śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha chaturdaśassargaḥ ।
sa muhūrtamiva dhyātvā manasā chādhigamya tām ।
avaplutō mahātējāḥ prākāraṃ tasya vēśmanaḥ ॥ 1 ॥
sa tu saṃhṛṣṭasarvāṅgaḥ prākārasthō mahākapiḥ ।
puṣpitāgrānvasantādau dadarśa vividhān drumān ॥ 2 ॥
sālānaśōkān bhavyāṃścha champakāṃścha supuṣpitān ।
uddālakānnāgavṛkṣāṃśchūtānkapimukhānapi ॥ 3 ॥
athāmravaṇasañChannāṃ latāśatasamāvṛtām ।
jyāmukta iva nārāchaḥ pupluvē vṛkṣavāṭikām ॥ 4 ॥
sa praviśya vichitrāṃ tāṃ vihagairabhināditām ।
rājataiḥ kāñchanaiśchaiva pādapaiḥ sarvatō vṛtām ॥ 5 ॥
vihagairmṛgasaṅghaiścha vichitrāṃ chitrakānanām ।
uditādityasaṅkāśāṃ dadarśa hanumān kapiḥ ॥ 6 ॥
vṛtāṃ nānāvidhairvṛkṣaiḥ puṣpōpagaphalōpagaiḥ ।
kōkilairbhṛṅgarājaiścha mattairnityaniṣēvitām ॥ 7 ॥
prahṛṣṭamanujē kālē mṛgapakṣisamākulē ।
mattabarhiṇasaṅghuṣṭāṃ nānādvijagaṇāyutām ॥ 8 ॥
mārgamāṇō varārōhāṃ rājaputrīmaninditām ।
sukhaprasuptānvihagān bōdhayāmāsa vānaraḥ ॥ 9 ॥
utpatadbhirdvijagaṇaiḥ pakṣaiḥ sālāssamāhatāḥ ।
anēkavarṇā vividhā mumuchuḥ puṣpavṛṣṭayaḥ ॥ 10 ॥
puṣpāvakīrṇaśśuśubhē hanumān mārutātmajaḥ ।
aśōkavanikāmadhyē yathā puṣpamayō giriḥ ॥ 11 ॥
diśassarvāḥ pradhāvantaṃ vṛkṣaṣaṇḍagataṃ kapim ।
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni vasanta iti mēnirē ॥ 12 ॥
vṛkṣēbhyaḥ patitaiḥ puṣpairavakīrṇā pṛthagvidaiḥ ।
rarāja vṛkṣēbhyaḥ tatra pramadēva vibhūṣitā ॥ 13 ॥
tarasvinā tē taravastarasābhiprakampitāḥ ।
kusumāni vichitrāṇi sasṛjuḥ kapinā tadā ॥ 14 ॥
nirdhūtapatraśikharāḥ śīrṇapuṣpaphalā drumāḥ ।
nikṣiptavastrābharaṇā dhūrtā iva parājitāḥ ॥ 15 ॥
hanūmatā vēgavatā kampitāstē nagōttamāḥ ।
puṣpaparṇaphalānyāśu mumuchuḥ puṣpaśālinaḥ ॥ 16 ॥
vihaṅgasaṅghairhīnāstē skandhamātrāśrayā drumāḥ ।
babhūvuragamāḥ sarvē mārutēva nirdhutāḥ ॥ 17 ॥
nirdhūtakēśī yuvatiryathā mṛditavarṇakā ।
niṣpītaśubhadantōṣṭhī nakhairdantaiścha vikṣatā ॥ 18 ॥
tathā lāṅgūlahastaiścha charaṇābhyāṃ cha marditā ।
babhūvāśōkavanikā prabhagnavarapādapā ॥ 19 ॥
mahālatānāṃ dāmāni vyathamattarasā kapiḥ ।
yathā prāvṛṣi vindhyasya mēghajālāni mārutaḥ ॥ 20 ॥
sa tatra maṇibhūmīścha rājatīścha manōramāḥ ।
tathā kāñchanabhūmīścha dadarśa vicharankapiḥ ॥ 21 ॥
vāpīścha vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā ।
mahārhairmaṇisōpānairupapannāstatastataḥ ॥ 22 ॥
muktāpravālasikatāḥ sphāṭikāntarakuṭṭimāḥ ।
kāñchanaistarubhiśchitraistīrajairupaśōbhitāḥ ॥ 23 ॥
phullapadmōtpalavanāśchakravākōpakūjitāḥ ।
natyūharutasaṅghuṣṭā haṃsasārasanāditāḥ ॥ 24 ॥
dīrghābhirdrumayuktābhiḥ saradbhiścha samantataḥ ।
amṛtōpamatōyābhiśśivābhirupasaṃskṛtāḥ ॥ 25 ॥
latāśatairavatatāssantānakusumāvṛtāḥ ।
nānāgulmāvṛtaghanāḥ karavīrakṛtāntarāḥ ॥ 26 ॥
vāpīścha vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā ।
mahārhairmaṇisōpānairupapannāstatastataḥ ॥ 27 ॥
muktāpravālasikatāḥ sphāṭikāntarakuṭṭimāḥ ।
kāñchanaistarubhiśchitraistīrajairupaśōbhitaiḥ ॥ 28 ॥
