View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 4.43 Kishkindha Kanda - Sarga 43

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha trichatvāriṃśassargaḥ ।

tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paśchimāṃ diśam ।
vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ ॥ 1 ॥

uvācha rājā dharmajñassarvavānarasattamam ।
vākyamātma hitaṃ chaiva rāmasya cha hitaṃ tathā ॥ 2 ॥

vṛtaśśatasahasrēṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām ।
vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ ॥ 3 ॥

diśaṃ hyudīchīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām ।
sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām ॥ 4 ॥

asminkāryēvinirvṛttē kṛtē dāśarathēḥ priyē ।
ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ ॥ 5 ॥

kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghavēṇa mahātmanā ।
tasya chētpratikārō'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavēt ॥ 6 ॥

arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścharēt ।
tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ ॥ 7 ॥

ētāṃ buddhimavasthāya dṛśyatē jānakī yathā ।
tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ ॥ 8 ॥

ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ ।
asmāsu chāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ ॥ 9 ॥

imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi cha ।
bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā ॥ 10 ॥

tatra mlēchChānpulindāṃścha śūrasēnāṃstathaiva cha ।
prasthalānbharatāṃśchaiva kurūṃścha saha madrakaiḥ ॥ 11 ॥

kāmbōjānyavanāṃ śchaiva śakānāraṭṭakānapi ।
bāhlīkānṛṣikāṃ śchaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān ॥ 12 ॥

chīnānparamachīnāṃścha nīhārāṃścha punaḥ punaḥ ।
anviṣyadaradāṃśchaiva himavantaṃ tathaiva cha ॥ 13 ॥

lōdhrapadmakaṣaṇḍēṣu dēvadāruvanēṣu cha ।
rāvaṇassaha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ ॥ 14 ॥

tatassōmāśramaṃ gatvā dēvagandharvasēvitam ।
kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha ॥ 15 ॥

mahatsu tasya śailasya nirdarēṣu guhāsu cha ।
vichinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ ॥ 16 ॥

tamatikramya śailēndraṃ hēmagarbhaṃ mahāgirim ।
tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam ॥ 17 ॥

tatō dēvasakhō nāma parvataḥ patagālayaḥ ।
nānāpakṣigaṇākīrṇō vividhadrumabhūṣitaḥ ॥ 18 ॥

tasya kānanaṣaṇḍēṣu nirgharēṣu guhāsu cha ।
rāvaṇassaha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ ॥ 19 ॥

tamatikramya chākāśaṃ sarvataśśatayōjanam ।
aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam ॥ 20 ॥

taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ rōmaharṣaṇam ।
kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha ॥ 21 ॥

tatra pāṇḍuramēghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam ।
kubērabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā ॥ 22 ॥

viśālā nalinī yatra prabhūtakamalōtpalā ।
haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarōgaṇasēvitā ॥ 23 ॥

tatra vaiśravaṇō rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ ।
dhanadō ramatē śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ ॥ 24 ॥

tasya chandranikāśēṣu parvatēṣu guhāsu cha ।
rāvaṇaḥ saha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ ॥ 25 ॥

krauñchaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam ।
apramattaiḥ pravēṣṭavyaṃ duṣpravēśaṃ hi tatsmṛtam ॥ 26 ॥

vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ ।
dēvairapyarchitā ssamyagdēvarūpā maharṣayaḥ ॥ 27 ॥

krauñchasya tu guhāśchānyā ssānūniśikharāṇi cha ।
nirdarāścha nitambāścha vichētavyā statastataḥ ॥ 28 ॥

kauñchasya śikharaṃ chāpi nirīkṣya cha tatastataḥ ।
avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ cha mānasaṃ vihagālayam ।
na gatistatra bhūtānāṃ dēvadānava rakṣasām ॥ 29 ॥

sa cha sarvairvichētavyassasānuprasthabhūdharaḥ ।
krauñchaṃ girimatikramya mainākō nāma parvataḥ ॥ 30 ॥

mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam ॥ 31 ॥

mainākastu vichētavya ssasānuprasthakandaraḥ ।
strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu nikētāstatra tatra tu ॥ 32 ॥

taṃ dēśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasēvitam ।
siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāścha tāpasāḥ ॥ 33 ॥

vandyāstē tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ ।
praṣṭavyā chāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ ॥ 34 ॥

hēmapuṣkarasañChannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ ।
taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicharitaṃ śubhaiḥ ॥ 35 ॥

