાવણંરણે ॥ 22 ॥
તમેવંસાંત્વયિત્વાતુસમાશ્વાસ્યચરાક્ષસમ્ ।
સુષેણંશ્વશુરંપાર્શ્વેસુગ્રીવસ્તમુવાચહ ॥ 23 ॥
સહશૂરૈર્હરિગણૈર્લબ્ધસંજ્ઞાવરિંદમૌ ।
ગચ્છત્વંભ્રાતરંગૃહ્યકિષ્કિંધાંરામલક્ષ્મણૌ ॥ 24 ॥
અહંતુરાવણંહત્વાસપુત્રંસહબાંધવમ્ ।
મૈથિલીમાનયિષ્યામિશક્રોનષ્ટામિવશ્રિયમ્ ॥ 25 ॥
શ્રુત્વૈતદ્વાનરેંદ્રસ્યસુષેણોવાક્યમબ્રવીત્ ।
દૈવાસુરંમહદ્યુદ્ધમનુભૂતંસુદારુણમ્ ॥ 26 ॥
તદાસ્મદાનવાશરસમ્સ્પર્શકોવિદાઃ ।
નિજઘ્નુશ્શસ્ત્રવિદુષશ્ચાદયંતોમુહુર્મુહુઃ ॥ 27 ॥
તાનાર્તાન્નષ્ટસંજ્ઞાંશ્ચગતાસૂંશ્ચબૃહસ્પતિઃ ।
વિદ્યાભિર્મંત્રયુક્તાભિરોષધીભિશ્ચિકિત્સતિ ॥ 28 ॥
તાન્યૌષધાન્યાનયિતુંક્ષીરોદંયાંતુસાગરમ્ ।
જવેનવાનરાઃશીઘ્રંસંપાતિપનસાદયઃ ॥ 29 ॥
હરયસ્તુવિજાનંતિપાર્વતીસ્તામહૌષધીઃ ।
સંજીવકરણીંદિવ્યાંવિશલ્યાંદેવનિર્મિતામ્ ॥ 30 ॥
ચંદ્રશ્ચનામદ્રોણશ્ચક્ષીરોદેસાગરોત્તમે ।
અમૃતંયત્રમથિતંતત્રતેપરમૌષધી ॥ 31 ॥
તૌતત્રવિહિતેદેવૈઃપર્વતૌમહોદધૌ ।
અયંવાયુસુતોરાજન્ હનૂમાંસ્તત્રગચ્છતુ ॥ 32 ॥
એતસ્મિન્નંતરેવાયુર્મેગાંશ્ચાપિસવિદ્યુતઃ ।
પર્યસ્યસાગરેતોયંકંપયનનિવમેદિનીમ્ ॥ 33 ॥
મહતાપક્ષવાતેનસર્વવદીપમહાદ્રુમાઃ ।
નિપેતુર્ભગ્નવિટપાઃસલિલેલવણાંભસિ ॥ 34 ॥
અભવન્ પન્નગાસ્ત્રસ્તાભોગિનસ્તત્રવાસિનઃ ।
શીઘ્રંસર્વાણિયાદાંસિજગ્મુશ્ચલવણાર્ણવમ્ ॥ 35 ॥
તતોમુહૂર્તાર્ગરુડંવૈનતેયંમહાબલમ્ ।
વાનરાદદૃશુઃસર્વેજ્વલંતમિવપાવકમ્ ॥ 36 ॥
તમાગતમભિપ્રેક્ષ્યનાગાસ્તેસંપ્રદુદ્રુવુઃ ।
યૈસ્તૌસત્પુરુષૌબદ્ધૌશરભૂતૈર્મહાબલૌ ॥ 37 ॥
તતસ્સુપર્ણઃકાકુત્સ્થૌસ્પૃષ્ટવાપ્રત્યભિનદનિતઃ ।
વિમમર્શચપાણિભ્યાંમુખેચંદ્રસમપ્રભે ॥ 38 ॥
વૈનતેયેનસમ્સ્પૃષ્ટાસ્તયોઃસમ્રુરુહુર્વ્રણાઃ ।
સુવર્ણેચતનૂસ્નિગ્ધેતયોરાશુબભૂવતુઃ ॥ 39 ॥
તેજો વીર્યં બલં ચ ઓજ;ઉત્સાહશ્ ચ મહા ગુણાઃ ।
પ્રદર્શનં ચ બુદ્ધિશ્ ચ સ્મૃતિશ્ ચ દ્વિગુણં તયોઃ ॥ 40 ॥
તાવુત્થાપ્યમહાતેજાગરુડોવાસવોપમૌ ।
ઉભૌતૌસસ્વજેહૃષ્ટોરામશ્ચૈનમુવાચહ ॥ 41 ॥
ભવત્પ્રસાદાદ્ વ્યસનંરાવણિપ્રભવંમહત્ ।
આવામિહવ્યતિક્રાંતૌપૂર્વવદ્ બલિનૌકૃતૌ ॥ 42 ॥
યથાતાતંદશરથંયથાઽજંચપિતામહમ્ ।
તથાભવંતમાસાદ્યહૃદયંમેપ્રસીદતિ ॥ 43 ॥
કોભવાન્રૂપસંપન્નોદિવ્યસ્રગનુલેપનઃ ।
વસાનોવિરજેવસ્ત્રદિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥ 44 ॥
