શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ।
સ મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા મનસા ચાધિગમ્ય તામ્ ।
અવપ્લુતો મહાતેજાઃ પ્રાકારં તસ્ય વેશ્મનઃ ॥ 1 ॥
સ તુ સંહૃષ્ટસર્વાંગઃ પ્રાકારસ્થો મહાકપિઃ ।
પુષ્પિતાગ્રાન્વસંતાદૌ દદર્શ વિવિધાન્ દ્રુમાન્ ॥ 2 ॥
સાલાનશોકાન્ ભવ્યાંશ્ચ ચંપકાંશ્ચ સુપુષ્પિતાન્ ।
ઉદ્દાલકાન્નાગવૃક્ષાંશ્ચૂતાન્કપિમુખાનપિ ॥ 3 ॥
અથામ્રવણસંછન્નાં લતાશતસમાવૃતામ્ ।
જ્યામુક્ત ઇવ નારાચઃ પુપ્લુવે વૃક્ષવાટિકામ્ ॥ 4 ॥
સ પ્રવિશ્ય વિચિત્રાં તાં વિહગૈરભિનાદિતામ્ ।
રાજતૈઃ કાંચનૈશ્ચૈવ પાદપૈઃ સર્વતો વૃતામ્ ॥ 5 ॥
વિહગૈર્મૃગસંઘૈશ્ચ વિચિત્રાં ચિત્રકાનનામ્ ।
ઉદિતાદિત્યસંકાશાં દદર્શ હનુમાન્ કપિઃ ॥ 6 ॥
વૃતાં નાનાવિધૈર્વૃક્ષૈઃ પુષ્પોપગફલોપગૈઃ ।
કોકિલૈર્ભૃંગરાજૈશ્ચ મત્તૈર્નિત્યનિષેવિતામ્ ॥ 7 ॥
પ્રહૃષ્ટમનુજે કાલે મૃગપક્ષિસમાકુલે ।
મત્તબર્હિણસંઘુષ્ટાં નાનાદ્વિજગણાયુતામ્ ॥ 8 ॥
માર્ગમાણો વરારોહાં રાજપુત્રીમનિંદિતામ્ ।
સુખપ્રસુપ્તાન્વિહગાન્ બોધયામાસ વાનરઃ ॥ 9 ॥
ઉત્પતદ્ભિર્દ્વિજગણૈઃ પક્ષૈઃ સાલાસ્સમાહતાઃ ।
અનેકવર્ણા વિવિધા મુમુચુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ ॥ 10 ॥
પુષ્પાવકીર્ણશ્શુશુભે હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ।
અશોકવનિકામધ્યે યથા પુષ્પમયો ગિરિઃ ॥ 11 ॥
દિશસ્સર્વાઃ પ્રધાવંતં વૃક્ષષંડગતં કપિમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ ભૂતાનિ વસંત ઇતિ મેનિરે ॥ 12 ॥
વૃક્ષેભ્યઃ પતિતૈઃ પુષ્પૈરવકીર્ણા પૃથગ્વિદૈઃ ।
રરાજ વૃક્ષેભ્યઃ તત્ર પ્રમદેવ વિભૂષિતા ॥ 13 ॥
તરસ્વિના તે તરવસ્તરસાભિપ્રકંપિતાઃ ।
કુસુમાનિ વિચિત્રાણિ સસૃજુઃ કપિના તદા ॥ 14 ॥
નિર્ધૂતપત્રશિખરાઃ શીર્ણપુષ્પફલા દ્રુમાઃ ।
નિક્ષિપ્તવસ્ત્રાભરણા ધૂર્તા ઇવ પરાજિતાઃ ॥ 15 ॥
હનૂમતા વેગવતા કંપિતાસ્તે નગોત્તમાઃ ।
પુષ્પપર્ણફલાન્યાશુ મુમુચુઃ પુષ્પશાલિનઃ ॥ 16 ॥
વિહંગસંઘૈર્હીનાસ્તે સ્કંધમાત્રાશ્રયા દ્રુમાઃ ।
બભૂવુરગમાઃ સર્વે મારુતેવ નિર્ધુતાઃ ॥ 17 ॥
નિર્ધૂતકેશી યુવતિર્યથા મૃદિતવર્ણકા ।
નિષ્પીતશુભદંતોષ્ઠી નખૈર્દંતૈશ્ચ વિક્ષતા ॥ 18 ॥
