శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సుందరకాండమ్ ।
అథ చతుర్దశస్సర్గః ।
స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా మనసా చాధిగమ్య తామ్ ।
అవప్లుతో మహాతేజాః ప్రాకారం తస్య వేశ్మనః ॥ 1 ॥
స తు సంహృష్టసర్వాంగః ప్రాకారస్థో మహాకపిః ।
పుష్పితాగ్రాన్వసంతాదౌ దదర్శ వివిధాన్ ద్రుమాన్ ॥ 2 ॥
సాలానశోకాన్ భవ్యాంశ్చ చంపకాంశ్చ సుపుష్పితాన్ ।
ఉద్దాలకాన్నాగవృక్షాంశ్చూతాన్కపిముఖానపి ॥ 3 ॥
అథామ్రవణసంఛన్నాం లతాశతసమావృతామ్ ।
జ్యాముక్త ఇవ నారాచః పుప్లువే వృక్షవాటికామ్ ॥ 4 ॥
స ప్రవిశ్య విచిత్రాం తాం విహగైరభినాదితామ్ ।
రాజతైః కాంచనైశ్చైవ పాదపైః సర్వతో వృతామ్ ॥ 5 ॥
విహగైర్మృగసంఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ ।
ఉదితాదిత్యసంకాశాం దదర్శ హనుమాన్ కపిః ॥ 6 ॥
వృతాం నానావిధైర్వృక్షైః పుష్పోపగఫలోపగైః ।
కోకిలైర్భృంగరాజైశ్చ మత్తైర్నిత్యనిషేవితామ్ ॥ 7 ॥
ప్రహృష్టమనుజే కాలే మృగపక్షిసమాకులే ।
మత్తబర్హిణసంఘుష్టాం నానాద్విజగణాయుతామ్ ॥ 8 ॥
మార్గమాణో వరారోహాం రాజపుత్రీమనిందితామ్ ।
సుఖప్రసుప్తాన్విహగాన్ బోధయామాస వానరః ॥ 9 ॥
ఉత్పతద్భిర్ద్విజగణైః పక్షైః సాలాస్సమాహతాః ।
అనేకవర్ణా వివిధా ముముచుః పుష్పవృష్టయః ॥ 10 ॥
పుష్పావకీర్ణశ్శుశుభే హనుమాన్ మారుతాత్మజః ।
అశోకవనికామధ్యే యథా పుష్పమయో గిరిః ॥ 11 ॥
దిశస్సర్వాః ప్రధావంతం వృక్షషండగతం కపిమ్ ।
దృష్ట్వా సర్వాణి భూతాని వసంత ఇతి మేనిరే ॥ 12 ॥
వృక్షేభ్యః పతితైః పుష్పైరవకీర్ణా పృథగ్విదైః ।
రరాజ వృక్షేభ్యః తత్ర ప్రమదేవ విభూషితా ॥ 13 ॥
తరస్వినా తే తరవస్తరసాభిప్రకంపితాః ।
కుసుమాని విచిత్రాణి ససృజుః కపినా తదా ॥ 14 ॥
నిర్ధూతపత్రశిఖరాః శీర్ణపుష్పఫలా ద్రుమాః ।
నిక్షిప్తవస్త్రాభరణా ధూర్తా ఇవ పరాజితాః ॥ 15 ॥
హనూమతా వేగవతా కంపితాస్తే నగోత్తమాః ।
పుష్పపర్ణఫలాన్యాశు ముముచుః పుష్పశాలినః ॥ 16 ॥
విహంగసంఘైర్హీనాస్తే స్కంధమాత్రాశ్రయా ద్రుమాః ।
బభూవురగమాః సర్వే మారుతేవ నిర్ధుతాః ॥ 17 ॥
నిర్ధూతకేశీ యువతిర్యథా మృదితవర్ణకా ।
నిష్పీతశుభదంతోష్ఠీ నఖైర్దంతైశ్చ విక్షతా ॥ 18 ॥
