ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ସଂଦିଶ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଶ୍ଵଶୁରଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଵୀରଂ ଶତଵଲିଂ ନାମ ଵାନରଂ ଵାନରର୍ଷଭଃ ॥ 1 ॥
ଉଵାଚ ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ସର୍ଵଵାନରସତ୍ତମମ୍ ।
ଵାକ୍ୟମାତ୍ମ ହିତଂ ଚୈଵ ରାମସ୍ୟ ଚ ହିତଂ ତଥା ॥ 2 ॥
ଵୃତଶ୍ଶତସହସ୍ରେଣ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ଵନୌକସାମ୍ ।
ଵୈଵସ୍ଵତସୁତୈସ୍ସାର୍ଧଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠସ୍ଵ ସ୍ଵମଂତ୍ରିଭିଃ ॥ 3 ॥
ଦିଶଂ ହ୍ୟୁଦୀଚୀଂ ଵିକ୍ରାଂତାଂ ହିମଶୈଲାଵତଂସକାମ୍ ।
ସର୍ଵତଃ ପରିମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ରାମପତ୍ନୀମନିଂଦିତାମ୍ ॥ 4 ॥
ଅସ୍ମିନ୍କାର୍ୟେଵିନିର୍ଵୃତ୍ତେ କୃତେ ଦାଶରଥେଃ ପ୍ରିୟେ ।
ଋଣାନ୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ୟାମଃ କୃତାର୍ଥାର୍ଥଵିଦାଂ ଵରାଃ ॥ 5 ॥
କୃତଂ ହି ପ୍ରିୟମସ୍ମାକଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ।
ତସ୍ୟ ଚେତ୍ପ୍ରତିକାରୋଽସ୍ତି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍ ॥ 6 ॥
ଅର୍ଥିନଃ କାର୍ୟନିର୍ଵୃତ୍ତିମକର୍ତୁରପି ୟଶ୍ଚରେତ୍ ।
ତସ୍ୟ ସ୍ୟାତ୍ସଫଲଂ ଜନ୍ମ କିଂ ପୁନଃ ପୂର୍ଵକାରିଣଃ ॥ 7 ॥
ଏତାଂ ବୁଦ୍ଧିମଵସ୍ଥାୟ ଦୃଶ୍ୟତେ ଜାନକୀ ୟଥା ।
ତଥା ଭଵଦ୍ଭିଃ କର୍ତଵ୍ୟମସ୍ମତ୍ପ୍ରିୟହିତୈଷିଭିଃ ॥ 8 ॥
ଅୟଂ ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାନ୍ୟସ୍ତୁ ନରସତ୍ତମଃ ।
ଅସ୍ମାସୁ ଚାଗତଃ ପ୍ରୀତୀ ରାମଃ ପରପୁରଂଜୟଃ ॥ 9 ॥
ଇମାନି ଵନଦୁର୍ଗାଣି ନଦ୍ୟଶ୍ଶୈଲାଂତରାଣି ଚ ।
ଭଵଂତଃ ପରିମାର୍ଗଂତୁ ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସଂପଦା ॥ 10 ॥
ତତ୍ର ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ପୁଲିଂଦାଂଶ୍ଚ ଶୂରସେନାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ।
ପ୍ରସ୍ଥଲାନ୍ଭରତାଂଶ୍ଚୈଵ କୁରୂଂଶ୍ଚ ସହ ମଦ୍ରକୈଃ ॥ 11 ॥
କାଂବୋଜାନ୍ୟଵନାଂ ଶ୍ଚୈଵ ଶକାନାରଟ୍ଟକାନପି ।
ବାହ୍ଲୀକାନୃଷିକାଂ ଶ୍ଚୈଵ ପୌରଵାନଥ ଟଂକଣାନ୍ ॥ 12 ॥
ଚୀନାନ୍ପରମଚୀନାଂଶ୍ଚ ନୀହାରାଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଅନ୍ଵିଷ୍ୟଦରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ହିମଵଂତଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ 13 ॥
