શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટપંચાશસ્સર્ગઃ ।
તતઃપ્રહસ્તંનિર્યાંતંદૃષ્ટવાભીમપરાક્રમમ્ ।
ઉવાચસસ્મિતંરામોવિભીષણમરિંદમઃ ॥ 1 ॥
કએષસ્સુમહાકાયોબલેનમહતાવૃતઃ ।
આચક્ષ્વમેમહાબાહો વીર્યવંતંનિશાચરમ્ ॥ 2 ॥
રાઘવસ્યવચશ્શ્રુત્વાપ્રત્યુવાચવિભીષણઃ ॥ 3 ॥
એષસેનાપતિસ્તસ્યપ્રહસ્તોનામરાક્ષસઃ ।
લંકાયાંરાક્ષસેંદ્રસ્યત્રિભાગબલસમ્વૃતઃ ॥ 4 ॥
વીર્યવાનસ્ત્રવિચ્છૂરઃસુપ્રખ્યાશ્ચપરાક્રમે ।
તતઃપ્રહસ્તંનિર્યાંતંભીમંભીમપરાક્રમમ્ ॥ 5 ॥
ગર્જંતંસુમહાકાયંરાક્ષસૈરભિસમ્વૃતમ્ ।
દદર્શમહતીસેનાવાનરાણાંબલીયસામ્ ॥ 6 ॥
અભિસંજાતરોષાણાંપ્રહસ્તમભિગર્જતામ્ ।
ખડગશક્ત્યૃષ્ણિબાણાશ્ચશૂલાનિમુસલાનિચ ॥ 7 ॥
ગદાશ્ચપરિઘાઃપ્રાસાવિવિધાશ્ચપરિશ્વધાઃ ।
નૂંષિચવિચિત્રાણિરાક્ષસાનાંજયૈષિણામ્ ॥ 8 ॥
પ્રગૃહીતાન્યશોભંતવાનરાનભિધાવતામ્ ।
જગૃહુઃપાદપાંશ્ચાપિપુષ્પિતાન્વાનરર્ષભાઃ ॥ 9 ॥
શિલાશ્ચવિપુલાદીર્ઘાયોદ્ધુકામાઃપ્લવંગમાઃ ।
તેષામન્યોન્યમાસાદ્યસંગ્રામઃસુમહાનભૂત્ ॥ 10 ॥
બહૂનામશ્મવૃષ્ટિંચશરવર્ષંચવર્ષતામ્ ।
બહવોરાક્ષસાયુદ્ધેબહૂન્વાનરયૂધપાન્ ॥ 11 ॥
વાનરારાક્ષસાંશ્ચાપિનિજઘ્નુર્બહવોબહૂન્ ।
શૂલૈઃપ્રમથિતાઃકેચિત્કેચિચ્ચપરમાયુધૈઃ ॥ 12 ॥
પરિઘૈરાહતાઃકેચિત્કેચિચ્છિન્નાઃપરશ્વધૈઃ ।
નિરુચ્છવાસાઃકૃતાઃ કેચિત્પતિતાધરણીતલે ॥ 13 ॥
વિભિન્નહૃદયાઃકેચિદિષુસંધાનસંદિતાઃ ।
કેચિવ્દિધાકૃતાઃખડગૈઃસ્ફુરંતઃપતિતાભુવિ ॥ 14 ॥
વાનરારાક્ષસૈશ્શૂલૈપાર્શ્વતશ્ચાવદારિતાઃ ।
વાનરૈશ્ચાપિસંક્રુદ્ધૈરાક્ષસૌઘાઃસમંતતઃ ॥ 15 ॥
પાદપૈર્ગિરિશૃંગૈશ્ચસંપિષ્ટાવસુધાતલે ।
વજ્રસ્પર્શતલૈર્હસ્સ્સૈર્મુષ્ટિભિશ્ચહતાભૃશમ્ ॥ 16 ॥
વેમુશ્શોણિતમાસ્યેભ્યોવિશીર્ણદશનેક્ષણાઃ ।
આર્તસ્વનંચસ્વનતાંસિંહનાદંચનર્દતામ્ ॥ 17 ॥
બભૂવતુમુલશ્શબ્દોહરીણાંરક્ષસાંયુધિ ।
વાનરારાક્ષસાઃક્રુદ્ધાવીરમાર્ગમનુવ્રતાઃ ॥ 18 ॥
વિવૃત્તનયનાઃક્રૂરાશ્ચક્રુઃકર્માણ્યભીતવત્ ।
નરાંતકઃકુંભહનુર્મહાનાદસ્સમુન્નતઃ ॥ 19 ॥
એતેપ્રહસ્તસચિવાસ્સર્વેજઘ્નુર્વનૌકસઃ ।
તેષામાપતતાંશીઘ્રંનિઘ્નતાંચાપિવાનરાન્ ॥ 20 ॥
દ્વિવિદોગિરિશૃંગેણજઘાનૈકંનરાંતકમ્ ।
દુર્મુખઃપુનરુત્થાયકપિસ્સવિપુલદ્રુમમ્ ॥ 21 ॥
રાક્ષસંક્ષિપ્રહસ્તસ્તુસમુન્નતમપોથયત્ ।
જાંબવાંસ્તુસુસંક્રુદ્ધઃપ્રગૃહ્યમહતીંશિલામ્ ॥ 22 ॥
પાતયામાસતેજસ્વીમહાનાદસ્યવક્ષસિ ।
અથકુંભહનુસ્તત્રતારેણાસાદ્યવીર્યવાન્ ॥ 23 ॥
વૃક્ષેણાભિહતોમૂર્ધ્નિપ્રાણાન્સંત્યાજયદ્રણે ।
અમૃષ્યમાણસ્તત્કર્મપ્રહસ્તોરથમાશ્રિતઃ ॥ 24 ॥
ચકાર કદનં ઘોરં ધનુષ્ પાણિર્ વન ઓકસામ્ ।
આવર્ત;ઇવ સમ્જજ્ને;ઉભયોહ્ સેનયોસ્ તદા ॥ 25 ॥
ક્ષુભિતસ્યાપ્રમેયસ્યસાગરસ્યેવનિસ્સ્વનઃ ।
મહતાહિશરૌઘેણપ્રહસ્તોયુદ્ધકોવિદઃ ॥ 26 ॥
અર્દયામાસસંક્રુદ્ધોવાનરાન્ પરમાહવે ।
વાનરાણાંશરીરૈશ્ચરાક્ષસાનાંચમેદિની ॥ 27 ॥
બભૂન્વિચિતાઘોરાઃપતિતૈરિવપર્વતૈ ।
સામહીરુધિરૌઘેણપ્રચ્છન્નાસંપ્રકાશતે ॥ 28 ॥
સંછન્નામાધવેમાસિપલાશૈરિવપુષ્પિતૈઃ ।
હતવીરૌઘવસ્રાંતુભગ્નાયુધમહાદ્રુમામ્ ॥ 29 ॥
શોણિત ઓઘ મહા તોયાં યમ સાગર ગામિનીમ્ ।
યકૃત્ પ્લીહ મહા પન્કાં વિનિકીર્ણ અંત્ર શૈબલામ્ ॥ 30 ॥
ભિન્નકાયશિરોમીનામંગાવયવશાદ્વલામ્ ।
ગૃધ્રહંસગણાકીર્ણાંકંકસારસસેવિતામ્ ॥ 31 ॥
મેદઃફેનસમાકીર્ણામાર્તસંતિતસ્વનામ્ ।
તાંકાપુરષુદુસ્તારાંયુદ્ધભૂમિમયીંનદીમ્ ॥ 32 ॥
નદીમિવઘનાપાયેહંસસારસસેવિતામ્ ।
રાક્ષસાઃકપિમુખ્યાશ્ચતેરુસ્તાંદુસ્તરાંનદીમ્ ॥ 33 ॥
યથા પદ્મ રજો ધ્વસ્તાં નલિનીં ગજ યૂથપાઃ ।
તતઃ સૃજંતં બાણ ઓઘાન્ પ્રહસ્તં સ્યંદને સ્થિતમ્ ॥ 34 ॥
દદર્શ તરસા નીલો વિનિઘ્નંતં પ્લવં ગમાન્ ।
ઉદ્ધૂત ઇવ વાયુઃ ખે મહાદભ્રબલં બલાત્ ॥ 35 ॥
સમીક્ષ્યાભિદ્રુતંયુદ્ધેપ્રહસ્તોવાહિનીપતિઃ ।
રથેનાદિત્યવર્ણેનનીલમેવાભિદુદ્રુવે ॥ 36 ॥
સધનુર્ધન્વિનાંશ્રેષ્ઠોવિકૃષ્યપરમાહવે ॥ 37 ॥
નીલાયવ્યસૃજદ્બાણાન્પ્રહસ્તોવાહિનીપતિઃ ।
તેપ્રાપ્યવિશિખાનીલંવિનિર્ભિદ્યસમાહિતાઃ ॥ 38 ॥
મહીંજગ્મુર્મહાવેગારુષિતાઇવપન્નગાઃ ।
નીલઃશરૈરભિહતોનિશિતૈર્જ્વલનોપમૈઃ ॥ 39 ॥
સતંપરમદુર્ધર્ષમાપતંતંમહાકપિઃ ।
પ્રહસ્તંતાડયામાસવૃક્ષમુત્પાટ્યવીર્યવાન્ ॥ 40 ॥
સતેનાભિહતઃક્રુદ્ધોનદન્રાક્ષસપુંગવઃ ।
વવર્ષશરવર્ષાણિપ્લવંગાનાંચમૂપતૌ ॥ 41 ॥
તસ્યબાણગણાન્ઘારાન્રાક્ષસસ્યમહાબલઃ ।
અપારયન્વારયિતુંપ્રત્યગૃહ્ણાન્નિમીલિતઃ ॥ 42 ॥
યથૈવગોવૃષોવર્ષંશારદંશીઘ્રમાગતમ્ ।
એવમેવપ્રહસ્તસ્યશરવર્ષંદુરાસદમ્ ॥ 43 ॥
નિમીલિતાક્ષસ્સહસાનીલસ્સેહેદુરાસદાન્ ।
રોષિતશ્શરવર્ષેણસાલેનમહતામહાન્ ।
પ્રજઘાનહયાનનીલઃપ્રહસ્તસ્યમહાબલઃ ॥ 44 ॥
તતન્સચાપમુદ્ગૃહ્યપ્રહસ્તસ્યમહાબલઃ ।
બભંજતરસાનીલોનનાદચપુનઃપુનઃ ॥ 45 ॥
વિધનુસ્તુકૃતસ્તેનપ્રહસ્તોવાહિનીપતિઃ ।
પ્રગૃહ્યમુસલંઘોરંસ્યંદનાદવપુપ્લુવે ॥ 46 ॥
તાવુભૌવાહિનીમુખ્યૌજાતવૈરૌતરસ્વિનૌ ।
સ્થિતૌક્ષતજગદિગ્ધાંગૌપ્રભિન્નાવિવકુંજરૌ ॥ 47 ॥
ઉલ્લિખંતૌસુતીક્ષ્ણાભિર્દંષ્ટ્રાભિરિતરેતરમ્ ।
સિંહશાર્દૂલસદૃશૌસિંહશાર્દૂલચેષ્ટિતૌ ॥ 48 ॥
વિક્રાંતવિજયૌવીરૌસમરેષ્ન્વિવર્તિનૌ ।
કાંક્ષમાણૌયશઃપ્રાપ્તુંવૃત્રવાસવયોસ્સહ ॥ 49 ॥
આજઘાનતદાનીલંલલાટેમુસલેનસઃ ।
પ્રહસ્તઃપરમાયત્તસ્તતસ્સુસ્રાવશોણિતમ્ ॥ 50 ॥
તતઃશોણિતદિગ્ધાંગઃપ્રગૃહ્યસુમહાતરુમ્ ।
પ્રહસ્તસ્યોરસિક્રુદ્ધોવિસસર્જમહાકપિઃ ॥ 51 ॥
તમચિંત્યપ્રહારંસપ્રગૃહ્યમુસલંમહત્ ।
અભિદુદ્રાવબલિનંબલાનનીલંપ્લવંગમમ્ ॥ 52 ॥
તમુગ્રવેગંસંરબ્ધમાપતંતંમહાકપિઃ ।
તતસ્સંપ્રેક્ષ્યજગ્રાહમહાવેગોમહાશિલામ્ ॥ 53 ॥
તસ્યયુદ્ધાભિકામસ્યમૃથેમુસલયોધિન ।
પ્રહસ્તસ્યશિલાંનીલોમૂર્ધ્નિતૂર્ણમપાતયત્ ॥ 54 ॥
સાતેનકપિમુખ્યેનવિમુક્તામહતીશિલા ।
બિભેદબહુધાઘોરાપ્રહસ્તસ્યશિરસ્તદા ॥ 55 ॥
વિભિન્ન શિરસસ્ તસ્ય બહુ સુસ્રાવ શોણિતમ્ ।
શરીરાદ્ અપિ સુસ્રાવ ગિરેહ્ પ્રસ્રવણં યથા ॥ 56 ॥
વિભિન્નશિરસસ્તસ્યબહુસુસ્રાવશોણિતમ્ ।
શરીરાદપિસુસ્રાવગિરેઃપ્રસ્રવણંયથા ॥ 57 ॥
હતેપ્રહસ્તેનીલેનતદકંપ્યંમહાબલમ્ ।
રાક્ષસાનામહૃષ્ટાનાંલંકામભિજગામહ ॥ 58 ॥
નશેકુસ્સમવસ્થાતુંનિહતેવાહિનીપતૌ ।
સેતુબંધંસમાસાદ્યવિશીર્ણંસલિલંયથા ॥ 59 ॥
હતેતસ્મિંશ્ચમૂમુખ્યેરાક્ષસાસ્તેનિરુદ્યમાઃ ।
રક્ષઃપતિગૃહંગત્વાધ્યાનમૂકત્વમાસ્થિતાઃ ॥ 60 ॥
પ્રાપ્તાશ્શોકાર્ણવંતીવ્રંનિસ્સજ્ઞૌઇવતેઽભવન્ ।
તતસ્તુનીલોવિજયીમહાબલઃપ્રશસ્યમાનઃસુકૃતેનકર્મણા ।
સમેત્યરામેણસલક્ષ્મણેનપ્રહૃષ્ટરૂપસ્તુબભૂવયૂથપઃ ॥ 61 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે અષ્ટપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
