ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുംദരകാംഡമ് ।
അഥ ചതുര്ദശസ്സര്ഗഃ ।
സ മുഹൂര്തമിവ ധ്യാത്വാ മനസാ ചാധിഗമ്യ താമ് ।
അവപ്ലുതോ മഹാതേജാഃ പ്രാകാരം തസ്യ വേശ്മനഃ ॥ 1 ॥
സ തു സംഹൃഷ്ടസർവാംഗഃ പ്രാകാരസ്ഥോ മഹാകപിഃ ।
പുഷ്പിതാഗ്രാന്വസംതാദൌ ദദര്ശ വിവിധാന് ദ്രുമാന് ॥ 2 ॥
സാലാനശോകാന് ഭവ്യാംശ്ച ചംപകാംശ്ച സുപുഷ്പിതാന് ।
ഉദ്ദാലകാന്നാഗവൃക്ഷാംശ്ചൂതാന്കപിമുഖാനപി ॥ 3 ॥
അഥാമ്രവണസംഛന്നാം ലതാശതസമാവൃതാമ് ।
ജ്യാമുക്ത ഇവ നാരാചഃ പുപ്ലുവേ വൃക്ഷവാടികാമ് ॥ 4 ॥
സ പ്രവിശ്യ വിചിത്രാം താം വിഹഗൈരഭിനാദിതാമ് ।
രാജതൈഃ കാംചനൈശ്ചൈവ പാദപൈഃ സർവതോ വൃതാമ് ॥ 5 ॥
വിഹഗൈര്മൃഗസംഘൈശ്ച വിചിത്രാം ചിത്രകാനനാമ് ।
ഉദിതാദിത്യസംകാശാം ദദര്ശ ഹനുമാന് കപിഃ ॥ 6 ॥
വൃതാം നാനാവിധൈർവൃക്ഷൈഃ പുഷ്പോപഗഫലോപഗൈഃ ।
കോകിലൈര്ഭൃംഗരാജൈശ്ച മത്തൈര്നിത്യനിഷേവിതാമ് ॥ 7 ॥
പ്രഹൃഷ്ടമനുജേ കാലേ മൃഗപക്ഷിസമാകുലേ ।
മത്തബര്ഹിണസംഘുഷ്ടാം നാനാദ്വിജഗണായുതാമ് ॥ 8 ॥
മാര്ഗമാണോ വരാരോഹാം രാജപുത്രീമനിംദിതാമ് ।
സുഖപ്രസുപ്താന്വിഹഗാന് ബോധയാമാസ വാനരഃ ॥ 9 ॥
ഉത്പതദ്ഭിര്ദ്വിജഗണൈഃ പക്ഷൈഃ സാലാസ്സമാഹതാഃ ।
അനേകവര്ണാ വിവിധാ മുമുചുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടയഃ ॥ 10 ॥
പുഷ്പാവകീര്ണശ്ശുശുഭേ ഹനുമാന് മാരുതാത്മജഃ ।
അശോകവനികാമധ്യേ യഥാ പുഷ്പമയോ ഗിരിഃ ॥ 11 ॥
ദിശസ്സർവാഃ പ്രധാവംതം വൃക്ഷഷംഡഗതം കപിമ് ।
ദൃഷ്ട്വാ സർവാണി ഭൂതാനി വസംത ഇതി മേനിരേ ॥ 12 ॥
വൃക്ഷേഭ്യഃ പതിതൈഃ പുഷ്പൈരവകീര്ണാ പൃഥഗ്വിദൈഃ ।
രരാജ വൃക്ഷേഭ്യഃ തത്ര പ്രമദേവ വിഭൂഷിതാ ॥ 13 ॥
തരസ്വിനാ തേ തരവസ്തരസാഭിപ്രകംപിതാഃ ।
കുസുമാനി വിചിത്രാണി സസൃജുഃ കപിനാ തദാ ॥ 14 ॥
നിര്ധൂതപത്രശിഖരാഃ ശീര്ണപുഷ്പഫലാ ദ്രുമാഃ ।
നിക്ഷിപ്തവസ്ത്രാഭരണാ ധൂര്താ ഇവ പരാജിതാഃ ॥ 15 ॥
ഹനൂമതാ വേഗവതാ കംപിതാസ്തേ നഗോത്തമാഃ ।
പുഷ്പപര്ണഫലാന്യാശു മുമുചുഃ പുഷ്പശാലിനഃ ॥ 16 ॥
വിഹംഗസംഘൈര്ഹീനാസ്തേ സ്കംധമാത്രാശ്രയാ ദ്രുമാഃ ।
ബഭൂവുരഗമാഃ സർവേ മാരുതേവ നിര്ധുതാഃ ॥ 17 ॥
നിര്ധൂതകേശീ യുവതിര്യഥാ മൃദിതവര്ണകാ ।
നിഷ്പീതശുഭദംതോഷ്ഠീ നഖൈര്ദംതൈശ്ച വിക്ഷതാ ॥ 18 ॥