ଲୋଧ୍ରପଦ୍ମକଷଂଡେଷୁ ଦେଵଦାରୁଵନେଷୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ମାର୍ଗିତଵ୍ୟସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 14 ॥
ତତସ୍ସୋମାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ଦେଵଗଂଧର୍ଵସେଵିତମ୍ ।
କାଲଂ ନାମ ମହାସାନୁଂ ପର୍ଵତଂ ତୁ ଗମିଷ୍ୟଥ ॥ 15 ॥
ମହତ୍ସୁ ତସ୍ୟ ଶୈଲସ୍ୟ ନିର୍ଦରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ଵିଚିନୁଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗାଂ ରାମପତ୍ନୀଂତତସ୍ତତଃ ॥ 16 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ୟ ଶୈଲେଂଦ୍ରଂ ହେମଗର୍ଭଂ ମହାଗିରିମ୍ ।
ତତସ୍ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ଗଂତୁମର୍ହଥ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 17 ॥
ତତୋ ଦେଵସଖୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ପତଗାଲୟଃ ।
ନାନାପକ୍ଷିଗଣାକୀର୍ଣୋ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମଭୂଷିତଃ ॥ 18 ॥
ତସ୍ୟ କାନନଷଂଡେଷୁ ନିର୍ଘରେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ମାର୍ଗିତଵ୍ୟସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 19 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ୟ ଚାକାଶଂ ସର୍ଵତଶ୍ଶତୟୋଜନମ୍ ।
ଅପର୍ଵତନଦୀଵୃକ୍ଷଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ 20 ॥
ତଂ ତୁ ଶୀଘ୍ରମତିକ୍ରମ୍ୟ କାଂତାରଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
କୈଲାସଂ ପାଂଡୁରଂ ଶୈଲଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ହୃଷ୍ଟା ଭଵିଷ୍ୟଥ ॥ 21 ॥
ତତ୍ର ପାଂଡୁରମେଘାଭଂ ଜାଂବୂନଦପରିଷ୍କୃତମ୍ ।
କୁବେରଭଵନଂ ରମ୍ୟଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 22 ॥
ଵିଶାଲା ନଲିନୀ ୟତ୍ର ପ୍ରଭୂତକମଲୋତ୍ପଲା ।
ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣାପ୍ସରୋଗଣସେଵିତା ॥ 23 ॥
ତତ୍ର ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ ।
ଧନଦୋ ରମତେ ଶ୍ରୀମାନ୍ଗୁହ୍ୟକୈସ୍ସହ ୟକ୍ଷରାଟ୍ ॥ 24 ॥
ତସ୍ୟ ଚଂଦ୍ରନିକାଶେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣଃ ସହ ଵୈଦେହ୍ୟା ମାର୍ଗିତଵ୍ୟସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 25 ॥
