શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ પંચષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
સ તથોક્તસ્તુનિર્ભર્ત્સ્યકુંભકર્ણોમહોદરમ્ ।
અબ્રવીદ્રાક્ષસશ્રેષ્ઠંભ્રાતરંરાવણંતતઃ ॥ 1 ॥
સોઽહંતવભયંઘોરંવધાત્તસ્યદુરાત્મનઃ ।
રામસ્યાદ્યપ્રમાર્જામિનિર્વૈરોહિસુખીભવ ॥ 2 ॥
ગર્જંતિ ન વૃથાશૂરાનિર્જલાઇવતોયદાઃ ।
પશ્યસંપદ્યમાનંતુગર્જિતંયુધિકર્મણા ॥ 3 ॥
ન મર્ષયંતિચાત્માનંસંભાવયતિનાત્મના ।
અદર્શયિત્વાશૂરાસ્તુકર્મકુર્વંતિદુષ્કરમ્ ॥ 4 ॥
વિક્લબાનામબુદ્ધીનાંરાજ્ઞાપંડિતમાનિનામ્ ।
શ્રૃણ્વતાસદિતમિદંત્વાદ્વિધાનાંમહોદર ॥ 5 ॥
યુદ્ધેકાપુરુષૈર્નિત્યંભવદ્ભિઃપ્રિયવાદિભિઃ ।
રાજાનમનુગચ્છદ્ભિઃસર્વંકૃત્યમોદ્ધિસાદિતમ્ ॥ 6 ॥
રાજશેષાકૃતાલંકાક્ષીણઃકોશોબલંહતમ્ ।
રાજાનમિમમાસાદ્યસુહૃચચિહ્નમમિત્રકમ્ ॥ 7 ॥
એષનિર્યામ્યહંયુદ્ધમુદ્યતશ્શત્રુનિર્જયે ।
દુર્નયંભવતામદ્યસમીકર્તુંમિહાહવે ॥ 8 ॥
એવમુક્તવતોવાક્યંકુંભકર્ણસ્યધીમતઃ ।
પ્રત્યુવાચતતોવાક્યંપ્રહસન્રાક્ષસાધિપઃ ॥ 9 ॥
મહોદરોઽયંરામાત્તુપરિત્રસ્તો ન સંશયઃ ।
ન હિરોચયતેતાત યુદ્ધંયુદ્ધવિશારદ ॥ 10 ॥
કશ્ચિન્મેત્વત્સમોનાસ્તિસૌહૃદેનબલેન ચ ।
ગચ્છશત્રુવધાયત્વંકુંભકર્ણજયાય ચ ॥ 11 ॥
તસ્માત્તુશત્રુનાશાર્થંભવાન્સંબોધિતોમયા ।
અયંહિકાલસ્સુહૃદાંરાક્ષસાનામરિંદમ ॥ 12 ॥
તદ્ગચ્છ શૂલમાદાય પાશહસ્ત ઇવાંતકઃ ।
વાનરાન્ રાજપુત્રૌ ચ ભક્ષયાદિત્યતેજસૌ ॥ 13 ॥
સમાલોક્યતુતેરૂપંવિદ્રવિષ્યંતિવાનરાઃ ।
રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિહૃદયેપ્રસ્ફુટિષ્યતઃ ॥ 14 ॥
એવમુક્ત્વામહાતેજાઃકુંભકર્ણંમહાબલમ્ ।
પુનર્જાતમિવાત્માનંમેનેરાક્ષસપુંગવઃ ॥ 15 ॥
કુંભકર્ણબલાભિજ્ઞો જાનંસ્તસ્ય પરાક્રમમ્ ।
બભૂવ મુદિતો રાજા શશાંક ઇવ નિર્મલઃ ॥ 16 ॥
ઇત્યેવમુક્તઃસમ્હૃષ્ટોનિર્જગામમહાબલઃ ।
રાજ્ઞસ્તુવચનંશ્રુત્વાકુંભકર્ણસ્સમુદ્યતઃ ॥ 17 ॥
આદદેનિશિતંશૂલંવેગાચ્છત્રુનિબર્હણમ્ ।
સર્વકાલાયસંદીપ્તંતપ્તકાંચનભૂષણમ્ ॥ 18 ॥
ઇંદ્રાશનિસમંભીમંવજ્રપ્રતિમગૌરવમ્ ।
દેવદાનવગંધર્વયક્ષપન્નગસૂદનમ્ ॥ 19 ॥
રક્તમાલ્યંમહાધામંસ્વતશ્ચોદ્ગતપાવકમ્ ।