తథా లాంగూలహస్తైశ్చ చరణాభ్యాం చ మర్దితా ।
బభూవాశోకవనికా ప్రభగ్నవరపాదపా ॥ 19 ॥
మహాలతానాం దామాని వ్యథమత్తరసా కపిః ।
యథా ప్రావృషి వింధ్యస్య మేఘజాలాని మారుతః ॥ 20 ॥
స తత్ర మణిభూమీశ్చ రాజతీశ్చ మనోరమాః ।
తథా కాంచనభూమీశ్చ దదర్శ విచరన్కపిః ॥ 21 ॥
వాపీశ్చ వివిధాకారాః పూర్ణాః పరమవారిణా ।
మహార్హైర్మణిసోపానైరుపపన్నాస్తతస్తతః ॥ 22 ॥
ముక్తాప్రవాలసికతాః స్ఫాటికాంతరకుట్టిమాః ।
కాంచనైస్తరుభిశ్చిత్రైస్తీరజైరుపశోభితాః ॥ 23 ॥
ఫుల్లపద్మోత్పలవనాశ్చక్రవాకోపకూజితాః ।
నత్యూహరుతసంఘుష్టా హంససారసనాదితాః ॥ 24 ॥
దీర్ఘాభిర్ద్రుమయుక్తాభిః సరద్భిశ్చ సమంతతః ।
అమృతోపమతోయాభిశ్శివాభిరుపసంస్కృతాః ॥ 25 ॥
లతాశతైరవతతాస్సంతానకుసుమావృతాః ।
నానాగుల్మావృతఘనాః కరవీరకృతాంతరాః ॥ 26 ॥
వాపీశ్చ వివిధాకారాః పూర్ణాః పరమవారిణా ।
మహార్హైర్మణిసోపానైరుపపన్నాస్తతస్తతః ॥ 27 ॥
ముక్తాప్రవాలసికతాః స్ఫాటికాంతరకుట్టిమాః ।
కాంచనైస్తరుభిశ్చిత్రైస్తీరజైరుపశోభితైః ॥ 28 ॥
ఫుల్లపద్మోత్పలవనాశ్చక్రవాకోపకూజితాః ।
నత్యూహరుతసంఘుష్టా హంససారసనాదితాః ॥ 29 ॥
దీర్ఘాభిర్ద్రుమయుక్తాభిః సరద్భిశ్చ సమంతతః ।
అమృతోపమతోయాభిశ్శివాభిరుపసంస్కృతాః ॥ 30 ॥
లతాశతైరవతతాస్సంతానకుసుమావృతాః ।
నానాగుల్మావృతఘనాః కరవీరకృతాంతరాః ॥ 31 ॥
తతోఽంబుధరసంకాశం ప్రవృద్ధశిఖరం గిరిమ్ ।
విచిత్రకూటం కూటైశ్చ సర్వతః పరివారితమ్ ॥ 32 ॥
శిలాగృహైరవతతం నానావృక్షైః సమావృతమ్ ।
దదర్శ హరిశార్దూలో రమ్యం జగతి పర్వతమ్ ॥ 33 ॥
దదర్శ చ నగాత్తస్మాన్నదీం నిపతితాం కపిః ।
అంకాదివ సముత్పత్య ప్రియస్య పతితాం ప్రియామ్ ॥ 34 ॥
జలే నిపతితాగ్రైశ్చ పాదపైరుపశోభితామ్ ।
వార్యమాణామివ క్రుద్ధాం ప్రమదాం ప్రియబంధుభిః ॥ 35 ॥
పునరావృత్తతోయాం చ దదర్శ స మహాకపిః ।
ప్రసన్నామివ కాంతస్య కాంతాం పునరుపస్థితామ్ ॥ 36 ॥
తస్యా దూరాత్సపద్మిన్యో నానాద్విజగణాయుతాః ।
దదర్శ హరిశార్దూలో హనుమాన్ మారుతాత్మజః ॥ 37 ॥
కృత్రిమాం దీర్ఘికాం చాపి పూర్ణాం శీతేన వారిణా ।
మణిప్రవరసోపానాం ముక్తాసికతశోభితామ్ ॥ 38 ॥