କ୍ରୌଂଚଂ ତୁ ଗିରିମାସାଦ୍ୟ ବିଲଂ ତସ୍ୟ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତୈଃ ପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ୟଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଵେଶଂ ହି ତତ୍ସ୍ମୃତମ୍ ॥ 26 ॥
ଵସଂତି ହି ମହାତ୍ମାନସ୍ତତ୍ର ସୂର୍ୟସମପ୍ରଭାଃ ।
ଦେଵୈରପ୍ୟର୍ଚିତା ସ୍ସମ୍ୟଗ୍ଦେଵରୂପା ମହର୍ଷୟଃ ॥ 27 ॥
କ୍ରୌଂଚସ୍ୟ ତୁ ଗୁହାଶ୍ଚାନ୍ୟା ସ୍ସାନୂନିଶିଖରାଣି ଚ ।
ନିର୍ଦରାଶ୍ଚ ନିତଂବାଶ୍ଚ ଵିଚେତଵ୍ୟା ସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 28 ॥
କୌଂଚସ୍ୟ ଶିଖରଂ ଚାପି ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ଚ ତତସ୍ତତଃ ।
ଅଵୃକ୍ଷଂ କାମଶୈଲଂ ଚ ମାନସଂ ଵିହଗାଲୟମ୍ ।
ନ ଗତିସ୍ତତ୍ର ଭୂତାନାଂ ଦେଵଦାନଵ ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 29 ॥
ସ ଚ ସର୍ଵୈର୍ଵିଚେତଵ୍ୟସ୍ସସାନୁପ୍ରସ୍ଥଭୂଧରଃ ।
କ୍ରୌଂଚଂ ଗିରିମତିକ୍ରମ୍ୟ ମୈନାକୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ॥ 30 ॥
ମୟସ୍ୟ ଭଵନଂ ୟତ୍ର ଦାନଵସ୍ୟ ସ୍ଵୟଂ କୃତମ୍ ॥ 31 ॥
ମୈନାକସ୍ତୁ ଵିଚେତଵ୍ୟ ସ୍ସସାନୁପ୍ରସ୍ଥକଂଦରଃ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମଶ୍ଵମୁଖୀନାଂ ତୁ ନିକେତାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ତୁ ॥ 32 ॥
ତଂ ଦେଶଂ ସମତିକ୍ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ ।
ସିଦ୍ଧା ଵୈଖାନସାସ୍ତତ୍ର ଵାଲଖିଲ୍ୟାଶ୍ଚ ତାପସାଃ ॥ 33 ॥
ଵଂଦ୍ୟାସ୍ତେ ତୁ ତପସ୍ସିଦ୍ଧାସ୍ତପସା ଵୀତକଲ୍ମଷାଃ ।
ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟା ଚାପି ସୀତାୟାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଵିନୟାନ୍ଵିତୈଃ ॥ 34 ॥
ହେମପୁଷ୍କରସଂଛନ୍ନଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୈଖାନସଂ ସରଃ ।
ତରୁଣାଦିତ୍ୟସଂକାଶୈର୍ହଂସୈର୍ଵିଚରିତଂ ଶୁଭୈଃ ॥ 35 ॥
ଔପଵାହ୍ୟଃ କୁବେରସ୍ୟ ସାର୍ଵଭୌମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ।
ଗଜଃ ପର୍ୟେତି ତଂ ଦେଶଂ ସଦା ସହ କରେଣୁଭିଃ ॥ 36 ॥
ତତ୍ସରସ୍ସମତିକ୍ରମ୍ୟ ନଷ୍ଟଚଂଦ୍ରଦିଵାକରମ୍ ।
ଅନକ୍ଷତ୍ରଗଣଂ ଵ୍ୟୋମ ନିଷ୍ପୟୋଦମନାଦିତମ୍ ॥ 37 ॥
ଗଭସ୍ତିଭିରିଵାର୍କସ୍ୟ ସ ତୁ ଦେଶଃ ପ୍ରକାଶତେ ।
ଵିଶ୍ରାମ୍ୟଦ୍ଭିସ୍ତପସ୍ସିଦ୍ଧୈର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଃ ସ୍ଵୟଂପ୍ରଭୈଃ ॥ 38 ॥