તથા લાંગૂલહસ્તૈશ્ચ ચરણાભ્યાં ચ મર્દિતા ।
બભૂવાશોકવનિકા પ્રભગ્નવરપાદપા ॥ 19 ॥
મહાલતાનાં દામાનિ વ્યથમત્તરસા કપિઃ ।
યથા પ્રાવૃષિ વિંધ્યસ્ય મેઘજાલાનિ મારુતઃ ॥ 20 ॥
સ તત્ર મણિભૂમીશ્ચ રાજતીશ્ચ મનોરમાઃ ।
તથા કાંચનભૂમીશ્ચ દદર્શ વિચરન્કપિઃ ॥ 21 ॥
વાપીશ્ચ વિવિધાકારાઃ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા ।
મહાર્હૈર્મણિસોપાનૈરુપપન્નાસ્તતસ્તતઃ ॥ 22 ॥
મુક્તાપ્રવાલસિકતાઃ સ્ફાટિકાંતરકુટ્ટિમાઃ ।
કાંચનૈસ્તરુભિશ્ચિત્રૈસ્તીરજૈરુપશોભિતાઃ ॥ 23 ॥
ફુલ્લપદ્મોત્પલવનાશ્ચક્રવાકોપકૂજિતાઃ ।
નત્યૂહરુતસંઘુષ્ટા હંસસારસનાદિતાઃ ॥ 24 ॥
દીર્ઘાભિર્દ્રુમયુક્તાભિઃ સરદ્ભિશ્ચ સમંતતઃ ।
અમૃતોપમતોયાભિશ્શિવાભિરુપસંસ્કૃતાઃ ॥ 25 ॥
લતાશતૈરવતતાસ્સંતાનકુસુમાવૃતાઃ ।
નાનાગુલ્માવૃતઘનાઃ કરવીરકૃતાંતરાઃ ॥ 26 ॥
વાપીશ્ચ વિવિધાકારાઃ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા ।
મહાર્હૈર્મણિસોપાનૈરુપપન્નાસ્તતસ્તતઃ ॥ 27 ॥
મુક્તાપ્રવાલસિકતાઃ સ્ફાટિકાંતરકુટ્ટિમાઃ ।
કાંચનૈસ્તરુભિશ્ચિત્રૈસ્તીરજૈરુપશોભિતૈઃ ॥ 28 ॥
ફુલ્લપદ્મોત્પલવનાશ્ચક્રવાકોપકૂજિતાઃ ।
નત્યૂહરુતસંઘુષ્ટા હંસસારસનાદિતાઃ ॥ 29 ॥
દીર્ઘાભિર્દ્રુમયુક્તાભિઃ સરદ્ભિશ્ચ સમંતતઃ ।
અમૃતોપમતોયાભિશ્શિવાભિરુપસંસ્કૃતાઃ ॥ 30 ॥
લતાશતૈરવતતાસ્સંતાનકુસુમાવૃતાઃ ।
નાનાગુલ્માવૃતઘનાઃ કરવીરકૃતાંતરાઃ ॥ 31 ॥
તતોઽંબુધરસંકાશં પ્રવૃદ્ધશિખરં ગિરિમ્ ।
વિચિત્રકૂટં કૂટૈશ્ચ સર્વતઃ પરિવારિતમ્ ॥ 32 ॥
શિલાગૃહૈરવતતં નાનાવૃક્ષૈઃ સમાવૃતમ્ ।
દદર્શ હરિશાર્દૂલો રમ્યં જગતિ પર્વતમ્ ॥ 33 ॥
દદર્શ ચ નગાત્તસ્માન્નદીં નિપતિતાં કપિઃ ।
અંકાદિવ સમુત્પત્ય પ્રિયસ્ય પતિતાં પ્રિયામ્ ॥ 34 ॥
જલે નિપતિતાગ્રૈશ્ચ પાદપૈરુપશોભિતામ્ ।
વાર્યમાણામિવ ક્રુદ્ધાં પ્રમદાં પ્રિયબંધુભિઃ ॥ 35 ॥
પુનરાવૃત્તતોયાં ચ દદર્શ સ મહાકપિઃ ।
પ્રસન્નામિવ કાંતસ્ય કાંતાં પુનરુપસ્થિતામ્ ॥ 36 ॥
તસ્યા દૂરાત્સપદ્મિન્યો નાનાદ્વિજગણાયુતાઃ ।
દદર્શ હરિશાર્દૂલો હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ॥ 37 ॥
કૃત્રિમાં દીર્ઘિકાં ચાપિ પૂર્ણાં શીતેન વારિણા ।
મણિપ્રવરસોપાનાં મુક્તાસિકતશોભિતામ્ ॥ 38 ॥
