śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha trichatvāriṃśassargaḥ ।
tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paśchimāṃ diśam ।
vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ ॥ 1 ॥
uvācha rājā dharmajñassarvavānarasattamam ।
vākyamātma hitaṃ chaiva rāmasya cha hitaṃ tathā ॥ 2 ॥
vṛtaśśatasahasrēṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām ।
vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ ॥ 3 ॥
diśaṃ hyudīchīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām ।
sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām ॥ 4 ॥
asminkāryēvinirvṛttē kṛtē dāśarathēḥ priyē ।
ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ ॥ 5 ॥
kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghavēṇa mahātmanā ।
tasya chētpratikārō'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavēt ॥ 6 ॥
arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścharēt ।
tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ ॥ 7 ॥
ētāṃ buddhimavasthāya dṛśyatē jānakī yathā ।
tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ ॥ 8 ॥
ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ ।
asmāsu chāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ ॥ 9 ॥
imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi cha ।
bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā ॥ 10 ॥
tatra mlēchChānpulindāṃścha śūrasēnāṃstathaiva cha ।
prasthalānbharatāṃśchaiva kurūṃścha saha madrakaiḥ ॥ 11 ॥
kāmbōjānyavanāṃ śchaiva śakānāraṭṭakānapi ।
bāhlīkānṛṣikāṃ śchaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān ॥ 12 ॥
chīnānparamachīnāṃścha nīhārāṃścha punaḥ punaḥ ।
anviṣyadaradāṃśchaiva himavantaṃ tathaiva cha ॥ 13 ॥
lōdhrapadmakaṣaṇḍēṣu dēvadāruvanēṣu cha ।
rāvaṇassaha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ ॥ 14 ॥
tatassōmāśramaṃ gatvā dēvagandharvasēvitam ।
kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha ॥ 15 ॥
mahatsu tasya śailasya nirdarēṣu guhāsu cha ।
vichinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ ॥ 16 ॥
tamatikramya śailēndraṃ hēmagarbhaṃ mahāgirim ।
tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam ॥ 17 ॥
tatō dēvasakhō nāma parvataḥ patagālayaḥ ।
nānāpakṣigaṇākīrṇō vividhadrumabhūṣitaḥ ॥ 18 ॥
tasya kānanaṣaṇḍēṣu nirgharēṣu guhāsu cha ।
rāvaṇassaha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ ॥ 19 ॥
tamatikramya chākāśaṃ sarvataśśatayōjanam ।
aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam ॥ 20 ॥
taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ rōmaharṣaṇam ।
kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha ॥ 21 ॥
tatra pāṇḍuramēghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam ।
kubērabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā ॥ 22 ॥
viśālā nalinī yatra prabhūtakamalōtpalā ।
haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarōgaṇasēvitā ॥ 23 ॥
tatra vaiśravaṇō rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ ।
dhanadō ramatē śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ ॥ 24 ॥
tasya chandranikāśēṣu parvatēṣu guhāsu cha ।
rāvaṇaḥ saha vaidēhyā mārgitavyastatastataḥ ॥ 25 ॥
krauñchaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam ।
apramattaiḥ pravēṣṭavyaṃ duṣpravēśaṃ hi tatsmṛtam ॥ 26 ॥
vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ ।
dēvairapyarchitā ssamyagdēvarūpā maharṣayaḥ ॥ 27 ॥
krauñchasya tu guhāśchānyā ssānūniśikharāṇi cha ।
nirdarāścha nitambāścha vichētavyā statastataḥ ॥ 28 ॥
kauñchasya śikharaṃ chāpi nirīkṣya cha tatastataḥ ।
avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ cha mānasaṃ vihagālayam ।
na gatistatra bhūtānāṃ dēvadānava rakṣasām ॥ 29 ॥
sa cha sarvairvichētavyassasānuprasthabhūdharaḥ ।
krauñchaṃ girimatikramya mainākō nāma parvataḥ ॥ 30 ॥
mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam ॥ 31 ॥
mainākastu vichētavya ssasānuprasthakandaraḥ ।
strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu nikētāstatra tatra tu ॥ 32 ॥