ତଂ ତୁ ଦେଶମତିକ୍ରମ୍ୟ ଶୈଲୋଦା ନାମ ନିମ୍ନଗା ।
ଉଭୟୋସ୍ତୀରୟୋସ୍ତସ୍ୟାଃ କୀଚକା ନାମ ଵେଣଵଃ ॥ 39 ॥
ତେ ନୟଂତି ପରଂ ତୀରଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ପ୍ରତ୍ୟାନୟଂତି ଚ ।
ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵସ୍ତତ୍ର କୃତପୁଣ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରୟାଃ ॥ 40 ॥
ତତଃ କାଂଚନପଦ୍ମାଭିଃ ପଦ୍ଭିନୀଭିଃ କୃତୋଦକାଃ ।
ନୀଲଵୈଡୂର୍ୟପତ୍ରାଭିର୍ନଦ୍ୟସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ ॥ 41 ॥
ରକ୍ତୋତ୍ପଲଵନୈଶ୍ଚାତ୍ର ମଂଡିତାଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମୟୈଃ ।
ତରୁଣାଦିତ୍ୟସଂକାଶୈର୍ଭାଂତି ତତ୍ର ଜଲାଶୟାଃ ॥ 42 ॥
ମହାର୍ହମଣିରତ୍ନୈଶ୍ଚ କାଂଚନପ୍ରଭକେସରୈଃ ।
ନିଲୋତ୍ପଲଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈ ସ୍ସ ଦେଶ ସ୍ସର୍ଵତୋ ଵୃତଃ ॥ 43 ॥
ନିସ୍ତୁଲାଭିଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଭିର୍ମଣିଭିଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ ।
ଉଦ୍ଭୂତପୁଲିନାସ୍ତତ୍ର ଜାତରୂପୈଶ୍ଚ ନିମ୍ନଗାଃ ।
ସର୍ଵରତ୍ନମୟୈଶ୍ଚିତ୍ରୈରଵଗାଢା ନଗୋତ୍ତମୈଃ ॥ 44 ॥
ଜାତରୂପମୟୈଶ୍ଚାପି ହୁତାଶନସମପ୍ରଭୈଃ ।
ନିତ୍ୟପୁଷ୍ପଫଲାସ୍ତତ୍ର ନଗାଃ ପତ୍ତ୍ରରଥାକୁଲାଃ ॥ 45 ॥
ଦିଵ୍ୟଗଂଧରସସ୍ପର୍ଶାଃ ସର୍ଵାନ୍କାମାନ୍ ସ୍ରଵଂତି ଚ ।
ନାନାକାରାଣି ଵାସାଂସି ଫଲଂତ୍ୟନ୍ୟେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ॥ 46 ॥
ମୁକ୍ତା ଵୈଢୂର୍ୟଚିତ୍ରାଣି ଭୂଷଣାନି ତଥୈଵ ଚ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚାପ୍ୟନୁରୂପାଣି ପୁରୁଷାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ 47 ॥
ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖ ସେଵ୍ୟାନି ଫଲଂତ୍ୟନ୍ୟେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ।
ମହାର୍ହାଣି ଵିଚିତ୍ରାଣି ହୈମାନ୍ୟନ୍ୟେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ॥ 48 ॥
ଶୟନାନି ପ୍ରସୂୟଂତେ ଚିତ୍ରାସ୍ତରଣଵଂତି ଚ ।
ମନଃକାଂତାନି ମାଲ୍ୟାନି ଫଲଂତ୍ୟତ୍ରାପରେ ଦ୍ରୁମାଃ ॥ 49 ॥
ପାନାନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଭକ୍ଷ୍ୟାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ସ୍ତ୍ରିୟଶ୍ଚ ଗୁଣସଂପନ୍ନା ରୂପୟୌଵନଲକ୍ଷିତାଃ ॥ 50 ॥
