ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାମେଵଂ ବ୍ରୁଵତୀଂ ତାରାଂ ତାରାଧିପନିଭାନନାମ୍ ।
ଵାଲୀ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସୟାମାସ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଗର୍ଜତୋଽସ୍ୟ ଚ ସୁସଂଭ୍ରଶ୍ଚ ଭ୍ରାତୁଃ ଶତ୍ରୋର୍ଵିଶେଷତଃ ।
ମର୍ଷୟିଷ୍ୟାମ୍ୟହଂ କେନ କାରଣେନ ଵରାନନେ ॥ 2 ॥
ଅଧର୍ଷିତାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍ ।
ଧର୍ଷଣାମର୍ଷଣଂ ଭୀରୁ ମରଣାଦତିରିଚ୍ୟତେ ॥ 3 ॥
ସୋଢୁଂ ନ ଚ ସମର୍ଥୋଽହଂ ୟୁଦ୍ଧକାମସ୍ୟ ସଂୟୁଗେ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ୟ ଚ ସମ୍ରଂଭଂ ହୀନଗ୍ରୀଵସ୍ୟ ଗର୍ଜତଃ ॥ 4 ॥
ନ ଚ କାର୍ୟୋ ଵିଷାଦସ୍ତେ ରାଘଵଂ ପ୍ରତି ମତ୍କୃତେ ।
ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ କଥଂ ପାପଂ କରିଷ୍ୟତି ॥ 5 ॥
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କଥଂ ଭୂୟୋଽନୁଗଚ୍ଛସି ।
ସୌହୃଦଂ ଦର୍ଶିତଂ ତାରେ ମୟି ଭକ୍ତିଃ କୃତା ତ୍ଵୟା ॥ 6 ॥
ପ୍ରତିୟୋତ୍ସ୍ୟାମ୍ୟହଂ ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଜହି ସଂଭ୍ରମମ୍ ।
ଦର୍ପମାତ୍ରଂ ଵିନେଷ୍ୟାମି ନ ଚ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ୟତେ ॥ 7 ॥
ଅହଂ ହ୍ୟାଜୌସ୍ଥିତସ୍ୟାସ୍ୟ କରିଷ୍ୟାମି ୟଥେପ୍ସିତମ୍ ।
ଵୃକ୍ଷୈର୍ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରୈଶ୍ଚ ପୀଡିତଃ ପ୍ରତିୟାସ୍ୟତି ॥ 8 ॥
ନ ମେ ଗର୍ଵିତମାୟସ୍ତଂ ସହିଷ୍ୟତି ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ ।
କୃତଂ ତାରେ ସହାଂୟତ୍ଵଂ ସୌହୃଦଂ ଦର୍ଶିତଂ ମୟି ॥ 9 ॥
ଶାପିତାଽପି ମମ ପ୍ରାଣୈର୍ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଜୟେନ ଚ ।
ଅହଂ ଜିତ୍ଵା ନିଵର୍ତିଷ୍ୟେ ତମହଂ ଭ୍ରାତରଂ ରଣେ ॥ 10 ॥
ତଂ ତୁ ତାରା ପରିଷ୍ଵଜ୍ୟ ଵାଲିନଂ ପ୍ରିୟଵାଦିନୀ ।
ଚକାର ରୁଦତୀ ମଂଦଂ ଦକ୍ଷିଣା ସା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 11 ॥
ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ୟୟନଂ କୃତ୍ଵା ମଂତ୍ରଵିଦ୍ଵିଜୟୈଷିଣୀ ।
ଅଂତଃପୁରଂ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଶୋକମୋହିତା ॥ 12 ॥
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାୟାଂ ତୁ ତାରାୟାଂ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ସ୍ଵମାଲୟମ୍ ।
ନଗରାନ୍ନିର୍ୟୟୌ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍ ॥ 13 ॥
ସ ନିଶ୍ଶ୍ଵସ୍ୟ ମହାତେଜା ଵାଲୀ ପରମରୋଷଣଃ ।
ସର୍ଵତଶ୍ଚାରୟନ୍ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଶତ୍ରୁଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷୟା ॥ 14 ॥
ସ ଦଦର୍ଶ ତତଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ହେମପିଂଗଲମ୍ ।
ସୁସଂଵୀତମଵଷ୍ଟବ୍ଧଂ ଦୀପ୍ୟମାନମିଵାନଲମ୍ ॥ 15 ॥
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵୀର୍ୟଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପର୍ୟଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ଗାଢଂ ପରିଦଧେ ଵାସୋ ଵାଲୀ ପରମରୋଷଣଃ ॥ 16 ॥
ସ ଵାଲୀ ଗାଢସଂଵୀତୋ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ୟମ୍ୟ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀଵମେଵାଭିମୁଖୋ ୟୟୌ ୟୋଦ୍ଧୁଂ କୃତକ୍ଷଣଃ ॥ 17 ॥
ଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ ମୁଷ୍ଟିଂ ସମୁଦ୍ୟମ୍ୟ ସଂରବ୍ଧତରମାଗତଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋଽପି ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଵାଲିନଂ ହେମମାଲିନମ୍ ॥ 18 ॥
ତଂ ଵାଲୀ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରଣପଂଡିତମ୍ ।