આદાયનિશિતંશૂલંશત્રુશોણિતરંજિતમ્ ॥ 20 ॥
કુંભકર્ણોમહાતેજારાવણંવાક્યમબ્રવીત્ ।
ગમિષ્યામ્યહમેકાકીતિષ્ઠત્વિહબલંમમ ॥ 21 ॥
અદ્યતાન્ ક્ષુભિતાન્ ક્રુદ્ધોભક્ષયિષ્યામિવાનરાન્ ।
કુંભકર્ણવચશ્શ્રુત્વારાવણોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 22 ॥
સૈન્યૈઃપરિવૃતોગચ્છશૂલમુદ્ગતપાણિભિઃ ।
વાનરાહિમહાત્માનશ્શીઘ્રાસ્સવ્યવસાયિનઃ ॥ 23 ॥
એકાકિનંપ્રમત્તંવાનયેયુદ્ધશનૈઃક્ષ્યમ્ ।
તસ્માત્પરમદુર્ધર્ષૈઃ સૈન્યૈઃપરિવૃતોવ્રજ ॥ 24 ॥
રક્ષસામહિતંસર્વંશત્રુપક્ષંનિષૂદય ।
અથાસનાત્સમુત્પત્યસ્રજં મણિકૃતાંતરામ્ ॥ 25 ॥
આબબંધમહાતેજાઃકુંભકર્ણસ્યરાવણઃ ।
અંગદાન્યંગુલીવેષ્ટાન્વરાણ્યાભરણાનિ ચ ॥ 26 ॥
હારં ચ શ્શિસંકાશમાબબંદમહાત્મનઃ ।
દિવ્યાનિ ચ સુગંધીનિમાલ્યદામાનિરાવણઃ ॥ 27 ॥
શ્રોત્રિચાસંજયામાસશ્રીમતીચાસ્યકુંડલે ।
કાંચનાંગદકેયૂરોનિષ્કાભરણભૂષિતઃ ॥ 28 ॥
કુંભકર્ણોબૃહત્કર્ણસ્સુહુતોઽગ્નિરિવાબભૌ ।
શ્રોણીસૂત્રેણમહતામેચકેનવ્યરાજત ॥ 29 ॥
અમૃતોત્પાદનેનદ્ધોભુજંગેનેવમંદરઃ ।
સ કાંચનંભારસહંનિવાતંવિદ્યુત્પ્રભંદીપ્તમિવાત્મભાસા ।
આબધ્યમાનઃકવચંરરાજસંધ્યાભ્રસમ્વીતરાજઃ ॥ 30 ॥
સર્વાભરણનદ્ધાંગઃ શૂલપાણિઃ સ રાક્ષસઃ ।
ત્રિવિક્રમકૃતોત્સાહો નારાયણ ઇવાબભૌ ॥ 31 ॥
ભ્રાતરંસંપરિષ્વજ્યકૃત્વાચાપિપ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રણમ્યશિરસાતસ્મૈસંપ્રતસ્થેમહાબલઃ ॥ 32 ॥
નિષ્પતંતંમહાકાયંમહાનાદંમહાબલમ્ ।
તમાશીર્ભિઃપ્રશસ્તાભિઃપ્રેષયામાસરાવણઃ ॥ 33 ॥
શંખદુંદુભિનિર્ઘોષૈસ્સૈન્યૈશ્ચાપિવરાયુથૈઃ ।
તંગજૈશ્ચતુરંગૈશ્ચસ્યંદનૈશ્ચાંબુદસ્વનૈઃ ॥ 34 ॥
અનુજગ્મુર્મહાત્માનં રથિનો રથિનાં વરમ્ ।
સર્પૈરુષ્ટ્રૈઃખરૈરશ્વૈસ્સિમ્હદ્વિપમૃગદ્વિજૈઃ ।
અનુજગ્મુશ્ચતંઘોરંકુંભકર્ણંમહાબલમ્ ॥ 35 ॥
સ પુષ્પવર્ષૈરવકીર્યમાણોધૃતાતપત્રઃશિતશૂલપાણિઃ ।
મદોત્કટઃશોણિતગંધમત્તોવિનિર્યયૌદાવનદેવશત્રુઃ ॥ 36 ॥
પદાતયશ્ચબહવોમહાનાદામહાબલાઃ ।
અન્વયૂરાક્ષસાભીમાભીમાક્ષાશ્શસ્ત્રપાણયઃ ॥ 37 ॥
રક્તાક્ષાસ્સુમહાકાયાનીલાંચનચયોપમાઃ ।
શૂલાનુદ્યમ્યખડગાંશ્ચનિશિતાંશ્ચપરશ્વધાન્ ॥ 38 ॥
બહુવ્યામાંશ્ચપરિઘાન્ગદાશ્ચમુસલાનિ ચ ।