phullapadmōtpalavanāśchakravākōpakūjitāḥ ।
natyūharutasaṅghuṣṭā haṃsasārasanāditāḥ ॥ 29 ॥
dīrghābhirdrumayuktābhiḥ saradbhiścha samantataḥ ।
amṛtōpamatōyābhiśśivābhirupasaṃskṛtāḥ ॥ 30 ॥
latāśatairavatatāssantānakusumāvṛtāḥ ।
nānāgulmāvṛtaghanāḥ karavīrakṛtāntarāḥ ॥ 31 ॥
tatō'mbudharasaṅkāśaṃ pravṛddhaśikharaṃ girim ।
vichitrakūṭaṃ kūṭaiścha sarvataḥ parivāritam ॥ 32 ॥
śilāgṛhairavatataṃ nānāvṛkṣaiḥ samāvṛtam ।
dadarśa hariśārdūlō ramyaṃ jagati parvatam ॥ 33 ॥
dadarśa cha nagāttasmānnadīṃ nipatitāṃ kapiḥ ।
aṅkādiva samutpatya priyasya patitāṃ priyām ॥ 34 ॥
jalē nipatitāgraiścha pādapairupaśōbhitām ।
vāryamāṇāmiva kruddhāṃ pramadāṃ priyabandhubhiḥ ॥ 35 ॥
punarāvṛttatōyāṃ cha dadarśa sa mahākapiḥ ।
prasannāmiva kāntasya kāntāṃ punarupasthitām ॥ 36 ॥
tasyā dūrātsapadminyō nānādvijagaṇāyutāḥ ।
dadarśa hariśārdūlō hanumān mārutātmajaḥ ॥ 37 ॥
kṛtrimāṃ dīrghikāṃ chāpi pūrṇāṃ śītēna vāriṇā ।
maṇipravarasōpānāṃ muktāsikataśōbhitām ॥ 38 ॥
vividhairmṛgasaṅghaiścha vichitrāṃ chitrakānanām ।
prāsādaissumahadbhiścha nirmitairviśvakarmaṇā ॥ 39 ॥
kānanaiḥ kṛtrimaiśchāpi sarvataḥ samalaṅkṛtām ।
yē kēchitpādapāstatra puṣpōpagaphalōpagāḥ ॥ 40 ॥
sachChatrāssavitardīkāssarvē sauvarṇavaidikāḥ ।
latāpratānairbahubhiḥparṇaiścha bahubhirvṛtām ॥ 41 ॥
kāñchanīṃ śiṃśupāmēkāṃ dadarśa hariyūthapaḥ ।
vṛtāṃ hēmamayībhistu vēdikābhissamantataḥ ॥ 42 ॥
sō'paśyadbhūmibhāgāṃścha gartaprasravaṇāni cha ।
suvarṇavṛkṣānaparān dadarśa śikhisannibhān ॥ 43 ॥
tēṣāṃ drumāṇāṃ prabhayā mērōriva divākaraḥ ।
amanyata tadā vīraḥ kāñchanō'smīti vānaraḥ ॥ 44 ॥
tāṃ kāñchanaistarugaṇairmārutēna cha vījitām ।
kiṅkiṇīśatanirghōṣāṃ dṛṣṭvā vismayamāgamat ॥ 45 ॥
sa puṣpitāgrāṃ ruchirāṃ taruṇāṅkurapallavām ।
tāmāruhya mahābāhuśśiṃśupāṃ parṇasaṃvṛtām ॥ 46 ॥
itō drakṣyāmi vaidēhīṃ rāmadarśanalālasām ।
itaśchētaścha duḥkhārtāṃ sampatantīṃ yadṛchChayā ॥ 47 ॥
aśōkavanikā chēyaṃ dṛḍhaṃ ramyā durātmanaḥ ।
champakaiśchandanaiśchāpi vakulaiścha vibhūṣitā ॥ 48 ॥
iyaṃ cha nalinī ramyā dvijasaṅghaniṣēvitā ।
imāṃ sā rāmamahiṣī nūnamēṣyati jānakī ॥ 49 ॥
sā rāmā rāmamahiṣī rāghavasya priyā satī ।
vanasañchārakuśalā nūnamēṣyati jānakī ॥ 50 ॥
athavā mṛgaśābākṣī vanasyāsya vichakṣaṇā ।
vanamēṣyati sā'ryēha rāmachintānukarśitā ॥ 51 ॥
rāmaśōkābhisantaptā sā dēvī vāmalōchanā ।
vanavāsē ratā nityamēṣyatē vanachāriṇī ॥ 52 ॥
vanēcharāṇāṃ satataṃ nūnaṃ spṛhayatē purā ।
rāmasya dayitā bhāryā janakasyasutā satī ॥ 53 ॥
sandhyākālamanāḥ śyāmā dhruvamēṣyati jānakī ।
nadīṃ chēmāṃ śubhajalāṃ sandhyārthē varavarṇinī ॥ 54 ॥
tasyāśchāpyanurūpēyamaśōkavanikā śubhā ।
śubhā yā pārthivēndrasya patnī rāmasya sammatā ॥ 55 ॥
yadi jīvati sā dēvī tārādhipanibhānanā ।
āgamiṣyati sā'vaśyamimāṃ śivajalāṃ nadīm ॥ 56 ॥
ēvaṃ tu matvā hanumānmahātmā pratīkṣamāṇō manujēndrapatnīm ।
avēkṣamāṇaścha dadarśa sarvaṃ supuṣpitē parṇaghanē nilīnaḥ ॥ 57 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē chaturdaśassargaḥ ॥