ଗଂଧର୍ଵାଃ କିନ୍ନରାସ୍ସିଦ୍ଧା ନାଗା ଵିଦ୍ୟାଧରାସ୍ତଥା ।
ରମଂତେ ସତତଂ ସ୍ତତ୍ର ନାରୀଭିର୍ଭାସ୍କରପ୍ରଭାଃ ॥ 51 ॥
ସର୍ଵେ ସୁକୃତକର୍ମାଣ ସ୍ସର୍ଵେ ରତିପରାୟଣାଃ ।
ସର୍ଵେ କାମାର୍ଥସହିତା ଵସଂତି ସହୟୋଷିତଃ ॥ 52 ॥
ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିର୍ଘୋଷ ସ୍ସୋତ୍କୃଷ୍ଟହସିତସ୍ଵନଃ ।
ଶ୍ରୂୟତେ ସତତଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଭୂତମନୋହରଃ ॥ 53 ॥
ତତ୍ର ନାମୁଦିତଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦସତ୍ପ୍ରିୟଃ ।
ଅହନ୍ୟହନି ଵର୍ଧଂତେ ଗୁଣାସ୍ତତ୍ର ମନୋରମାଃ ॥ 54 ॥
ସମତିକ୍ରମ୍ୟ ତଂ ଦେଶମୁତ୍ତରଃ ପୟସାଂ ନିଧିଃ ।
ତତ୍ର ସୋମଗିରିର୍ନାମ ମଧ୍ୟେ ହେମମୟୋ ମହାନ୍ ॥ 55 ॥
ଇଂଦ୍ରଲୋକଗତା ୟେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତାଶ୍ଚ ୟେ ।
ଦେଵାସ୍ତଂ ସମଵେକ୍ଷଂତେ ଗିରିରାଜଂ ଦିଵଂ ଗତାଃ ॥ 56 ॥
ସ ତୁ ଦେଶୋ ଵିସୂର୍ୟୋଽପି ତସ୍ୟ ଭାସା ପ୍ରକାଶତେ ।
ସୂର୍ୟଲକ୍ଷ୍ମ୍ୟାଽଭିଵିଜ୍ଞେୟସ୍ତପତେଵ ଵିଵସ୍ଵତା ॥ 57 ॥
ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଶଂଭୁରେକାଦଶାତ୍ମକଃ ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵସତି ଦେଵେଶୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିପରିଵାରିତଃ ॥ 58 ॥
ନ କଥଂଚନ ଗଂତଵ୍ୟଂ କୁରୂଣାମୁତ୍ତରେଣ ଵଃ ।
ଅନ୍ୟେଷାମପି ଭୂତାନାଂ ନାତିକ୍ରାମତି ଵୈ ଗତିଃ ॥ 59 ॥
ସ ହି ସୋମଗିରିର୍ନାମ ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଗମଃ ।
ତମାଲୋକ୍ୟ ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାଵର୍ତିତୁମର୍ହଥ ॥ 60 ॥
ଏତାଵଦ୍ଵାନରୈଶ୍ଶକ୍ୟଂ ଗଂତୁଂ ଵାନରପୁଂଗଵାଃ ।
ଅଭାସ୍କରମମର୍ୟାଦଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତତଃ ପରମ୍ ॥ 61 ॥
ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଚେତଵ୍ୟଂ ୟନ୍ମୟା ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ।
ୟଦନ୍ୟଦପି ନୋକ୍ତଂ ଚ ତତ୍ରାପି କ୍ରିୟତାଂ ମତିଃ ॥ 62 ॥
ତତଃ କୃତଂ ଦାଶରଥେର୍ମହତ୍ପ୍ରିୟଂ ମହତ୍ତରଂ ଚାପି ତତୋ ମମ ପ୍ରିୟମ୍ ।
କୃତଂ ଭଵିଷ୍ୟତ୍ୟନିଲାନଲୋପମା ଵିଦେହଜାଦର୍ଶନଜେନ କର୍ମଣା ॥ 63 ॥
ତତଃ କୃତାର୍ଥାଃ ସହିତାସ୍ସବାଂଧଵାଃ ମୟାଽର୍ଚିତାସ୍ସର୍ଵଗୁଣୈର୍ମନୋରମୈଃ ।
ଚରିଷ୍ୟଥୋର୍ଵୀଂ ପ୍ରତି ଶାଂତଶତ୍ରଵ ସ୍ସହପ୍ରିୟା ଭୂତଧରାଃ ପ୍ଲଵଂଗମାଃ ॥ 64 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