തഥാ ലാംഗൂലഹസ്തൈശ്ച ചരണാഭ്യാം ച മര്ദിതാ ।
ബഭൂവാശോകവനികാ പ്രഭഗ്നവരപാദപാ ॥ 19 ॥
മഹാലതാനാം ദാമാനി വ്യഥമത്തരസാ കപിഃ ।
യഥാ പ്രാവൃഷി വിംധ്യസ്യ മേഘജാലാനി മാരുതഃ ॥ 20 ॥
സ തത്ര മണിഭൂമീശ്ച രാജതീശ്ച മനോരമാഃ ।
തഥാ കാംചനഭൂമീശ്ച ദദര്ശ വിചരന്കപിഃ ॥ 21 ॥
വാപീശ്ച വിവിധാകാരാഃ പൂര്ണാഃ പരമവാരിണാ ।
മഹാര്ഹൈര്മണിസോപാനൈരുപപന്നാസ്തതസ്തതഃ ॥ 22 ॥
മുക്താപ്രവാലസികതാഃ സ്ഫാടികാംതരകുട്ടിമാഃ ।
കാംചനൈസ്തരുഭിശ്ചിത്രൈസ്തീരജൈരുപശോഭിതാഃ ॥ 23 ॥
ഫുല്ലപദ്മോത്പലവനാശ്ചക്രവാകോപകൂജിതാഃ ।
നത്യൂഹരുതസംഘുഷ്ടാ ഹംസസാരസനാദിതാഃ ॥ 24 ॥
ദീര്ഘാഭിര്ദ്രുമയുക്താഭിഃ സരദ്ഭിശ്ച സമംതതഃ ।
അമൃതോപമതോയാഭിശ്ശിവാഭിരുപസംസ്കൃതാഃ ॥ 25 ॥
ലതാശതൈരവതതാസ്സംതാനകുസുമാവൃതാഃ ।
നാനാഗുല്മാവൃതഘനാഃ കരവീരകൃതാംതരാഃ ॥ 26 ॥
വാപീശ്ച വിവിധാകാരാഃ പൂര്ണാഃ പരമവാരിണാ ।
മഹാര്ഹൈര്മണിസോപാനൈരുപപന്നാസ്തതസ്തതഃ ॥ 27 ॥
മുക്താപ്രവാലസികതാഃ സ്ഫാടികാംതരകുട്ടിമാഃ ।
കാംചനൈസ്തരുഭിശ്ചിത്രൈസ്തീരജൈരുപശോഭിതൈഃ ॥ 28 ॥
ഫുല്ലപദ്മോത്പലവനാശ്ചക്രവാകോപകൂജിതാഃ ।
നത്യൂഹരുതസംഘുഷ്ടാ ഹംസസാരസനാദിതാഃ ॥ 29 ॥
ദീര്ഘാഭിര്ദ്രുമയുക്താഭിഃ സരദ്ഭിശ്ച സമംതതഃ ।
അമൃതോപമതോയാഭിശ്ശിവാഭിരുപസംസ്കൃതാഃ ॥ 30 ॥
ലതാശതൈരവതതാസ്സംതാനകുസുമാവൃതാഃ ।
നാനാഗുല്മാവൃതഘനാഃ കരവീരകൃതാംതരാഃ ॥ 31 ॥
തതോഽംബുധരസംകാശം പ്രവൃദ്ധശിഖരം ഗിരിമ് ।
വിചിത്രകൂടം കൂടൈശ്ച സർവതഃ പരിവാരിതമ് ॥ 32 ॥
ശിലാഗൃഹൈരവതതം നാനാവൃക്ഷൈഃ സമാവൃതമ് ।
ദദര്ശ ഹരിശാര്ദൂലോ രമ്യം ജഗതി പർവതമ് ॥ 33 ॥
ദദര്ശ ച നഗാത്തസ്മാന്നദീം നിപതിതാം കപിഃ ।
അംകാദിവ സമുത്പത്യ പ്രിയസ്യ പതിതാം പ്രിയാമ് ॥ 34 ॥
ജലേ നിപതിതാഗ്രൈശ്ച പാദപൈരുപശോഭിതാമ് ।
വാര്യമാണാമിവ ക്രുദ്ധാം പ്രമദാം പ്രിയബംധുഭിഃ ॥ 35 ॥
പുനരാവൃത്തതോയാം ച ദദര്ശ സ മഹാകപിഃ ।
പ്രസന്നാമിവ കാംതസ്യ കാംതാം പുനരുപസ്ഥിതാമ് ॥ 36 ॥
തസ്യാ ദൂരാത്സപദ്മിന്യോ നാനാദ്വിജഗണായുതാഃ ।
ദദര്ശ ഹരിശാര്ദൂലോ ഹനുമാന് മാരുതാത്മജഃ ॥ 37 ॥
കൃത്രിമാം ദീര്ഘികാം ചാപി പൂര്ണാം ശീതേന വാരിണാ ।
മണിപ്രവരസോപാനാം മുക്താസികതശോഭിതാമ് ॥ 38 ॥
വിവിധൈര്മൃഗസംഘൈശ്ച വിചിത്രാം ചിത്രകാനനാമ് ।
