ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ସୁଂଦରକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ୟାତ୍ଵା ମନସା ଚାଧିଗମ୍ୟ ତାମ୍ ।
ଅଵପ୍ଲୁତୋ ମହାତେଜାଃ ପ୍ରାକାରଂ ତସ୍ୟ ଵେଶ୍ମନଃ ॥ 1 ॥
ସ ତୁ ସଂହୃଷ୍ଟସର୍ଵାଂଗଃ ପ୍ରାକାରସ୍ଥୋ ମହାକପିଃ ।
ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାନ୍ଵସଂତାଦୌ ଦଦର୍ଶ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ॥ 2 ॥
ସାଲାନଶୋକାନ୍ ଭଵ୍ୟାଂଶ୍ଚ ଚଂପକାଂଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍ ।
ଉଦ୍ଦାଲକାନ୍ନାଗଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚୂତାନ୍କପିମୁଖାନପି ॥ 3 ॥
ଅଥାମ୍ରଵଣସଂଛନ୍ନାଂ ଲତାଶତସମାଵୃତାମ୍ ।
ଜ୍ୟାମୁକ୍ତ ଇଵ ନାରାଚଃ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଵୃକ୍ଷଵାଟିକାମ୍ ॥ 4 ॥
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ୟ ଵିଚିତ୍ରାଂ ତାଂ ଵିହଗୈରଭିନାଦିତାମ୍ ।
ରାଜତୈଃ କାଂଚନୈଶ୍ଚୈଵ ପାଦପୈଃ ସର୍ଵତୋ ଵୃତାମ୍ ॥ 5 ॥
ଵିହଗୈର୍ମୃଗସଂଘୈଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଚିତ୍ରକାନନାମ୍ ।
ଉଦିତାଦିତ୍ୟସଂକାଶାଂ ଦଦର୍ଶ ହନୁମାନ୍ କପିଃ ॥ 6 ॥
ଵୃତାଂ ନାନାଵିଧୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପୋପଗଫଲୋପଗୈଃ ।
କୋକିଲୈର୍ଭୃଂଗରାଜୈଶ୍ଚ ମତ୍ତୈର୍ନିତ୍ୟନିଷେଵିତାମ୍ ॥ 7 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନୁଜେ କାଲେ ମୃଗପକ୍ଷିସମାକୁଲେ ।
ମତ୍ତବର୍ହିଣସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାୟୁତାମ୍ ॥ 8 ॥
ମାର୍ଗମାଣୋ ଵରାରୋହାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀମନିଂଦିତାମ୍ ।
ସୁଖପ୍ରସୁପ୍ତାନ୍ଵିହଗାନ୍ ବୋଧୟାମାସ ଵାନରଃ ॥ 9 ॥
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିର୍ଦ୍ଵିଜଗଣୈଃ ପକ୍ଷୈଃ ସାଲାସ୍ସମାହତାଃ ।
ଅନେକଵର୍ଣା ଵିଵିଧା ମୁମୁଚୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟୟଃ ॥ 10 ॥
ପୁଷ୍ପାଵକୀର୍ଣଶ୍ଶୁଶୁଭେ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ୟେ ୟଥା ପୁଷ୍ପମୟୋ ଗିରିଃ ॥ 11 ॥
ଦିଶସ୍ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଧାଵଂତଂ ଵୃକ୍ଷଷଂଡଗତଂ କପିମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଵସଂତ ଇତି ମେନିରେ ॥ 12 ॥
ଵୃକ୍ଷେଭ୍ୟଃ ପତିତୈଃ ପୁଷ୍ପୈରଵକୀର୍ଣା ପୃଥଗ୍ଵିଦୈଃ ।
ରରାଜ ଵୃକ୍ଷେଭ୍ୟଃ ତତ୍ର ପ୍ରମଦେଵ ଵିଭୂଷିତା ॥ 13 ॥
ତରସ୍ଵିନା ତେ ତରଵସ୍ତରସାଭିପ୍ରକଂପିତାଃ ।
କୁସୁମାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ସସୃଜୁଃ କପିନା ତଦା ॥ 14 ॥
ନିର୍ଧୂତପତ୍ରଶିଖରାଃ ଶୀର୍ଣପୁଷ୍ପଫଲା ଦ୍ରୁମାଃ ।
ନିକ୍ଷିପ୍ତଵସ୍ତ୍ରାଭରଣା ଧୂର୍ତା ଇଵ ପରାଜିତାଃ ॥ 15 ॥
ହନୂମତା ଵେଗଵତା କଂପିତାସ୍ତେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ।
ପୁଷ୍ପପର୍ଣଫଲାନ୍ୟାଶୁ ମୁମୁଚୁଃ ପୁଷ୍ପଶାଲିନଃ ॥ 16 ॥
ଵିହଂଗସଂଘୈର୍ହୀନାସ୍ତେ ସ୍କଂଧମାତ୍ରାଶ୍ରୟା ଦ୍ରୁମାଃ ।
ବଭୂଵୁରଗମାଃ ସର୍ଵେ ମାରୁତେଵ ନିର୍ଧୁତାଃ ॥ 17 ॥
ନିର୍ଧୂତକେଶୀ ୟୁଵତିର୍ୟଥା ମୃଦିତଵର୍ଣକା ।
ନିଷ୍ପୀତଶୁଭଦଂତୋଷ୍ଠୀ ନଖୈର୍ଦଂତୈଶ୍ଚ ଵିକ୍ଷତା ॥ 18 ॥
ତଥା ଲାଂଗୂଲହସ୍ତୈଶ୍ଚ ଚରଣାଭ୍ୟାଂ ଚ ମର୍ଦିତା ।
ବଭୂଵାଶୋକଵନିକା ପ୍ରଭଗ୍ନଵରପାଦପା ॥ 19 ॥
ମହାଲତାନାଂ ଦାମାନି ଵ୍ୟଥମତ୍ତରସା କପିଃ ।
ୟଥା ପ୍ରାଵୃଷି ଵିଂଧ୍ୟସ୍ୟ ମେଘଜାଲାନି ମାରୁତଃ ॥ 20 ॥
ସ ତତ୍ର ମଣିଭୂମୀଶ୍ଚ ରାଜତୀଶ୍ଚ ମନୋରମାଃ ।
ତଥା କାଂଚନଭୂମୀଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ଵିଚରନ୍କପିଃ ॥ 21 ॥
ଵାପୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରାଃ ପୂର୍ଣାଃ ପରମଵାରିଣା ।
ମହାର୍ହୈର୍ମଣିସୋପାନୈରୁପପନ୍ନାସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 22 ॥
ମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲସିକତାଃ ସ୍ଫାଟିକାଂତରକୁଟ୍ଟିମାଃ ।
କାଂଚନୈସ୍ତରୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈସ୍ତୀରଜୈରୁପଶୋଭିତାଃ ॥ 23 ॥
ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମୋତ୍ପଲଵନାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପକୂଜିତାଃ ।
ନତ୍ୟୂହରୁତସଂଘୁଷ୍ଟା ହଂସସାରସନାଦିତାଃ ॥ 24 ॥
ଦୀର୍ଘାଭିର୍ଦ୍ରୁମୟୁକ୍ତାଭିଃ ସରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସମଂତତଃ ।
ଅମୃତୋପମତୋୟାଭିଶ୍ଶିଵାଭିରୁପସଂସ୍କୃତାଃ ॥ 25 ॥
ଲତାଶତୈରଵତତାସ୍ସଂତାନକୁସୁମାଵୃତାଃ ।
ନାନାଗୁଲ୍ମାଵୃତଘନାଃ କରଵୀରକୃତାଂତରାଃ ॥ 26 ॥
ଵାପୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରାଃ ପୂର୍ଣାଃ ପରମଵାରିଣା ।
ମହାର୍ହୈର୍ମଣିସୋପାନୈରୁପପନ୍ନାସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 27 ॥
ମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲସିକତାଃ ସ୍ଫାଟିକାଂତରକୁଟ୍ଟିମାଃ ।
କାଂଚନୈସ୍ତରୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈସ୍ତୀରଜୈରୁପଶୋଭିତୈଃ ॥ 28 ॥
ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମୋତ୍ପଲଵନାଶ୍ଚକ୍ରଵାକୋପକୂଜିତାଃ ।
ନତ୍ୟୂହରୁତସଂଘୁଷ୍ଟା ହଂସସାରସନାଦିତାଃ ॥ 29 ॥
ଦୀର୍ଘାଭିର୍ଦ୍ରୁମୟୁକ୍ତାଭିଃ ସରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସମଂତତଃ ।
ଅମୃତୋପମତୋୟାଭିଶ୍ଶିଵାଭିରୁପସଂସ୍କୃତାଃ ॥ 30 ॥
ଲତାଶତୈରଵତତାସ୍ସଂତାନକୁସୁମାଵୃତାଃ ।
ନାନାଗୁଲ୍ମାଵୃତଘନାଃ କରଵୀରକୃତାଂତରାଃ ॥ 31 ॥
ତତୋଽଂବୁଧରସଂକାଶଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଶିଖରଂ ଗିରିମ୍ ।
ଵିଚିତ୍ରକୂଟଂ କୂଟୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତମ୍ ॥ 32 ॥
ଶିଲାଗୃହୈରଵତତଂ ନାନାଵୃକ୍ଷୈଃ ସମାଵୃତମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ହରିଶାର୍ଦୂଲୋ ରମ୍ୟଂ ଜଗତି ପର୍ଵତମ୍ ॥ 33 ॥
ଦଦର୍ଶ ଚ ନଗାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନଦୀଂ ନିପତିତାଂ କପିଃ ।
ଅଂକାଦିଵ ସମୁତ୍ପତ୍ୟ ପ୍ରିୟସ୍ୟ ପତିତାଂ ପ୍ରିୟାମ୍ ॥ 34 ॥
ଜଲେ ନିପତିତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ପାଦପୈରୁପଶୋଭିତାମ୍ ।
ଵାର୍ୟମାଣାମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧାଂ ପ୍ରମଦାଂ ପ୍ରିୟବଂଧୁଭିଃ ॥ 35 ॥
ପୁନରାଵୃତ୍ତତୋୟାଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ ।
ପ୍ରସନ୍ନାମିଵ କାଂତସ୍ୟ କାଂତାଂ ପୁନରୁପସ୍ଥିତାମ୍ ॥ 36 ॥
ତସ୍ୟା ଦୂରାତ୍ସପଦ୍ମିନ୍ୟୋ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାୟୁତାଃ ।
ଦଦର୍ଶ ହରିଶାର୍ଦୂଲୋ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 37 ॥
କୃତ୍ରିମାଂ ଦୀର୍ଘିକାଂ ଚାପି ପୂର୍ଣାଂ ଶୀତେନ ଵାରିଣା ।
ମଣିପ୍ରଵରସୋପାନାଂ ମୁକ୍ତାସିକତଶୋଭିତାମ୍ ॥ 38 ॥
ଵିଵିଧୈର୍ମୃଗସଂଘୈଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଚିତ୍ରକାନନାମ୍ ।
ପ୍ରାସାଦୈସ୍ସୁମହଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିର୍ମିତୈର୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 39 ॥
କାନନୈଃ କୃତ୍ରିମୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵତଃ ସମଲଂକୃତାମ୍ ।
ୟେ କେଚିତ୍ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ପୁଷ୍ପୋପଗଫଲୋପଗାଃ ॥ 40 ॥
ସଚ୍ଛତ୍ରାସ୍ସଵିତର୍ଦୀକାସ୍ସର୍ଵେ ସୌଵର୍ଣଵୈଦିକାଃ ।
ଲତାପ୍ରତାନୈର୍ବହୁଭିଃପର୍ଣୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଵୃତାମ୍ ॥ 41 ॥
କାଂଚନୀଂ ଶିଂଶୁପାମେକାଂ ଦଦର୍ଶ ହରିୟୂଥପଃ ।
ଵୃତାଂ ହେମମୟୀଭିସ୍ତୁ ଵେଦିକାଭିସ୍ସମଂତତଃ ॥ 42 ॥
