శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ పంచషష్టితమస్సర్గః ।
స తథోక్తస్తునిర్భర్త్స్యకుంభకర్ణోమహోదరమ్ ।
అబ్రవీద్రాక్షసశ్రేష్ఠంభ్రాతరంరావణంతతః ॥ 1 ॥
సోఽహంతవభయంఘోరంవధాత్తస్యదురాత్మనః ।
రామస్యాద్యప్రమార్జామినిర్వైరోహిసుఖీభవ ॥ 2 ॥
గర్జంతి న వృథాశూరానిర్జలాఇవతోయదాః ।
పశ్యసంపద్యమానంతుగర్జితంయుధికర్మణా ॥ 3 ॥
న మర్షయంతిచాత్మానంసంభావయతినాత్మనా ।
అదర్శయిత్వాశూరాస్తుకర్మకుర్వంతిదుష్కరమ్ ॥ 4 ॥
విక్లబానామబుద్ధీనాంరాజ్ఞాపండితమానినామ్ ।
శ్రృణ్వతాసదితమిదంత్వాద్విధానాంమహోదర ॥ 5 ॥
యుద్ధేకాపురుషైర్నిత్యంభవద్భిఃప్రియవాదిభిః ।
రాజానమనుగచ్ఛద్భిఃసర్వంకృత్యమోద్ధిసాదితమ్ ॥ 6 ॥
రాజశేషాకృతాలంకాక్షీణఃకోశోబలంహతమ్ ।
రాజానమిమమాసాద్యసుహృచచిహ్నమమిత్రకమ్ ॥ 7 ॥
ఏషనిర్యామ్యహంయుద్ధముద్యతశ్శత్రునిర్జయే ।
దుర్నయంభవతామద్యసమీకర్తుంమిహాహవే ॥ 8 ॥
ఏవముక్తవతోవాక్యంకుంభకర్ణస్యధీమతః ।
ప్రత్యువాచతతోవాక్యంప్రహసన్రాక్షసాధిపః ॥ 9 ॥
మహోదరోఽయంరామాత్తుపరిత్రస్తో న సంశయః ।
న హిరోచయతేతాత యుద్ధంయుద్ధవిశారద ॥ 10 ॥
కశ్చిన్మేత్వత్సమోనాస్తిసౌహృదేనబలేన చ ।
గచ్ఛశత్రువధాయత్వంకుంభకర్ణజయాయ చ ॥ 11 ॥
తస్మాత్తుశత్రునాశార్థంభవాన్సంబోధితోమయా ।
అయంహికాలస్సుహృదాంరాక్షసానామరిందమ ॥ 12 ॥
తద్గచ్ఛ శూలమాదాయ పాశహస్త ఇవాంతకః ।
వానరాన్ రాజపుత్రౌ చ భక్షయాదిత్యతేజసౌ ॥ 13 ॥
సమాలోక్యతుతేరూపంవిద్రవిష్యంతివానరాః ।
రామలక్ష్మణయోశ్చాపిహృదయేప్రస్ఫుటిష్యతః ॥ 14 ॥
ఏవముక్త్వామహాతేజాఃకుంభకర్ణంమహాబలమ్ ।
పునర్జాతమివాత్మానంమేనేరాక్షసపుంగవః ॥ 15 ॥
కుంభకర్ణబలాభిజ్ఞో జానంస్తస్య పరాక్రమమ్ ।
బభూవ ముదితో రాజా శశాంక ఇవ నిర్మలః ॥ 16 ॥
ఇత్యేవముక్తఃసమ్హృష్టోనిర్జగామమహాబలః ।
రాజ్ఞస్తువచనంశ్రుత్వాకుంభకర్ణస్సముద్యతః ॥ 17 ॥
ఆదదేనిశితంశూలంవేగాచ్ఛత్రునిబర్హణమ్ ।
సర్వకాలాయసందీప్తంతప్తకాంచనభూషణమ్ ॥ 18 ॥
ఇంద్రాశనిసమంభీమంవజ్రప్రతిమగౌరవమ్ ।
దేవదానవగంధర్వయక్షపన్నగసూదనమ్ ॥ 19 ॥
రక్తమాల్యంమహాధామంస్వతశ్చోద్గతపావకమ్ ।