તાલસ્કંધાંશ્ચવિપુલાન્ક્ષેપણીયાંદુરાસદાન્ ॥ 39 ॥
અથાન્યદ્વપુરાદાયદારુણંરોમહર્ષણમ્ ।
નિષ્પપાતમહાતેજાઃકુંભકર્ણોમહાબલઃ ॥ 40 ॥
ધનુઃશતપરીણાહઃ સ ષટ્છત્રસમુચ્છ્રિતઃ ।
રૌદ્રઃશકટચક્રાક્ષોમહાપર્વતસન્નિભઃ ॥ 41 ॥
સન્નિપત્ય ચ રક્ષાંસિદગ્ધશૈલોપમામહાન્ ।
કુંભકર્ણોમહાવક્ત્રઃપ્રહસન્નિદમબ્રવીત્ ॥ 42 ॥
અદ્યવાનરમુખ્યાનાંતાનિયૂથાનિભાગશ ।
નિર્દહિષ્યામિસંખ્રુદ્ધશ્શલાભાનિવપાવકઃ ॥ 43 ॥
નાપરાધ્યંતિમેકામંવાનરાઃ વનચારિણઃ ।
જાતિરસ્મદ્વિધાનાંસાપુરોદ્યાનવિભૂષણમ્ ॥ 44 ॥
પુરરોધસ્યમૂલંતુરાઘવસ્સહલક્ષ્મણઃ ।
હતેતસ્મિન્ હતંસર્વંતંવધિષ્યામિસંયુગે ॥ 45 ॥
એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય કુંભકર્ણસ્ય રાક્ષસાઃ ।
નાદં ચક્રુર્મહાઘોરં કંપયંત ઇવાર્ણવમ્ ॥ 46 ॥
તસ્યનિષ્પતતસ્તૂર્ણંકુંભકર્ણસ્યધીમતઃ ।
બભૂવુર્ઘોરરૂપાણિનિમિત્તાનિસમંતતઃ ॥ 47 ॥
ઉલ્કાશનિયુતામેઘાબભૂવુર્ગર્ધભારુણાઃ ।
સસાગરવનાચૈવવસુધાસમકંપત ॥ 48 ॥
ઘોરરૂપાશ્શિવાનેદુસ્સજ્વાલકબલૈર્મુખૈઃ ।
મંડલાન્યપસવ્યાનિબબંધુશ્ચવિહંગમાઃ ॥ 49 ॥
નિષ્પપાત ચ ગૃધ્રોમાલેવાઽસ્યપથિગચ્છતઃ ।
પ્રાસ્ફુરન્નયનંચાસ્યસવ્યોબાહુશ્ચકંપત ॥ 50 ॥
નિષ્પપાતતદાચોલ્કાજ્વલંતીભીમનિશ્શ્વના ।
આદિત્યોનિષ્પ્રભશ્ચાસીન્નપ્રવાતિ ચ ઽનિલઃ ॥ 51 ॥
અચિંતયન્મહોત્પાતાનુદિતાન્રોમહર્ષણાન્ ।
નિર્યયૌકુંભકર્ણસ્તુકૃતાંતબલચોદિતઃ ॥ 52 ॥
ન લંઘયિત્વાપ્રાકારંપદ્ભ્યાંપર્વતસન્નિભઃ ।
દદર્શાભ્રઘનપ્રખ્યંવાનરાનીકમદ્ભુતમ્ ॥ 53 ॥
તેદૃષ્ટવારાક્ષસશ્રેષ્ઠંવાનરાઃપર્વતોપમમ્ ।
વાયુનુન્નાઇવઘનાયયુસ્સર્વાદિશસ્તદા ॥ 54 ॥
તદ્વાનરાનીકમતિપ્રચંડંદિશોદ્રવદ્ભિન્નમવાભ્રજાલમ્ ।
સ કુંભકર્ણસ્સમવેક્ષ્યહર્ષાન્નનાદભૂયોઘનવદ્ઘનાભઃ ॥ 55 ॥
તેતસ્યઘોરંનિનદંનિશમ્યયથાનિનાદંદિવિવારિદસ્ય ।
પેતુર્ધરણ્યાંબહવઃપ્લવંગાનિકૃત્તમૂલાઇવશાલવૃક્ષાઃ ॥ 56 ॥
વિપુલપરિઘવાન્ સ કુંભકર્ણોરિપુનિધનાયવિનિસ્પૃતોત્મા ।
કપિષણભયમાદદત્સુભીમંપ્રભુરિવદંડવાન્યુગાંતે ॥ 57 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે પંચષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