ଆପତଂତଂ ମହାଵେଗମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 19 ॥
ଏଷ ମୁଷ୍ଟିର୍ମୟାବଦ୍ଧୋ ଗାଢସ୍ସନ୍ନିହିତାଂଗୁଲିଃ ।
ମୟା ଵେଗଵିମୁକ୍ତସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନାଦାୟ ୟାସ୍ୟତି ॥ 20 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଲିନମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ତଵୈଵ ଚା ହରନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ମୁଷ୍ଟିଃ ପତତୁ ମୂର୍ଧନି ॥ 21 ॥
ତାଡିତସ୍ତେନ ସଂକୃଦ୍ଧସ୍ସମଭିକ୍ରମ୍ୟ ଵେଗିତଃ ।
ଅଭଵଚ୍ଛୋଣିତୋଦ୍ଗାରୀ ସୋତ୍ପୀଡ ଇଵ ପର୍ଵତଃ ॥ 22 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ତୁ ନିସ୍ସଂଗଂ ସାଲମୁତ୍ପାଟ୍ୟ ତେଜସା ।
ଗାତ୍ରେଷ୍ଵଭିହତୋ ଵାଲୀ ଵଜ୍ରେଣେଵ ମହାଗିରିଃ ॥ 23 ॥
ସ ତୁ ଵାଲୀ ପ୍ରଚଲିତସ୍ସାଲତାଡନଵିହ୍ଵଲଃ ।
ଗୁରୁଭାରସମାକ୍ରାଂତୋ ନୌ ସାର୍ଥ ଇଵ ସାଗରେ ॥ 24 ॥
ତୌ ଭୀମବଲଵିକ୍ରାଂତୌ ସୁପର୍ଣସମଵେଗିନୌ ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧୌ ଘୋରଵପୁଷୌ ଚଂଦ୍ରସୂର୍ୟାଵିଵାଂବରେ ।
ପରସ୍ପରମମିତ୍ରଘ୍ନୌ ଚ୍ଛିଦ୍ରାନ୍ଵେଷଣତତ୍ପରୌ ॥ 25 ॥
ତତୋଽଵର୍ଧତ ଵାଲୀ ତୁ ବଲଵୀର୍ୟସମନ୍ଵିତଃ ।
ସୂର୍ୟପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ୟସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରିହୀୟତେ ॥ 26 ॥
ଵାଲିନା ଭଗ୍ନଦର୍ପସ୍ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ମଂଦଵିକ୍ରମଃ ।
ଵାଲିନଂ ପ୍ରତି ସାମର୍ଷୋ ଦର୍ଶୟାମାସ ଲାଘଵମ୍ ॥ 27 ॥
ଵୃକ୍ଷୈଃ ସ୍ସଶାଖୈ ସ୍ସଶିଖୈର୍ଵଜ୍ରକୋଟିନିଭୈର୍ନଖୈଃ ॥ 28 ॥
ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିଃ ପଦ୍ଭିର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ତୟୋର୍ୟୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଘୋରଂ ଵୃତ୍ରଵାସଵୟୋରିଵ ॥ 29 ॥
ତୌ ଶୋଣିତାକ୍ତୌ ୟୁଧ୍ୟେତାଂ ଵାନରୌ ଵନଚାରିଣୌ ।
ମେଘାଵିଵ ମହାଶବ୍ଦୈ ସ୍ତର୍ଜମାନୌ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ 30 ॥
ହୀୟମାନମଥୋଽପଶ୍ୟତ୍ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରେଶ୍ଵରମ୍ ।
ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵସ୍ସ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 31 ॥
ତତୋ ରାମୋ ମହାତେଜା ଆର୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ଶରଂ ଚ ଵୀକ୍ଷତେ ଵୀରୋ ଵାଲିନୋ ଵଧକାରଣାତ୍ ॥ 32 ॥
ତତୋ ଧନୁଷି ସଂଧାୟ ଶରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍ ।
ପୁରୟାମାସ ତଚ୍ଚାପଂ କାଲଚକ୍ରମିଵାଂତକଃ ॥ 33 ॥
ତସ୍ୟ ଜ୍ୟାତଲଘୋଷେଣ ତ୍ରସ୍ତାଃ ପତ୍ରରଥେଶ୍ଵରାଃ ।
ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ୟୁଗାଂତ ଇଵ ମୋହିତାଃ ॥ 34 ॥
ମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵଜ୍ରନିର୍ଘୋଷଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଶନିସନ୍ନିଭଃ ।
ରାଘଵେଣ ମହାବାଣୋ ଵାଲିଵକ୍ଷସି ପାତିତଃ ॥ 35 ॥
ତତସ୍ତେନ ମହାତେଜା ଵୀୟୌଟତ୍ସିକ୍ତଃ କପୀଶ୍ଵରଃ ।
ଵେଗେନାଭିହତୋ ଵାଲୀ ନିପପାତ ମହୀତଲେ ॥ 36 ॥
ଇଂଦ୍ରଧ୍ଵଜ ଇଵୋଦ୍ଧୂତଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ୟାଂ ମହୀତଲେ ।
ଆଶ୍ଵୟୁକ୍ସମୟେ ମାସି ଗତଶ୍ରୀକୋ ଵିଚେତନଃ ॥ 37 ॥
ନରୋତ୍ତମଃ କାଲୟୁଗାଂତକୋପମଂ ଶରୋତ୍ତମଂ କାଂଚନରୂପ୍ୟଭୁଷିତମ୍ ।
ସସର୍ଜ ଦୀପ୍ତଂ ତମମିତ୍ରମର୍ଦନଂ ସଧୂମମଗ୍ନିଂ ମୁଖତୋ ୟଥା ହରଃ ॥ 38 ॥
ଅଥୋକ୍ଷିତଶ୍ଶୋଣିତତୋୟଵିସ୍ରଵୈ ସ୍ସୁପୁଷ୍ପିତାଶୋକ ଇଵାନିଲୋଦ୍ଧତଃ ।
ଵିଚେତନୋ ଵାସଵସୂନୁରାହଵେ ଵିଭ୍ରଂଶିତେଂଦ୍ରଧ୍ଵଜଵତ୍କ୍ଷିତିଂ ଗତଃ ॥ 39 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡେ ଷୋଡଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