ସୋଽପଶ୍ୟଦ୍ଭୂମିଭାଗାଂଶ୍ଚ ଗର୍ତପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ।
ସୁଵର୍ଣଵୃକ୍ଷାନପରାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଶିଖିସନ୍ନିଭାନ୍ ॥ 43 ॥
ତେଷାଂ ଦ୍ରୁମାଣାଂ ପ୍ରଭୟା ମେରୋରିଵ ଦିଵାକରଃ ।
ଅମନ୍ୟତ ତଦା ଵୀରଃ କାଂଚନୋଽସ୍ମୀତି ଵାନରଃ ॥ 44 ॥
ତାଂ କାଂଚନୈସ୍ତରୁଗଣୈର୍ମାରୁତେନ ଚ ଵୀଜିତାମ୍ ।
କିଂକିଣୀଶତନିର୍ଘୋଷାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମୟମାଗମତ୍ ॥ 45 ॥
ସ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଂ ରୁଚିରାଂ ତରୁଣାଂକୁରପଲ୍ଲଵାମ୍ ।
ତାମାରୁହ୍ୟ ମହାବାହୁଶ୍ଶିଂଶୁପାଂ ପର୍ଣସଂଵୃତାମ୍ ॥ 46 ॥
ଇତୋ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ଵୈଦେହୀଂ ରାମଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍ ।
ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ସଂପତଂତୀଂ ୟଦୃଚ୍ଛୟା ॥ 47 ॥
ଅଶୋକଵନିକା ଚେୟଂ ଦୃଢଂ ରମ୍ୟା ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ଚଂପକୈଶ୍ଚଂଦନୈଶ୍ଚାପି ଵକୁଲୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତା ॥ 48 ॥
ଇୟଂ ଚ ନଲିନୀ ରମ୍ୟା ଦ୍ଵିଜସଂଘନିଷେଵିତା ।
ଇମାଂ ସା ରାମମହିଷୀ ନୂନମେଷ୍ୟତି ଜାନକୀ ॥ 49 ॥
ସା ରାମା ରାମମହିଷୀ ରାଘଵସ୍ୟ ପ୍ରିୟା ସତୀ ।
ଵନସଂଚାରକୁଶଲା ନୂନମେଷ୍ୟତି ଜାନକୀ ॥ 50 ॥
ଅଥଵା ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ଵନସ୍ୟାସ୍ୟ ଵିଚକ୍ଷଣା ।
ଵନମେଷ୍ୟତି ସାଽର୍ୟେହ ରାମଚିଂତାନୁକର୍ଶିତା ॥ 51 ॥
ରାମଶୋକାଭିସଂତପ୍ତା ସା ଦେଵୀ ଵାମଲୋଚନା ।
ଵନଵାସେ ରତା ନିତ୍ୟମେଷ୍ୟତେ ଵନଚାରିଣୀ ॥ 52 ॥
ଵନେଚରାଣାଂ ସତତଂ ନୂନଂ ସ୍ପୃହୟତେ ପୁରା ।
ରାମସ୍ୟ ଦୟିତା ଭାର୍ୟା ଜନକସ୍ୟସୁତା ସତୀ ॥ 53 ॥
ସଂଧ୍ୟାକାଲମନାଃ ଶ୍ୟାମା ଧ୍ରୁଵମେଷ୍ୟତି ଜାନକୀ ।
ନଦୀଂ ଚେମାଂ ଶୁଭଜଲାଂ ସଂଧ୍ୟାର୍ଥେ ଵରଵର୍ଣିନୀ ॥ 54 ॥
ତସ୍ୟାଶ୍ଚାପ୍ୟନୁରୂପେୟମଶୋକଵନିକା ଶୁଭା ।
ଶୁଭା ୟା ପାର୍ଥିଵେଂଦ୍ରସ୍ୟ ପତ୍ନୀ ରାମସ୍ୟ ସମ୍ମତା ॥ 55 ॥
ୟଦି ଜୀଵତି ସା ଦେଵୀ ତାରାଧିପନିଭାନନା ।
ଆଗମିଷ୍ୟତି ସାଽଵଶ୍ୟମିମାଂ ଶିଵଜଲାଂ ନଦୀମ୍ ॥ 56 ॥
ଏଵଂ ତୁ ମତ୍ଵା ହନୁମାନ୍ମହାତ୍ମା ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣୋ ମନୁଜେଂଦ୍ରପତ୍ନୀମ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସର୍ଵଂ ସୁପୁଷ୍ପିତେ ପର୍ଣଘନେ ନିଲୀନଃ ॥ 57 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ସୁଂଦରକାଂଡେ ଚତୁର୍ଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
