శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ పంచాశస్సర్గః ।
అథోవాచమహాతేజాహరిరాజోమహాబలః ।
కిమియంవ్యథితాసేనామూఢవాతేవనౌర్జలే ॥ 1 ॥
సుగ్రీవస్యవచశ్శ్రుత్వావాలిపుత్రోఽంగదోఽబ్రవీత్ ।
నత్వంపశ్యసిరామంచలక్ష్మణంచమహారథమ్ ॥ 2 ॥
శరజాలచితౌవీరావుభౌదశరథాత్మజౌ ।
శరతల్పేమహాత్మానౌశయానౌరుధిరోక్షితౌ ॥ 3 ॥
అథాబ్రవీద్వానరేంద్రస్సుగ్రీవఃపుత్రమంగదమ్ ।
నానిమిత్తమిదంమన్యేభవితవ్యంభయేనతు ॥ 4 ॥
విషణ్ణవదనాహ్యేతేత్యక్తప్రహరణాదిశః ।
ప్రపలాయంతిహరయస్త్రాసాదుత్ఫుల్లలోచనాః ॥ 5 ॥
అన్యోన్యస్యనలజ్జంతేనిరీక్షంతిపృష్ఠతః ।
విప్రకర్షంతిచాన్యోన్యంపతితంలంఘయంతిచ ॥ 6 ॥
ఏతస్మిన్నంతరేవీరోగదాపాణిర్విభీషణః ।
సుగ్రీవంవర్ధయామాసరాఘవంచనిరైక్షత ॥ 7 ॥
విభీషణంచసుగ్రీవోదృష్టవావానరభీషణమ్ ।
ఋక్షరాజంమహాత్మానంసమీపస్థమువాచహ ॥ 8 ॥
విభీషణోఽయంసంప్రాప్తోయందృష్టవావానరర్షభాః ।
విద్రవంతిపరితత్రసరావణాత్మజశంకయా ॥ 9 ॥
శీఘ్రమేతాన్ సుసంత్రస్తాన్బహుధావిప్రధావితాన్ ।
పర్యవస్థాపయాఖ్యాహివిభీషణముపస్థితమ్ ॥ 10 ॥
సుగ్రీవేణైవముక్తస్తుజాంబవానృక్షపార్థివః ।
వానరాన్సాంత్వయామాససన్నిరుధ్యప్రధానతః ॥ 11 ॥
తేనివృత్తాఃపునఃసర్వేవానరాస్త్యక్తసంభ్రమాః ।
ఋక్షరాజవచశ్శ్రుత్వాతంచదృష్టవావిభీషణమ్ ॥ 12 ॥
విభీషణస్తురామస్యదృష్టవాగాత్రంశరైశ్చితమ్ ।
లక్ష్మణస్యచధర్మాత్మాబభూవవ్యథితస్తదా ॥ 13 ॥
జలక్లిన్నేనహస్తేనతయోర్నేత్రేప్రమృజ్యచ ।
శోకసంపీడితమనారురోదవిలలాపచ ॥ 14 ॥
ఇమౌతౌసత్త్వసంపన్నౌవిక్రాంతౌప్రియసమ్యుగౌ ।
ఇమామవస్థాంగమితౌరాక్షసైఃకూటయోధిభిః ॥ 15 ॥
భ్రాతుఃపుత్రేణమేతేనదుష్పుత్రేణదురాత్మనా ।
రాక్షస్యాజిహ్మయాబుధ్యాచాలితావృజువిక్రమౌ ॥ 16 ॥
శరైరిమావలంవిద్ధౌరుధిరేణసముక్షితౌ ।
వసుధాయామిమౌసుప్తౌదృశ్యేతేశల్యకావివ ॥ 17 ॥
యయోర్వీర్యముపాశ్రిత్యప్రతిష్ఠాకాంక్షితామయా ।
తావుభౌదేహనాశాయప్రసుప్తౌపురుషర్షభౌ ॥ 18 ॥
జీవన్నద్యవిపన్నోఽస్మినష్టరాజ్యమనోరథః ।
ప్రాప్తప్రతిజ్ఞశ్చరిపుఃసకామోరావణఃకృతః ॥ 19 ॥
ఏవంవిలపమానంతంపరిష్వజ్యవిభీషణమ్ ।
సుగ్రీవఃసత్త్వసంపన్నోహరిరాజోఽబ్రవీదిదమ్ ॥ 20 ॥
రాజ్యంప్రాప్స్యసిధర్మజ్ఞ లంకాయాంనాత్రసంశయః ।
రావణస్సహపుత్రేణస్వకామంనేహలప్స్యతే ॥ 21 ॥
నరుజాపీడితావేతావుభౌరాఘవలక్ష్మణౌ ।
త్యక్త్వామోహంవధిష్యేతేసగణంరావణంరణే ॥ 22 ॥
తమేవంసాంత్వయిత్వాతుసమాశ్వాస్యచరాక్షసమ్ ।
సుషేణంశ్వశురంపార్శ్వేసుగ్రీవస్తమువాచహ ॥ 23 ॥
సహశూరైర్హరిగణైర్లబ్ధసంజ్ఞావరిందమౌ ।
గచ్ఛత్వంభ్రాతరంగృహ్యకిష్కింధాంరామలక్ష్మణౌ ॥ 24 ॥
అహంతురావణంహత్వాసపుత్రంసహబాంధవమ్ ।
మైథిలీమానయిష్యామిశక్రోనష్టామివశ్రియమ్ ॥ 25 ॥
శ్రుత్వైతద్వానరేంద్రస్యసుషేణోవాక్యమబ్రవీత్ ।
దైవాసురంమహద్యుద్ధమనుభూతంసుదారుణమ్ ॥ 26 ॥
తదాస్మదానవాశరసమ్స్పర్శకోవిదాః ।
నిజఘ్నుశ్శస్త్రవిదుషశ్చాదయంతోముహుర్ముహుః ॥ 27 ॥
తానార్తాన్నష్టసంజ్ఞాంశ్చగతాసూంశ్చబృహస్పతిః ।
విద్యాభిర్మంత్రయుక్తాభిరోషధీభిశ్చికిత్సతి ॥ 28 ॥
తాన్యౌషధాన్యానయితుంక్షీరోదంయాంతుసాగరమ్ ।
జవేనవానరాఃశీఘ్రంసంపాతిపనసాదయః ॥ 29 ॥
హరయస్తువిజానంతిపార్వతీస్తామహౌషధీః ।
సంజీవకరణీందివ్యాంవిశల్యాందేవనిర్మితామ్ ॥ 30 ॥
చంద్రశ్చనామద్రోణశ్చక్షీరోదేసాగరోత్తమే ।
అమృతంయత్రమథితంతత్రతేపరమౌషధీ ॥ 31 ॥
తౌతత్రవిహితేదేవైఃపర్వతౌమహోదధౌ ।
అయంవాయుసుతోరాజన్ హనూమాంస్తత్రగచ్ఛతు ॥ 32 ॥
ఏతస్మిన్నంతరేవాయుర్మేగాంశ్చాపిసవిద్యుతః ।
పర్యస్యసాగరేతోయంకంపయననివమేదినీమ్ ॥ 33 ॥
మహతాపక్షవాతేనసర్వవదీపమహాద్రుమాః ।
నిపేతుర్భగ్నవిటపాఃసలిలేలవణాంభసి ॥ 34 ॥
అభవన్ పన్నగాస్త్రస్తాభోగినస్తత్రవాసినః ।
శీఘ్రంసర్వాణియాదాంసిజగ్ముశ్చలవణార్ణవమ్ ॥ 35 ॥
తతోముహూర్తార్గరుడంవైనతేయంమహాబలమ్ ।
వానరాదదృశుఃసర్వేజ్వలంతమివపావకమ్ ॥ 36 ॥
తమాగతమభిప్రేక్ష్యనాగాస్తేసంప్రదుద్రువుః ।
యైస్తౌసత్పురుషౌబద్ధౌశరభూతైర్మహాబలౌ ॥ 37 ॥
తతస్సుపర్ణఃకాకుత్స్థౌస్పృష్టవాప్రత్యభినదనితః ।
విమమర్శచపాణిభ్యాంముఖేచంద్రసమప్రభే ॥ 38 ॥
వైనతేయేనసమ్స్పృష్టాస్తయోఃసమ్రురుహుర్వ్రణాః ।
సువర్ణేచతనూస్నిగ్ధేతయోరాశుబభూవతుః ॥ 39 ॥
తేజో వీర్యం బలం చ ఓజ;ఉత్సాహశ్ చ మహా గుణాః ।
ప్రదర్శనం చ బుద్ధిశ్ చ స్మృతిశ్ చ ద్విగుణం తయోః ॥ 40 ॥
తావుత్థాప్యమహాతేజాగరుడోవాసవోపమౌ ।
ఉభౌతౌసస్వజేహృష్టోరామశ్చైనమువాచహ ॥ 41 ॥
భవత్ప్రసాదాద్ వ్యసనంరావణిప్రభవంమహత్ ।
ఆవామిహవ్యతిక్రాంతౌపూర్వవద్ బలినౌకృతౌ ॥ 42 ॥
యథాతాతందశరథంయథాఽజంచపితామహమ్ ।
తథాభవంతమాసాద్యహృదయంమేప్రసీదతి ॥ 43 ॥
కోభవాన్రూపసంపన్నోదివ్యస్రగనులేపనః ।
వసానోవిరజేవస్త్రదివ్యాభరణభూషితః ॥ 44 ॥
తమువాచమహాతేజావైనతేయోమహాబలః ।
పతత్త్రిరాజఃప్రీతాత్మాహర్షపర్యాకులేక్షణః ॥ 45 ॥
అహంసఖాతేకాకుత్స్థ ప్రియఃప్రాణోబహిశ్చరః ।
గరుత్మానిహసంప్రాప్తోయువయోఃసాహ్యకారణాత్ ॥ 46 ॥
అసురావామహావీర్యావానరావామహాబలాః ।
సురాశ్చాపిసగంధ్వర్వాఃపురస్కృత్యశతక్రతుమ్ ॥ 47 ॥
నేమంమోక్షయితుంశక్తాశ్శరబంధంసుదారుణమ్ ।
మాయాబలాదింద్రజితానిర్మితంక్రూరకర్మణా ॥ 48 ॥
ఏతేనాగాఃకాద్రవేయాస్తీక్ష్ణదంష్ట్రావిషోల్బణాః ।
రక్షోమాయాప్రభావేణశరాభూత్వాస్త్వదాశ్రితాః ॥ 49 ॥
సభాగ్యశ్చాసిధర్మజ్ఞ రామ సత్యపరాక్రమ ।
లక్ష్మణేనసహభ్రాత్రాసమరేరిపుఘాతినా ॥ 50 ॥
ఇమంశ్రుత్వాతువృత్తాంతంత్వరమాణోఽహమాగతః ।
సహసాయువయోఃస్నేహాత్సఖిత్వమనుపాలయన్ ॥ 51 ॥
మోక్షితౌచమహాఘోరాదస్మాత్సాయకబంధనాత్ ।
అప్రమాదశ్చకర్తవ్యోయువాభ్యాంనిత్యమేవచ ॥ 52 ॥
ప్రకృత్యారాక్షసాఃసర్వేసంగ్రామేకూటయోధినః ।
శూరాణాంశుద్ధభావానాంభవతామరార్జవంబలమ్ ॥ 53 ॥
తన్నవిశ్వసనీయంవోరాక్షసానాంరణాజిరే ।
ఏతేనైవోపమానేననిత్యంజిహ్మాహిరాక్షసాః ॥ 54 ॥
ఏవముక్త్వాతదారామంసుపర్ణస్సుమహాబలః ।
పరిష్వజ్యచసుహృత్స్నిగ్ధమాప్రష్టుముపచక్రమే ॥ 55 ॥
సఖే రాఘవ ధర్మజ్ఞ రిపూణామపివత్సల ।
అభ్యనుజ్ఞాతుమిచ్ఛామిగమిష్యామియథామతమ్ ॥ 56 ॥
నచకౌతూహలంకార్యంసఖిత్వంప్రతిరాఘవ ।
కృతకర్మారణేవీర సఖిత్వంప్రతివేత్స్యసి ॥ 57 ॥
బాలవృద్ధావశేషాంతుకృత్వాలంకాంశరోర్మిభిః ।
రావణంచరిపుంహత్వాసీతాంత్వంసములప్స్యతే ॥ 58 ॥
ప్రదక్షిణంతతఃకృత్వాపరిష్వజ్యచవీర్యవాన్ ।
జగామాకాశమావిశ్యసుపర్ణఃపవనోయథా ॥ 59 ॥
విరుజౌరాఘవౌదృష్టవాతతోవానరయూథపాః ।
సింహనాదాంస్తదానేదుర్లంగూలంందుధువుస్తదా ॥ 60 ॥
తతోభేరీస్సమాజఘ్నుర్మృదంగాంశ్చాప్యనాదయన్ ।
దధ్ముశ్శంఖాన్సంప్రహృష్టాఃక్షేవలంత్యపియథాపురమ్ ॥ 61 ॥
ఆస్ఫోట్యాఃస్పోట్యవిక్రాంతాఃవానరాఃనగయోధినః ।
ద్రుమానుత్పట్యవివిధాంస్తస్థుశ్శతసహస్రశః ॥ 62 ॥
విసృజంతోమహానాదాంస్త్రాసయంతోనిశాచరాన్ ।
లంకాద్వారాణ్యుపాజగ్ముర్యుద్ధకామాఃప్లవంగమాః ॥ 63 ॥
తేషాంసుఖీమస్తుములోనినాదోబభూవశాఖామృగయూథపానామ్ ।
క్షయేనిదాఘస్యయథాఘనానాంనాదస్సుభీమోనదతాంనిశీథే ॥ 64 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే పంచాశస్సర్గః ॥