વિવિધૈર્મૃગસંઘૈશ્ચ વિચિત્રાં ચિત્રકાનનામ્ ।
પ્રાસાદૈસ્સુમહદ્ભિશ્ચ નિર્મિતૈર્વિશ્વકર્મણા ॥ 39 ॥
કાનનૈઃ કૃત્રિમૈશ્ચાપિ સર્વતઃ સમલંકૃતામ્ ।
યે કેચિત્પાદપાસ્તત્ર પુષ્પોપગફલોપગાઃ ॥ 40 ॥
સચ્છત્રાસ્સવિતર્દીકાસ્સર્વે સૌવર્ણવૈદિકાઃ ।
લતાપ્રતાનૈર્બહુભિઃપર્ણૈશ્ચ બહુભિર્વૃતામ્ ॥ 41 ॥
કાંચનીં શિંશુપામેકાં દદર્શ હરિયૂથપઃ ।
વૃતાં હેમમયીભિસ્તુ વેદિકાભિસ્સમંતતઃ ॥ 42 ॥
સોઽપશ્યદ્ભૂમિભાગાંશ્ચ ગર્તપ્રસ્રવણાનિ ચ ।
સુવર્ણવૃક્ષાનપરાન્ દદર્શ શિખિસન્નિભાન્ ॥ 43 ॥
તેષાં દ્રુમાણાં પ્રભયા મેરોરિવ દિવાકરઃ ।
અમન્યત તદા વીરઃ કાંચનોઽસ્મીતિ વાનરઃ ॥ 44 ॥
તાં કાંચનૈસ્તરુગણૈર્મારુતેન ચ વીજિતામ્ ।
કિંકિણીશતનિર્ઘોષાં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગમત્ ॥ 45 ॥
સ પુષ્પિતાગ્રાં રુચિરાં તરુણાંકુરપલ્લવામ્ ।
તામારુહ્ય મહાબાહુશ્શિંશુપાં પર્ણસંવૃતામ્ ॥ 46 ॥
ઇતો દ્રક્ષ્યામિ વૈદેહીં રામદર્શનલાલસામ્ ।
ઇતશ્ચેતશ્ચ દુઃખાર્તાં સંપતંતીં યદૃચ્છયા ॥ 47 ॥
અશોકવનિકા ચેયં દૃઢં રમ્યા દુરાત્મનઃ ।
ચંપકૈશ્ચંદનૈશ્ચાપિ વકુલૈશ્ચ વિભૂષિતા ॥ 48 ॥
ઇયં ચ નલિની રમ્યા દ્વિજસંઘનિષેવિતા ।
ઇમાં સા રામમહિષી નૂનમેષ્યતિ જાનકી ॥ 49 ॥
સા રામા રામમહિષી રાઘવસ્ય પ્રિયા સતી ।
વનસંચારકુશલા નૂનમેષ્યતિ જાનકી ॥ 50 ॥
અથવા મૃગશાબાક્ષી વનસ્યાસ્ય વિચક્ષણા ।
વનમેષ્યતિ સાઽર્યેહ રામચિંતાનુકર્શિતા ॥ 51 ॥
રામશોકાભિસંતપ્તા સા દેવી વામલોચના ।
વનવાસે રતા નિત્યમેષ્યતે વનચારિણી ॥ 52 ॥
વનેચરાણાં સતતં નૂનં સ્પૃહયતે પુરા ।
રામસ્ય દયિતા ભાર્યા જનકસ્યસુતા સતી ॥ 53 ॥
સંધ્યાકાલમનાઃ શ્યામા ધ્રુવમેષ્યતિ જાનકી ।
નદીં ચેમાં શુભજલાં સંધ્યાર્થે વરવર્ણિની ॥ 54 ॥
તસ્યાશ્ચાપ્યનુરૂપેયમશોકવનિકા શુભા ।
શુભા યા પાર્થિવેંદ્રસ્ય પત્ની રામસ્ય સમ્મતા ॥ 55 ॥
યદિ જીવતિ સા દેવી તારાધિપનિભાનના ।
આગમિષ્યતિ સાઽવશ્યમિમાં શિવજલાં નદીમ્ ॥ 56 ॥
એવં તુ મત્વા હનુમાન્મહાત્મા પ્રતીક્ષમાણો મનુજેંદ્રપત્નીમ્ ।
અવેક્ષમાણશ્ચ દદર્શ સર્વં સુપુષ્પિતે પર્ણઘને નિલીનઃ ॥ 57 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે ચતુર્દશસ્સર્ગઃ ॥