ఆదాయనిశితంశూలంశత్రుశోణితరంజితమ్ ॥ 20 ॥
కుంభకర్ణోమహాతేజారావణంవాక్యమబ్రవీత్ ।
గమిష్యామ్యహమేకాకీతిష్ఠత్విహబలంమమ ॥ 21 ॥
అద్యతాన్ క్షుభితాన్ క్రుద్ధోభక్షయిష్యామివానరాన్ ।
కుంభకర్ణవచశ్శ్రుత్వారావణోవాక్యమబ్రవీత్ ॥ 22 ॥
సైన్యైఃపరివృతోగచ్ఛశూలముద్గతపాణిభిః ।
వానరాహిమహాత్మానశ్శీఘ్రాస్సవ్యవసాయినః ॥ 23 ॥
ఏకాకినంప్రమత్తంవానయేయుద్ధశనైఃక్ష్యమ్ ।
తస్మాత్పరమదుర్ధర్షైః సైన్యైఃపరివృతోవ్రజ ॥ 24 ॥
రక్షసామహితంసర్వంశత్రుపక్షంనిషూదయ ।
అథాసనాత్సముత్పత్యస్రజం మణికృతాంతరామ్ ॥ 25 ॥
ఆబబంధమహాతేజాఃకుంభకర్ణస్యరావణః ।
అంగదాన్యంగులీవేష్టాన్వరాణ్యాభరణాని చ ॥ 26 ॥
హారం చ శ్శిసంకాశమాబబందమహాత్మనః ।
దివ్యాని చ సుగంధీనిమాల్యదామానిరావణః ॥ 27 ॥
శ్రోత్రిచాసంజయామాసశ్రీమతీచాస్యకుండలే ।
కాంచనాంగదకేయూరోనిష్కాభరణభూషితః ॥ 28 ॥
కుంభకర్ణోబృహత్కర్ణస్సుహుతోఽగ్నిరివాబభౌ ।
శ్రోణీసూత్రేణమహతామేచకేనవ్యరాజత ॥ 29 ॥
అమృతోత్పాదనేనద్ధోభుజంగేనేవమందరః ।
స కాంచనంభారసహంనివాతంవిద్యుత్ప్రభందీప్తమివాత్మభాసా ।
ఆబధ్యమానఃకవచంరరాజసంధ్యాభ్రసమ్వీతరాజః ॥ 30 ॥
సర్వాభరణనద్ధాంగః శూలపాణిః స రాక్షసః ।
త్రివిక్రమకృతోత్సాహో నారాయణ ఇవాబభౌ ॥ 31 ॥
భ్రాతరంసంపరిష్వజ్యకృత్వాచాపిప్రదక్షిణమ్ ।
ప్రణమ్యశిరసాతస్మైసంప్రతస్థేమహాబలః ॥ 32 ॥
నిష్పతంతంమహాకాయంమహానాదంమహాబలమ్ ।
తమాశీర్భిఃప్రశస్తాభిఃప్రేషయామాసరావణః ॥ 33 ॥
శంఖదుందుభినిర్ఘోషైస్సైన్యైశ్చాపివరాయుథైః ।
తంగజైశ్చతురంగైశ్చస్యందనైశ్చాంబుదస్వనైః ॥ 34 ॥
అనుజగ్ముర్మహాత్మానం రథినో రథినాం వరమ్ ।
సర్పైరుష్ట్రైఃఖరైరశ్వైస్సిమ్హద్విపమృగద్విజైః ।
అనుజగ్ముశ్చతంఘోరంకుంభకర్ణంమహాబలమ్ ॥ 35 ॥
స పుష్పవర్షైరవకీర్యమాణోధృతాతపత్రఃశితశూలపాణిః ।
మదోత్కటఃశోణితగంధమత్తోవినిర్యయౌదావనదేవశత్రుః ॥ 36 ॥
పదాతయశ్చబహవోమహానాదామహాబలాః ।
అన్వయూరాక్షసాభీమాభీమాక్షాశ్శస్త్రపాణయః ॥ 37 ॥
రక్తాక్షాస్సుమహాకాయానీలాంచనచయోపమాః ।
శూలానుద్యమ్యఖడగాంశ్చనిశితాంశ్చపరశ్వధాన్ ॥ 38 ॥
బహువ్యామాంశ్చపరిఘాన్గదాశ్చముసలాని చ ।