તમુવાચમહાતેજાવૈનતેયોમહાબલઃ ।
પતત્ત્રિરાજઃપ્રીતાત્માહર્ષપર્યાકુલેક્ષણઃ ॥ 45 ॥
અહંસખાતેકાકુત્સ્થ પ્રિયઃપ્રાણોબહિશ્ચરઃ ।
ગરુત્માનિહસંપ્રાપ્તોયુવયોઃસાહ્યકારણાત્ ॥ 46 ॥
અસુરાવામહાવીર્યાવાનરાવામહાબલાઃ ।
સુરાશ્ચાપિસગંધ્વર્વાઃપુરસ્કૃત્યશતક્રતુમ્ ॥ 47 ॥
નેમંમોક્ષયિતુંશક્તાશ્શરબંધંસુદારુણમ્ ।
માયાબલાદિંદ્રજિતાનિર્મિતંક્રૂરકર્મણા ॥ 48 ॥
એતેનાગાઃકાદ્રવેયાસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાવિષોલ્બણાઃ ।
રક્ષોમાયાપ્રભાવેણશરાભૂત્વાસ્ત્વદાશ્રિતાઃ ॥ 49 ॥
સભાગ્યશ્ચાસિધર્મજ્ઞ રામ સત્યપરાક્રમ ।
લક્ષ્મણેનસહભ્રાત્રાસમરેરિપુઘાતિના ॥ 50 ॥
ઇમંશ્રુત્વાતુવૃત્તાંતંત્વરમાણોઽહમાગતઃ ।
સહસાયુવયોઃસ્નેહાત્સખિત્વમનુપાલયન્ ॥ 51 ॥
મોક્ષિતૌચમહાઘોરાદસ્માત્સાયકબંધનાત્ ।
અપ્રમાદશ્ચકર્તવ્યોયુવાભ્યાંનિત્યમેવચ ॥ 52 ॥
પ્રકૃત્યારાક્ષસાઃસર્વેસંગ્રામેકૂટયોધિનઃ ।
શૂરાણાંશુદ્ધભાવાનાંભવતામરાર્જવંબલમ્ ॥ 53 ॥
તન્નવિશ્વસનીયંવોરાક્ષસાનાંરણાજિરે ।
એતેનૈવોપમાનેનનિત્યંજિહ્માહિરાક્ષસાઃ ॥ 54 ॥
એવમુક્ત્વાતદારામંસુપર્ણસ્સુમહાબલઃ ।
પરિષ્વજ્યચસુહૃત્સ્નિગ્ધમાપ્રષ્ટુમુપચક્રમે ॥ 55 ॥
સખે રાઘવ ધર્મજ્ઞ રિપૂણામપિવત્સલ ।
અભ્યનુજ્ઞાતુમિચ્છામિગમિષ્યામિયથામતમ્ ॥ 56 ॥
નચકૌતૂહલંકાર્યંસખિત્વંપ્રતિરાઘવ ।
કૃતકર્મારણેવીર સખિત્વંપ્રતિવેત્સ્યસિ ॥ 57 ॥
બાલવૃદ્ધાવશેષાંતુકૃત્વાલંકાંશરોર્મિભિઃ ।
રાવણંચરિપુંહત્વાસીતાંત્વંસમુલપ્સ્યતે ॥ 58 ॥
પ્રદક્ષિણંતતઃકૃત્વાપરિષ્વજ્યચવીર્યવાન્ ।
જગામાકાશમાવિશ્યસુપર્ણઃપવનોયથા ॥ 59 ॥
વિરુજૌરાઘવૌદૃષ્ટવાતતોવાનરયૂથપાઃ ।
સિંહનાદાંસ્તદાનેદુર્લંગૂલંંદુધુવુસ્તદા ॥ 60 ॥
તતોભેરીસ્સમાજઘ્નુર્મૃદંગાંશ્ચાપ્યનાદયન્ ।
દધ્મુશ્શંખાન્સંપ્રહૃષ્ટાઃક્ષેવલંત્યપિયથાપુરમ્ ॥ 61 ॥
આસ્ફોટ્યાઃસ્પોટ્યવિક્રાંતાઃવાનરાઃનગયોધિનઃ ।
દ્રુમાનુત્પટ્યવિવિધાંસ્તસ્થુશ્શતસહસ્રશઃ ॥ 62 ॥
વિસૃજંતોમહાનાદાંસ્ત્રાસયંતોનિશાચરાન્ ।
લંકાદ્વારાણ્યુપાજગ્મુર્યુદ્ધકામાઃપ્લવંગમાઃ ॥ 63 ॥
તેષાંસુખીમસ્તુમુલોનિનાદોબભૂવશાખામૃગયૂથપાનામ્ ।
ક્ષયેનિદાઘસ્યયથાઘનાનાંનાદસ્સુભીમોનદતાંનિશીથે ॥ 64 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે પંચાશસ્સર્ગઃ ॥