taṃ dēśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasēvitam ।
siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāścha tāpasāḥ ॥ 33 ॥
vandyāstē tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ ।
praṣṭavyā chāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ ॥ 34 ॥
hēmapuṣkarasañChannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ ।
taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicharitaṃ śubhaiḥ ॥ 35 ॥
aupavāhyaḥ kubērasya sārvabhauma iti smṛtaḥ ।
gajaḥ paryēti taṃ dēśaṃ sadā saha karēṇubhiḥ ॥ 36 ॥
tatsarassamatikramya naṣṭachandradivākaram ।
anakṣatragaṇaṃ vyōma niṣpayōdamanāditam ॥ 37 ॥
gabhastibhirivārkasya sa tu dēśaḥ prakāśatē ।
viśrāmyadbhistapassiddhairdēvakalpaiḥ svayamprabhaiḥ ॥ 38 ॥
taṃ tu dēśamatikramya śailōdā nāma nimnagā ।
ubhayōstīrayōstasyāḥ kīchakā nāma vēṇavaḥ ॥ 39 ॥
tē nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti cha ।
uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ ॥ 40 ॥
tataḥ kāñchanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtōdakāḥ ।
nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ ॥ 41 ॥
raktōtpalavanaiśchātra maṇḍitāścha hiraṇmayaiḥ ।
taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ ॥ 42 ॥
mahārhamaṇiratnaiścha kāñchanaprabhakēsaraiḥ ।
nilōtpalavanaiśchitrai ssa dēśa ssarvatō vṛtaḥ ॥ 43 ॥
nistulābhiścha muktābhirmaṇibhiścha mahādhanaiḥ ।
udbhūtapulināstatra jātarūpaiścha nimnagāḥ ।
sarvaratnamayaiśchitrairavagāḍhā nagōttamaiḥ ॥ 44 ॥
jātarūpamayaiśchāpi hutāśanasamaprabhaiḥ ।
nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ ॥ 45 ॥
divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti cha ।
nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanyē nagōttamāḥ ॥ 46 ॥
muktā vaiḍhūryachitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva cha ।
strīṇāṃ chāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva cha ॥ 47 ॥
sarvartusukha sēvyāni phalantyanyē nagōttamāḥ ।
mahārhāṇi vichitrāṇi haimānyanyē nagōttamāḥ ॥ 48 ॥
śayanāni prasūyantē chitrāstaraṇavanti cha ।
manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāparē drumāḥ ॥ 49 ॥
pānāni cha mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni cha ।
striyaścha guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ ॥ 50 ॥
gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā ।
ramantē satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ ॥ 51 ॥
sarvē sukṛtakarmāṇa ssarvē ratiparāyaṇāḥ ।
sarvē kāmārthasahitā vasanti sahayōṣitaḥ ॥ 52 ॥
gītavāditranirghōṣa ssōtkṛṣṭahasitasvanaḥ ।
śrūyatē satataṃ tatra sarvabhūtamanōharaḥ ॥ 53 ॥
tatra nāmuditaḥ kaśchinnāsti kaśchidasatpriyaḥ ।
ahanyahani vardhantē guṇāstatra manōramāḥ ॥ 54 ॥
samatikramya taṃ dēśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ ।
tatra sōmagirirnāma madhyē hēmamayō mahān ॥ 55 ॥
indralōkagatā yē cha brahmalōkagatāścha yē ।
dēvāstaṃ samavēkṣantē girirājaṃ divaṃ gatāḥ ॥ 56 ॥
sa tu dēśō visūryō'pi tasya bhāsā prakāśatē ।
sūryalakṣmyā'bhivijñēyastapatēva vivasvatā ॥ 57 ॥
bhagavānapi viśvātmā śambhurēkādaśātmakaḥ ।
brahmā vasati dēvēśō brahmarṣiparivāritaḥ ॥ 58 ॥
na kathañchana gantavyaṃ kurūṇāmuttarēṇa vaḥ ।
anyēṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ ॥ 59 ॥
sa hi sōmagirirnāma dēvānāmapi durgamaḥ ।
tamālōkya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha ॥ 60 ॥
ētāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ ।
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param ॥ 61 ॥
sarvamētadvichētavyaṃ yanmayā parikīrtitam ।
yadanyadapi nōktaṃ cha tatrāpi kriyatāṃ matiḥ ॥ 62 ॥
tataḥ kṛtaṃ dāśarathērmahatpriyaṃ mahattaraṃ chāpi tatō mama priyam ।
kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalōpamā vidēhajādarśanajēna karmaṇā ॥ 63 ॥
tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rchitāssarvaguṇairmanōramaiḥ ।
chariṣyathōrvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ ॥ 64 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē trichatvāriṃśassargaḥ ॥