പ്രാസാദൈസ്സുമഹദ്ഭിശ്ച നിര്മിതൈർവിശ്വകര്മണാ ॥ 39 ॥
കാനനൈഃ കൃത്രിമൈശ്ചാപി സർവതഃ സമലംകൃതാമ് ।
യേ കേചിത്പാദപാസ്തത്ര പുഷ്പോപഗഫലോപഗാഃ ॥ 40 ॥
സച്ഛത്രാസ്സവിതര്ദീകാസ്സർവേ സൌവര്ണവൈദികാഃ ।
ലതാപ്രതാനൈര്ബഹുഭിഃപര്ണൈശ്ച ബഹുഭിർവൃതാമ് ॥ 41 ॥
കാംചനീം ശിംശുപാമേകാം ദദര്ശ ഹരിയൂഥപഃ ।
വൃതാം ഹേമമയീഭിസ്തു വേദികാഭിസ്സമംതതഃ ॥ 42 ॥
സോഽപശ്യദ്ഭൂമിഭാഗാംശ്ച ഗര്തപ്രസ്രവണാനി ച ।
സുവര്ണവൃക്ഷാനപരാന് ദദര്ശ ശിഖിസന്നിഭാന് ॥ 43 ॥
തേഷാം ദ്രുമാണാം പ്രഭയാ മേരോരിവ ദിവാകരഃ ।
അമന്യത തദാ വീരഃ കാംചനോഽസ്മീതി വാനരഃ ॥ 44 ॥
താം കാംചനൈസ്തരുഗണൈര്മാരുതേന ച വീജിതാമ് ।
കിംകിണീശതനിര്ഘോഷാം ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയമാഗമത് ॥ 45 ॥
സ പുഷ്പിതാഗ്രാം രുചിരാം തരുണാംകുരപല്ലവാമ് ।
താമാരുഹ്യ മഹാബാഹുശ്ശിംശുപാം പര്ണസംവൃതാമ് ॥ 46 ॥
ഇതോ ദ്രക്ഷ്യാമി വൈദേഹീം രാമദര്ശനലാലസാമ് ।
ഇതശ്ചേതശ്ച ദുഃഖാര്താം സംപതംതീം യദൃച്ഛയാ ॥ 47 ॥
അശോകവനികാ ചേയം ദൃഢം രമ്യാ ദുരാത്മനഃ ।
ചംപകൈശ്ചംദനൈശ്ചാപി വകുലൈശ്ച വിഭൂഷിതാ ॥ 48 ॥
ഇയം ച നലിനീ രമ്യാ ദ്വിജസംഘനിഷേവിതാ ।
ഇമാം സാ രാമമഹിഷീ നൂനമേഷ്യതി ജാനകീ ॥ 49 ॥
സാ രാമാ രാമമഹിഷീ രാഘവസ്യ പ്രിയാ സതീ ।
വനസംചാരകുശലാ നൂനമേഷ്യതി ജാനകീ ॥ 50 ॥
അഥവാ മൃഗശാബാക്ഷീ വനസ്യാസ്യ വിചക്ഷണാ ।
വനമേഷ്യതി സാഽര്യേഹ രാമചിംതാനുകര്ശിതാ ॥ 51 ॥
രാമശോകാഭിസംതപ്താ സാ ദേവീ വാമലോചനാ ।
വനവാസേ രതാ നിത്യമേഷ്യതേ വനചാരിണീ ॥ 52 ॥
വനേചരാണാം സതതം നൂനം സ്പൃഹയതേ പുരാ ।
രാമസ്യ ദയിതാ ഭാര്യാ ജനകസ്യസുതാ സതീ ॥ 53 ॥
സംധ്യാകാലമനാഃ ശ്യാമാ ധ്രുവമേഷ്യതി ജാനകീ ।
നദീം ചേമാം ശുഭജലാം സംധ്യാര്ഥേ വരവര്ണിനീ ॥ 54 ॥
തസ്യാശ്ചാപ്യനുരൂപേയമശോകവനികാ ശുഭാ ।
ശുഭാ യാ പാര്ഥിവേംദ്രസ്യ പത്നീ രാമസ്യ സമ്മതാ ॥ 55 ॥
യദി ജീവതി സാ ദേവീ താരാധിപനിഭാനനാ ।
ആഗമിഷ്യതി സാഽവശ്യമിമാം ശിവജലാം നദീമ് ॥ 56 ॥
ഏവം തു മത്വാ ഹനുമാന്മഹാത്മാ പ്രതീക്ഷമാണോ മനുജേംദ്രപത്നീമ് ।
അവേക്ഷമാണശ്ച ദദര്ശ സർവം സുപുഷ്പിതേ പര്ണഘനേ നിലീനഃ ॥ 57 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുംദരകാംഡേ ചതുര്ദശസ്സര്ഗഃ ॥