వివిధైర్మృగసంఘైశ్చ విచిత్రాం చిత్రకాననామ్ ।
ప్రాసాదైస్సుమహద్భిశ్చ నిర్మితైర్విశ్వకర్మణా ॥ 39 ॥
కాననైః కృత్రిమైశ్చాపి సర్వతః సమలంకృతామ్ ।
యే కేచిత్పాదపాస్తత్ర పుష్పోపగఫలోపగాః ॥ 40 ॥
సచ్ఛత్రాస్సవితర్దీకాస్సర్వే సౌవర్ణవైదికాః ।
లతాప్రతానైర్బహుభిఃపర్ణైశ్చ బహుభిర్వృతామ్ ॥ 41 ॥
కాంచనీం శింశుపామేకాం దదర్శ హరియూథపః ।
వృతాం హేమమయీభిస్తు వేదికాభిస్సమంతతః ॥ 42 ॥
సోఽపశ్యద్భూమిభాగాంశ్చ గర్తప్రస్రవణాని చ ।
సువర్ణవృక్షానపరాన్ దదర్శ శిఖిసన్నిభాన్ ॥ 43 ॥
తేషాం ద్రుమాణాం ప్రభయా మేరోరివ దివాకరః ।
అమన్యత తదా వీరః కాంచనోఽస్మీతి వానరః ॥ 44 ॥
తాం కాంచనైస్తరుగణైర్మారుతేన చ వీజితామ్ ।
కింకిణీశతనిర్ఘోషాం దృష్ట్వా విస్మయమాగమత్ ॥ 45 ॥
స పుష్పితాగ్రాం రుచిరాం తరుణాంకురపల్లవామ్ ।
తామారుహ్య మహాబాహుశ్శింశుపాం పర్ణసంవృతామ్ ॥ 46 ॥
ఇతో ద్రక్ష్యామి వైదేహీం రామదర్శనలాలసామ్ ।
ఇతశ్చేతశ్చ దుఃఖార్తాం సంపతంతీం యదృచ్ఛయా ॥ 47 ॥
అశోకవనికా చేయం దృఢం రమ్యా దురాత్మనః ।
చంపకైశ్చందనైశ్చాపి వకులైశ్చ విభూషితా ॥ 48 ॥
ఇయం చ నలినీ రమ్యా ద్విజసంఘనిషేవితా ।
ఇమాం సా రామమహిషీ నూనమేష్యతి జానకీ ॥ 49 ॥
సా రామా రామమహిషీ రాఘవస్య ప్రియా సతీ ।
వనసంచారకుశలా నూనమేష్యతి జానకీ ॥ 50 ॥
అథవా మృగశాబాక్షీ వనస్యాస్య విచక్షణా ।
వనమేష్యతి సాఽర్యేహ రామచింతానుకర్శితా ॥ 51 ॥
రామశోకాభిసంతప్తా సా దేవీ వామలోచనా ।
వనవాసే రతా నిత్యమేష్యతే వనచారిణీ ॥ 52 ॥
వనేచరాణాం సతతం నూనం స్పృహయతే పురా ।
రామస్య దయితా భార్యా జనకస్యసుతా సతీ ॥ 53 ॥
సంధ్యాకాలమనాః శ్యామా ధ్రువమేష్యతి జానకీ ।
నదీం చేమాం శుభజలాం సంధ్యార్థే వరవర్ణినీ ॥ 54 ॥
తస్యాశ్చాప్యనురూపేయమశోకవనికా శుభా ।
శుభా యా పార్థివేంద్రస్య పత్నీ రామస్య సమ్మతా ॥ 55 ॥
యది జీవతి సా దేవీ తారాధిపనిభాననా ।
ఆగమిష్యతి సాఽవశ్యమిమాం శివజలాం నదీమ్ ॥ 56 ॥
ఏవం తు మత్వా హనుమాన్మహాత్మా ప్రతీక్షమాణో మనుజేంద్రపత్నీమ్ ।
అవేక్షమాణశ్చ దదర్శ సర్వం సుపుష్పితే పర్ణఘనే నిలీనః ॥ 57 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సుందరకాండే చతుర్దశస్సర్గః ॥