తాలస్కంధాంశ్చవిపులాన్క్షేపణీయాందురాసదాన్ ॥ 39 ॥
అథాన్యద్వపురాదాయదారుణంరోమహర్షణమ్ ।
నిష్పపాతమహాతేజాఃకుంభకర్ణోమహాబలః ॥ 40 ॥
ధనుఃశతపరీణాహః స షట్ఛత్రసముచ్ఛ్రితః ।
రౌద్రఃశకటచక్రాక్షోమహాపర్వతసన్నిభః ॥ 41 ॥
సన్నిపత్య చ రక్షాంసిదగ్ధశైలోపమామహాన్ ।
కుంభకర్ణోమహావక్త్రఃప్రహసన్నిదమబ్రవీత్ ॥ 42 ॥
అద్యవానరముఖ్యానాంతానియూథానిభాగశ ।
నిర్దహిష్యామిసంఖ్రుద్ధశ్శలాభానివపావకః ॥ 43 ॥
నాపరాధ్యంతిమేకామంవానరాః వనచారిణః ।
జాతిరస్మద్విధానాంసాపురోద్యానవిభూషణమ్ ॥ 44 ॥
పురరోధస్యమూలంతురాఘవస్సహలక్ష్మణః ।
హతేతస్మిన్ హతంసర్వంతంవధిష్యామిసంయుగే ॥ 45 ॥
ఏవం తస్య బ్రువాణస్య కుంభకర్ణస్య రాక్షసాః ।
నాదం చక్రుర్మహాఘోరం కంపయంత ఇవార్ణవమ్ ॥ 46 ॥
తస్యనిష్పతతస్తూర్ణంకుంభకర్ణస్యధీమతః ।
బభూవుర్ఘోరరూపాణినిమిత్తానిసమంతతః ॥ 47 ॥
ఉల్కాశనియుతామేఘాబభూవుర్గర్ధభారుణాః ।
ససాగరవనాచైవవసుధాసమకంపత ॥ 48 ॥
ఘోరరూపాశ్శివానేదుస్సజ్వాలకబలైర్ముఖైః ।
మండలాన్యపసవ్యానిబబంధుశ్చవిహంగమాః ॥ 49 ॥
నిష్పపాత చ గృధ్రోమాలేవాఽస్యపథిగచ్ఛతః ।
ప్రాస్ఫురన్నయనంచాస్యసవ్యోబాహుశ్చకంపత ॥ 50 ॥
నిష్పపాతతదాచోల్కాజ్వలంతీభీమనిశ్శ్వనా ।
ఆదిత్యోనిష్ప్రభశ్చాసీన్నప్రవాతి చ ఽనిలః ॥ 51 ॥
అచింతయన్మహోత్పాతానుదితాన్రోమహర్షణాన్ ।
నిర్యయౌకుంభకర్ణస్తుకృతాంతబలచోదితః ॥ 52 ॥
న లంఘయిత్వాప్రాకారంపద్భ్యాంపర్వతసన్నిభః ।
దదర్శాభ్రఘనప్రఖ్యంవానరానీకమద్భుతమ్ ॥ 53 ॥
తేదృష్టవారాక్షసశ్రేష్ఠంవానరాఃపర్వతోపమమ్ ।
వాయునున్నాఇవఘనాయయుస్సర్వాదిశస్తదా ॥ 54 ॥
తద్వానరానీకమతిప్రచండందిశోద్రవద్భిన్నమవాభ్రజాలమ్ ।
స కుంభకర్ణస్సమవేక్ష్యహర్షాన్ననాదభూయోఘనవద్ఘనాభః ॥ 55 ॥
తేతస్యఘోరంనినదంనిశమ్యయథానినాదందివివారిదస్య ।
పేతుర్ధరణ్యాంబహవఃప్లవంగానికృత్తమూలాఇవశాలవృక్షాః ॥ 56 ॥
విపులపరిఘవాన్ స కుంభకర్ణోరిపునిధనాయవినిస్పృతోత్మా ।
కపిషణభయమాదదత్సుభీమంప్రభురివదండవాన్యుగాంతే ॥ 57 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే పంచషష్టితమస్సర్గః ॥