aupavāhyaḥ kubērasya sārvabhauma iti smṛtaḥ ।
gajaḥ paryēti taṃ dēśaṃ sadā saha karēṇubhiḥ ॥ 36 ॥

tatsarassamatikramya naṣṭachandradivākaram ।
anakṣatragaṇaṃ vyōma niṣpayōdamanāditam ॥ 37 ॥

gabhastibhirivārkasya sa tu dēśaḥ prakāśatē ।
viśrāmyadbhistapassiddhairdēvakalpaiḥ svayamprabhaiḥ ॥ 38 ॥

taṃ tu dēśamatikramya śailōdā nāma nimnagā ।
ubhayōstīrayōstasyāḥ kīchakā nāma vēṇavaḥ ॥ 39 ॥

tē nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti cha ।
uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ ॥ 40 ॥

tataḥ kāñchanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtōdakāḥ ।
nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ ॥ 41 ॥

raktōtpalavanaiśchātra maṇḍitāścha hiraṇmayaiḥ ।
taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ ॥ 42 ॥

mahārhamaṇiratnaiścha kāñchanaprabhakēsaraiḥ ।
nilōtpalavanaiśchitrai ssa dēśa ssarvatō vṛtaḥ ॥ 43 ॥

nistulābhiścha muktābhirmaṇibhiścha mahādhanaiḥ ।
udbhūtapulināstatra jātarūpaiścha nimnagāḥ ।
sarvaratnamayaiśchitrairavagāḍhā nagōttamaiḥ ॥ 44 ॥

jātarūpamayaiśchāpi hutāśanasamaprabhaiḥ ।
nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ ॥ 45 ॥

divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti cha ।
nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanyē nagōttamāḥ ॥ 46 ॥

muktā vaiḍhūryachitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva cha ।
strīṇāṃ chāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva cha ॥ 47 ॥

sarvartusukha sēvyāni phalantyanyē nagōttamāḥ ।
mahārhāṇi vichitrāṇi haimānyanyē nagōttamāḥ ॥ 48 ॥

śayanāni prasūyantē chitrāstaraṇavanti cha ।
manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāparē drumāḥ ॥ 49 ॥

pānāni cha mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni cha ।
striyaścha guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ ॥ 50 ॥

gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā ।
ramantē satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ ॥ 51 ॥

sarvē sukṛtakarmāṇa ssarvē ratiparāyaṇāḥ ।
sarvē kāmārthasahitā vasanti sahayōṣitaḥ ॥ 52 ॥

gītavāditranirghōṣa ssōtkṛṣṭahasitasvanaḥ ।
śrūyatē satataṃ tatra sarvabhūtamanōharaḥ ॥ 53 ॥

tatra nāmuditaḥ kaśchinnāsti kaśchidasatpriyaḥ ।
ahanyahani vardhantē guṇāstatra manōramāḥ ॥ 54 ॥

samatikramya taṃ dēśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ ।
tatra sōmagirirnāma madhyē hēmamayō mahān ॥ 55 ॥

indralōkagatā yē cha brahmalōkagatāścha yē ।
dēvāstaṃ samavēkṣantē girirājaṃ divaṃ gatāḥ ॥ 56 ॥

sa tu dēśō visūryō'pi tasya bhāsā prakāśatē ।
sūryalakṣmyā'bhivijñēyastapatēva vivasvatā ॥ 57 ॥

bhagavānapi viśvātmā śambhurēkādaśātmakaḥ ।
brahmā vasati dēvēśō brahmarṣiparivāritaḥ ॥ 58 ॥

na kathañchana gantavyaṃ kurūṇāmuttarēṇa vaḥ ।
anyēṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ ॥ 59 ॥

sa hi sōmagirirnāma dēvānāmapi durgamaḥ ।
tamālōkya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha ॥ 60 ॥

ētāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ ।
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param ॥ 61 ॥

sarvamētadvichētavyaṃ yanmayā parikīrtitam ।
yadanyadapi nōktaṃ cha tatrāpi kriyatāṃ matiḥ ॥ 62 ॥

tataḥ kṛtaṃ dāśarathērmahatpriyaṃ mahattaraṃ chāpi tatō mama priyam ।
kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalōpamā vidēhajādarśanajēna karmaṇā ॥ 63 ॥

tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rchitāssarvaguṇairmanōramaiḥ ।
chariṣyathōrvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ ॥ 64 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē trichatvāriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: